{"id":"ad-petri","title":"Ad Petri Cathedram (June 29, 1959)","issuer":null,"type":"Magisterial document","date":null,"authority":"Roman Pontiff","availableLanguages":["en","es","it","la","pt"],"languages":{"en":{"code":"en","label":"English","contentFormat":"plain-text","text":"Ad Petri Cathedram (June 29, 1959)\n\nThe Holy See\n\nEnglish\n\nFrançais\n\nEnglish\n\nItaliano\n\nPortuguês\n\nEspañol\n\nDeutsch\n\nPolski\n\nالعربيّة\n\n中文\n\nLatine\n\n×\n\nThe Holy See\n\nMagisterium\n\nCalendar\n\nLiturgical Celebrations\n\nTickets for Papal Audiences and Celebrations\n\nSupreme Pontiffs\n\nCollege of Cardinals\n\nRoman Curia and Other Organizations\n\nSynod\n\nPress Office\n\nVatican News - Radio Vaticana\n\nL'Osservatore Romano\n\nJohn XXIII\n\nEncyclicals\n\nA\n\nA\n\nA\n\nPDF generation in progress.....\n\nEN\n\n- ES\n\n- IT\n\n- LA\n\n- PT\n\nAD PETRI CATHEDRAM\n\nENCYCLICAL OF POPE JOHN XXIII\n\nON TRUTH, UNITY AND PEACE,\n\nIN A SPIRIT OF CHARITY\n\nJUNE 29, 1959\n\nTo the Venerable Brethren, the Patriarchs, Primates, Archbishops, Bishops, and other Local Ordinaries in Peace and Communion with the Apostolic See, and to all the Priests and Faithful of the Catholic world.\n\nVenerable Brethren and Beloved Sons, Greetings and Apostolic Benediction.\n\nWe who have been elevated despite Our unworthiness to the Chair of Peter have often reflected on the things We saw and heard when Our predecessor passed from this life. Virtually the entire world, regardless of race or creed, mourned his passing. And then when We were summoned to the dignity of Sovereign Pontiff, great numbers of people, although occupied with other things or weighed down with troubles and difficulties, turned their thoughts and affections to us, and placed their hopes and expectations in Us.\n\n2. For these reflections of Ours, We have drawn comfort and instruction. For this experience certainly is clear indication that the Catholic Church is forever young and is indeed a standard raised before the nations.(1) From her come a pervading light and a gentle love which reach all men.\n\n3. Then We revealed Our plans to summon an Ecumenical Council and a Roman Synod, as well as to revise the Code of Canon Law in accordance with present needs and to issue a new Code of Canon Law for the Church of the Oriental Rite. This announcement received widespread approval and bolstered the universal hope that the hearts of men would be stirred to a fuller and deeper recognition of truth, a renewal of Christian morals, and a restoration of unity, harmony, and peace.\n\nTruth, Unity, Peace.\n\n4. Today as We address Our first Encyclical Letter to the entire Catholic world, Our apostolic office clearly demands that We discuss three objectives—truth, unity, and peace—and indicate how they may be achieved and advanced in a spirit of charity.\n\n5. May the light of the Holy Spirit come upon Us from on high as We write this letter and upon you as you read it. May the grace of God move all men to attain these objectives, which all desire, even though prejudices, great difficulties, and many obstacles stand in the way of their achievement.\n\nI\n\n6. All the evils which poison men and nations and trouble so many hearts have a single cause and a single source: ignorance of the truth—and at times even more than ignorance, a contempt for truth and a reckless rejection of it. Thus arise all manner of errors, which enter the recesses of men's hearts and the bloodstream of human society as would a plague. These errors turn everything upside down: they menace individuals and society itself.\n\n7. And yet, God gave each of us an intellect capable of attaining natural truth. If we adhere to this truth, we adhere to God Himself, the author of truth, the lawgiver and ruler of our lives. But if we reject this truth, whether out of foolishness, neglect, or malice, we turn our backs on the highest good itself and on the very norm for right living.\n\nRevealed Truth\n\n8. As We have said, it is possible for us to attain natural truth by virtue of our intellects. But all cannot do this easily; often their efforts will result in a mixture of truth and error. This is particularly the case in matters of religion and sound morals. Moreover, we cannot possibly attain those truths which exceed the capacity of nature and the grasp of reason, unless God enlightens and inspires us. This is why the word of God, \"who dwells in light inaccessible,\"(2) in His great love took pity on man's plight, \"became flesh and dwelt among us,\"(3) that He might \"enlighten every man who cometh into the world\"(4) and lead him not only to full and perfect truth, but to virtue and eternal happiness. All men, therefore, are bound to accept the teaching of the gospel. For if this is rejected, the very foundations of truth, goodness, and civilization are endangered.\n\nTruth and Error\n\n9. It is clear that We are discussing a serious matter, with which our eternal salvation is very intimately connected. Some men, as the Apostle of the Gentiles warns us, are \"ever learning yet never attaining knowledge of the truth.\" (5) They contend that the human mind can discover no truth that is certain or sure; they reject the truths revealed by God and necessary for our eternal salvation.\n\n10. Such men have strayed pathetically far from the teaching of Christ and the views expressed by the Apostle when he said, \"Let us all attain to the unity of the faith and of the deep knowledge of the son of God... that we may no longer be children, tossed to and fro and carried about by every wind of doctrine devised in the wickedness of men, in craftiness, according to the wiles of error. Rather are we to practice the truth in love, and grow up in all things in him who is the head, Christ. For from him the whole body (being closely joined and knit together through every joint of the system according to the functioning in due measure of each single part) derives its increase to the building up of itself in love.\"(6)\n\n11. Anyone who consciously and wantonly attacks known truth, who arms himself with falsehood in his speech, his writings, or his conduct in order to attract and win over less learned men and to shape the inexperienced and impressionable minds of the young to his own way of thinking, takes advantage of the inexperience and innocence of others and engages in an altogether despicable business.\n\nThe Duties of the Press\n\n12. In this connection we must urge to careful, exact, and prudent presentation of the truth those especially who, through the books, magazines, and daily newspapers which are so abundant today, have such a great effect on the instruction and development of the minds of men, and especially of the young, and play such a large part in forming their opinions and shaping their characters. These people have a serious duty to disseminate, not lies, error, and obscenity, but only the truth; they are particularly bound to publicize what is conducive to good and virtuous conduct, not to vice.\n\n13. For we see with deep sorrow what Our predecessor of immortal memory, Leo XIII, lamented: \"Lies are boldly insinuated... into weighty tomes and slender volumes, into the transient pages of periodicals and the extravagant advertisements of the theater.\"(7) We see \"books and magazines written to mock virtue and exalt depravity.\"(8)\n\nModem Media of Communication\n\n14. And in this day of ours, as you well know, Venerable Brethren and beloved sons, we also have radio broadcasts, motion pictures, and television (which can enter easily into the home). All of these can provide inspiration and incentive for morality and goodness, even Christian virtue. Unfortunately, however, they can also entice men, especially the young, to loose morality and ignoble behavior, to treacherous error and perilous vice.\n\n15. The weapons of truth, then, must be used in defense against these weapons of evil. We must strive zealously and relentlessly to ward off the impact of this great evil which every day insinuates itself more deeply.\n\n16. We must fight immoral and false literature with literature that is wholesome and sincere. Radio broadcasts, motion pictures, and television shows which make error and vice attractive must be opposed by shows which defend truth and strive to preserve the integrity and safety of morals. Thus these new arts, which can work much evil, will be turned to the well-being and benefit of men, and at the same time will supply worthwhile recreation. Health will come from a source which has often produced only devastating sickness.\n\nIndifference to Truth\n\n17. Some men, indeed do not attack the truth wilfully, but work in heedless disregard of it. They act as though God had given us intellects for some purpose other than the pursuit and attainment of truth. This mistaken sort of action leads directly to that absurd proposition: one religion is just as good as another, for there is no distinction here between truth and falsehood. \"This attitude,\" to quote Pope Leo again, \"is directed to the destruction of all religions, but particularly the Catholic faith, which cannot be placed on a level with other religions without serious injustice, since it alone is true.\" (9) Moreover, to contend that there is nothing to choose between contradictories and among contraries can lead only to this fatal conclusion: a reluctance to accept any religion either in theory or practice.\n\n18. How can God, who is truth, approve or tolerate the indifference, neglect, and sloth of those who attach no importance to matters on which our eternal salvation depends; who attach no importance to pursuit and attainment of necessary truths, or to the offering of that proper worship which is owed to God alone?\n\n19. So much toil and effort is expended today in mastering and advancing human knowledge that our age glories—and rightly—in the amazing progress it has made in the field of scientific research. But why do we not devote as much energy, ingenuity, and enthusiasm to the sure and safe attainment of that learning which concerns not this earthly, mortal life but the life which lies ahead of us in heaven? Our spirit will rest in peace and joy only when we have reached that truth which is taught in the gospels and which should be reduced to action in our lives. This is a joy which surpasses by far any pleasure which can come from the study of things human or from those marvellous inventions which we use today and are constantly praising to the skies.\n\nII\n\n20. Once we have attained the truth in its fullness, integrity, and purity, unity should pervade our minds, hearts, and actions. For there is only one cause of discord, disagreement, and dissension: ignorance of the truth, or what is worse, rejection of the truth once it has been sought and found. It may be that the truth is rejected because of the practical advantages which are expected to result from false views; it may be that it is rejected as a result of that perverted blindness which seeks easy and indulgent excuses for vice and immoral behavior.\n\nTruth, Peace, Prosperity\n\n21. All men, therefore, private citizens as well as government officials, must love the truth sincerely if they are to attain that peace and harmony on which depends all real prosperity, public and private.\n\n22. We especially urge to peace and unity those who hold the reins of government. We who are placed above international controversy have the same affection for the people of all nations. We are led by no earthly advantages, no motives of political dominance, no desires for the things of this life. When we speak of this serious matter Our thoughts can be given a fair hearing and judged impartially by the citizens of every nation.\n\nThe Brotherhood of Man\n\n23. God created men as brothers, not foes. He gave them the earth to be cultivated by their toil and labor. Each and every man is to enjoy the fruits of the earth and receive from it his sustenance and the necessities of life. The various nations are simply communities of men, that is, of brothers. They are to work in brotherly cooperation for the common prosperity of human society, not simply for their own particular goals.\n\nA Journey to Immortal Life\n\n24. Besides this, our journey through this mortal life should not be regarded as an end in itself, entered upon merely for pleasure. This journey leads beyond the burial of our human flesh to immortal life, to a fatherland which will endure forever.\n\n25. If this teaching, this consoling hope, were taken away from men, there would be no reason for living. Lusts, dissensions, and disputes would erupt from within us. There would be no reasonable check to restrain them. The olive branch of peace would not shine in our thoughts; the firebrands of war would blaze there. Our lot would be cast with beasts, who do not have the use of reason. Ours would be an even worse lot, for we do have the use of reason and by abusing it (which, unfortunately, often happens) we can sink into a state lower than that of beasts. Like Cain, we would commit a terrible crime and stain the earth with our brother's blood.\n\n26. Before all else, then, we must turn our thoughts to sound principles if we wish, as we should, to guide our actions along the path of justice.\n\n27. We are called brothers. We actually are brothers. We share a common destiny in this life and the next. Why, then, do we act as though we are foes and enemies? Why do we envy one another? Why do we stir up hatred? Why do we ready lethal weapons for use against our brothers?\n\n28. There has already been enough warfare among men! Too many youths in the flower of life have shed their blood already! Legions of the dead, all fallen in battle, dwell within this earth of ours. Their stern voices urge us all to return at once to harmony, unity, and a just peace.\n\n29. All men, then, should turn their attention away from those things that divide and separate us, and should consider how they may be joined in mutual and just regard for one another's opinions and possessions.\n\nUnity Among Nations\n\n30. Only if we desire peace, as we should, instead of war, and only if we all aspire sincerely to fraternal harmony among nations, shall it come to pass that public affairs and public questions are correctly understood and settled to the satisfaction of all. Then shall international conferences seek and reach decisions conducive to the longed-for unity of the whole human family. In the enjoyment of that unity, individual nations will see that their right to liberty is not subject to another's whims but is fully secure.\n\n31. Those who oppress others and strip them of their due liberty can contribute nothing to the attainment of this unity.\n\n32. The mind of Our predecessor, Leo XIII, squares perfectly with this view: \"Nothing is better suited than Christian virtue, and especially justice, to check ambition, covetousness, and envy which are the chief causes of war.\" (10)\n\n33. But if men do not pursue this fraternal unity, based on the precepts of justice and nurtured by charity, then human affairs will remain in serious peril. This is why wise men grieve and lament; they are uncertain whether we are heading for sincere, true, and firm peace, or are rushing in complete blindness into the fires of a new and terrible war.\n\n34. We say \"in complete blindness,\" for if—God forbid!—another war should break out, nothing but devastating destruction and total ruin await both victor and vanquished. The monstrous weapons our age has devised will see to that!\n\n35. We ask all men, but particularly rulers of nations, to weigh these considerations prudently and seriously in the presence of God our protector. May they enter with a will upon those paths which will lead to the unity that is so badly needed. This harmonious unity will be restored when hearts are at peace, when the rights of all are guaranteed, and when there has dawned that liberty due everywhere to individual citizens, to the state, and to the Church.\n\nUnity in Society\n\n36. The harmonious unity which must be sought among peoples and nations also needs ever greater improvement among the various classes of individuals. Otherwise mutual antagonism and conflict can result, as we have already seen. And the next step brings rioting mobs, wanton destruction of property, and sometimes even bloodshed. Meanwhile public and private resources diminish and are stretched to the danger point.\n\n37. On this point Pope Leo XIII made apt and appropriate comment: \"God has commanded that there be differences of classes in the human community and that these classes, by friendly cooperation, work out a fair and mutual adjustment of their interests.'' (11) For it is quite clear that \"as the symmetry of the human frame results from suitable arrangement of the various parts of the body, so in a body politic it is ordained by nature that... the classes should dwell in harmony and agreement, so as to maintain the balance of the body politic. Each needs the other: capital cannot do without labor, nor labor without capital. Their mutual agreement will result in the splendor of right order.\"(12)\n\n38. Anyone, therefore, who ventures to deny that there are differences among social classes contradicts the very laws of nature. Indeed, whoever opposes peaceful and necessary cooperation among the social classes is attempting, beyond doubt, to disrupt and divide human society; he menaces and does serious injury to private interests and the public welfare.\n\n39. As Our predecessor, Pius XII wisely said, \"In a nation that is worthy of the name, inequalities among the social classes present few or no obstacles to their union in common brotherhood. We refer, of course, to those inequalities which result not from human caprice but from the nature of things—inequalities having to do with intellectual and spiritual growth, with economic facts, with differences in individual circumstances, within, of course, the limits prescribed by justice and mutual charity.\" (13)\n\n40. The various classes of society, as well as groups of individuals, may certainly protect their rights, provided this is done by legal means, not violence, and provided that they do no injustice to the inviolable rights of others. All men are brothers. Their differences, therefore, must be settled by friendly agreement, with brotherly love for one another.\n\nImproved Relations Among the Classes\n\n41. On this point it should be noted, and this gives rise to hope for a better future, that in some places in recent days relations among the classes have been less bitter and difficult. As Our predecessor, addressing the Catholics of Germany, expressed it: \"The terrible disasters of the recent war plunged you into hardship, but produced at least one blessing among the many classes of your population: prejudices and exaggerated ambitions for personal advantage have subsided; the conflicting interests of the classes are nearer to reconciliation. Closer association with one another since the war has done this. Hard times borne together have taught you all a helpful, though bitter, lesson.\"(14)\n\n42. As a matter of fact, the distances which separate the classes of society are shrinking. Since it is no longer a matter merely of \"capital\" and \"labor,\" the number of classes has multiplied, and all of them are readily accessible to all men. Anyone who is diligent and capable has the opportunity to rise to higher levels of society. As for the condition of those who live by their daily toil, it is consoling to note that recently undertaken improvements in working conditions in factories and other places of employment have done more than give these workers a greater economic value; they have made their lives nobler and more dignified.\n\nA Long Way to Go\n\n43. But there is still a long way to go. For there is still too much disparity in the possession of material goods, too much reason for hostility among various groups, because of opinions on the right to property (opinions sometimes unsound, sometimes not entirely just) held by those who desire unfair advantages and benefits for themselves.\n\n44. There is also the threat of unemployment, a source of anxiety and unhappiness for many men. And this problem can entail even greater difficulties today, when men are being replaced by all sorts of advanced machines. Of this kind of unemployment, Our predecessor of happy memory, Pius XI, uttered this complaint: \"There are,\" he said, \"honest working men almost beyond number who want only an opportunity to earn by honest means that daily bread for which, by divine command, we entreat our Father in heaven. But, instead, they are reduced to idleness and, along with their families, reach the very depths of privation. Their unhappiness touches Our heart; We are constrained to take pity and to repeat the merciful words that came from the heart of our Divine Master when He saw the multitude languishing in hunger: 'I have compassion on the crowd' (Mark 8.2).\"(15)\n\n45. Indeed, if we long hopefully—as we should—for the realization of this mutual union among the classes of society, then we must do all that we can to bring it about by public and private endeavor and cooperation in courageous undertakings, that all men, even those of the lowest classes, can obtain life's necessities by their toil and by the sweat of their brow, and that they can provide, in an honorable manner and with some degree of sureness, for their future and that of their families. In addition, contemporary progress has made many conveniences an integral part of everyday life; even the poorest citizens may not be excluded from the enjoyment of these advantages.\n\n46. Moreover, we earnestly exhort all those who have responsible positions in the various areas of human endeavor and on whom the lot of the workers and sometimes their very lives depend, not only that they pay the just wages due to the labors of their workers or simply safeguard their rights so far as wages are concerned, but also that they really consider them as men, or rather, as brothers. And so they should see to it that in some suitable way their employees are able to share more and more in the fruits of their labor and come to regard themselves as partners in the entire enterprise.\n\n47. We give this counsel in order that the rights and duties of employers may more and more be harmonized and reconciled with the rights and duties of employees, and that the associations representing the interests of each \"will not seem like armies ready to make or repel attacks in such wise as to make the enemy more resolute or to incite counterattack, or like a river which engulfs every obstacle in its course; but like a bridge which joins opposite shores.\"(16)\n\n48. It is very important, however, that moral progress should not lag behind economic progress. Anything else would be unworthy of men, not to say of Christians. If the working classes have an abundance of material goods and enjoy all the benefits of civilization while losing or neglecting those higher goods which pertain to the immortal soul, what does it profit them?\n\nChristian Charity\n\n49. But all will come out well if the social teaching of the Catholic Church is applied as it should be to the problem. Everyone then must \"strive to preserve in himself and to arouse in others, be they of high or low degree, the queen and mistress of all the virtues, charity. The salvation we hope for is to be expected primarily from a great outpouring of charity. We refer to that Christian charity which is a principle synthesizing the entire gospel. That charity is always ready to spend itself in the interest of others and is the surest remedy against worldly pride and immoderate self-esteem. St. Paul the Apostle described the characteristics of this virtue when he said: 'Charity is patient, is kind; is not selfseeking; bears with all things, endures all things; (1 Cor. 13.4-7).\"(17)\n\nUnity Within the Family\n\n50. We have called nations, their rulers, and all classes of society to harmonious unity. Now we sincerely urge families to achieve and strengthen this unity within themselves.\n\n51. For unless peace, unity, and concord are present in domestic society, how can they exist in civil society?\n\n52. This harmonious unity which should exist within the family circle rises from the holiness and indissolubility of Christian marriage. It is the basis of much of the order, progress, and prosperity of civil society.\n\n53. Within the family, the father stands in God's place. He must lead and guide the rest by his authority and the example of his good life.\n\n54. The mother, on the other hand, should form her children firmly and graciously by the mildness of her manner and by her virtue.\n\n55. Together the parents should carefully rear their children, God's most precious gift, to an upright and religious life.\n\n56. Children must honor, obey, and love their parents. They must give their parents not only solace but also concrete assistance if it is needed.\n\n57. The charity which burned in the household at Nazareth should be an inspiration for every family. All the Christian virtues should flourish in the family, unity should thrive, and the example of its virtuous living should shine brightly.\n\n58. We earnestly pray God to prevent any damage to this valuable, beneficial, and necessary union. The Christian family is a sacred institution. If it totters, if the norms which the divine Redeemer laid down for it are rejected or ignored, then the very foundations of the state tremble; civil society stands betrayed and in peril. Everyone suffers.\n\nIII\n\n59. Now we shall discuss a unity which is of particular concern to Us and is closely connected to the pastoral mission which God has entrusted to Us: the unity of the Church.\n\nOne Fold and One Shepherd\n\n60. Everyone realizes, of course, that God our Redeemer founded this society which was to endure to the end of time, for as Christ said, \"Behold, I am with you all days, even unto the consummation of the world.\"(18) For this intention He addressed ardent prayers to His Father: \"That all may be one, even as thou, Father, in me and I in thee; that they also may be one in Us.\"(19) Surely this prayer was heard and granted because of His reverent submission.(20) This is a comforting hope; it assures us that someday all the sheep who are not of this fold will want to return to it. Then, in the words of God our Savior, \"there shall be one fold and one shepherd.\"(21)\n\nAn Ecumenical Council\n\n61. This fond hope compelled Us to make public Our intention to hold an Ecumenical Council. Bishops from every part of the world will gather there to discuss serious religious topics. They will consider, in particular, the growth of the Catholic faith, the restoration of sound morals among the Christian flock, and appropriate adaptation of Church discipline to the needs and conditions of our times.\n\n62. This event will be a wonderful spectacle of truth, unity, and charity. For those who behold it but are not one with this Apostolic See, We hope that it will be a gentle invitation to seek and find that unity for which Jesus Christ prayed so ardently to His Father in heaven.\n\nMovements Toward Union\n\n63. We are already aware, to Our great joy, that m any of the communities that are separated from the See of Blessed Peter have recently shown some inclination toward the Catholic faith and its teachings. They have manifested a high regard for this Apostolic See and an esteem which grows greater from day to day as devotion to truth overcomes earlier misconceptions.\n\n64. We have taken note that almost all those who are adorned with the name of Christian even though separated from Us and from one another have sought to forge bonds of unity by means of many congresses and by establishing councils. This is evidence that they are moved by an intense desire for unity of some kind.\n\nA Mark of Christ's Church\n\n65. When the Divine Redeemer founded His Church, there is no doubt that He made firm unity its cornerstone and one of its essential attributes. Had He not done this—and it is absurd even to make such a suggestion—He would have founded a transient thing, which in time, at least, would destroy itself. For in just this way have nearly all philosophies risen from among the vagaries of human opinion: one after another, they come into being, they evolve, they are forgotten. But this clearly cannot be the history of a divine teaching authority founded by Jesus Christ, \"the way, the truth, and the life.\"(22)\n\n66. But this unity, Venerable Brethren and beloved sons, must be solid, firm and sure, not transient, uncertain, or unstable.(23) Though there is no such unity in other Christian communities, all who look carefully can see that it is present in the Catholic Church.\n\nThree Unities\n\n67. Indeed, the Catholic Church is set apart and distinguished by these three characteristics: unity of doctrine, unity of organization, unity of worship. This unity is so conspicuous that by it all men can find and recognize the Catholic Church.\n\n68. It is the will of God, the Church's founder, that all the sheep should eventually gather into this one fold, under the guidance of one shepherd. All God's children are summoned to their father's only home, and its cornerstone is Peter. All men should work together like brothers to become part of this single kingdom of God; for the citizens of that kingdom are united in peace and harmony on earth that they might enjoy eternal happiness some day in heaven.\n\nUnity of Doctrine\n\n69. The Catholic Church teaches the necessity of believing firmly and faithfully all that God has revealed. This revelation is contained in sacred scripture and in the oral and written tradition that has come down through the centuries from the apostolic age and finds expression in the ordinances and definitions of the popes and legitimate Ecumenical Councils.\n\n70. Whenever a man has wandered from this path, the Church has never failed to use her maternal authority to call him again and again to the right road. She knows well that there is no other truth than the one truth she treasures; that there can be no \"truths\" in contradiction of it. Thus she repeats and bears witness to the words of the Apostle: \"For we can do nothing against the truth, but only for the truth.\"(24)\n\nReligious Controversy\n\n71. The Catholic Church, of course, leaves many questions open to the discussion of theologians. She does this to the extent that matters are not absolutely certain. Far from jeopardizing the Church's unity, controversies, as a noted English author, John Henry Cardinal Newman, has remarked, can actually pave the way for its attainment. For discussion can lead to fuller and deeper understanding of religious truths; when one idea strikes against another, there may be a spark.(25)\n\n72. But the common saying, expressed in various ways and attributed to various authors, must be recalled with approval: in essentials, unity; in doubtful matters, liberty; in all things, charity.\n\nUnity In Organization\n\n73. That there is unity in the administration of the Catholic Church is evident. For as the faithful are subject to their priests, so are priests to their bishops, whom \"the Holy Spirit has placed......to rule the Church of God.\"(26) So, too, every bishop is subject to the Roman pontiff, the successor of Saint Peter, whom Christ called a rock and made the foundation of His Church.(27) It was to Peter that Christ gave in a special way the power to bind and loose on earth,(28) to strengthen his brethren,(29) to feed the entire flock.(30)\n\nUnity of Worship\n\n74. As for unity of worship, the Catholic Church has had seven sacraments, neither more nor less, from her beginning right down to the present day. Jesus Christ left her these sacraments as a sacred legacy, and she had never ceased to administer them throughout the Catholic world and thus to feed and foster the supernatural life of the faithful.\n\n75. All this is common knowledge, and it is also common knowledge that only one sacrifice is offered in the Church. In this Eucharistic sacrifice Christ Himself, our Salvation and our Redeemer, immolates Himself each day for all of us and mercifully pours out on us the countless riches of His grace. No blood is shed, but the sacrifice is real, just as real as when Christ hung from a cross of Calvary .\n\n76. And so Saint Cyprian had good reason to remark: \"It would be impossible to set up another altar or to create a new priesthood over and above this one altar and this one priesthood.\" (31)\n\n77. Obviously, of course, this fact does not prevent the presence in the Catholic Church of a variety of approved rites, which simply enhance her beauty. Like a king's daughter, the Church wears robes of rich embroidery.(32)\n\n78. All men are to have part in this true unity; and so, when a Catholic priest offers the Eucharistic Sacrifice, he presents our merciful God with a spotless Victim and prays to Him especially \"for Thy holy Catholic Church, that it may please Thee to grant her peace, to protect, unite, and govern her throughout the world, together with Thy servant our Pope, and all who truly believe and profess the Catholic and Apostolic faith.\"(33)\n\nAn Invitation to Union\n\n79. We address Ourselves now to all of you who are separated from this Apostolic See. May this wonderful Spectacle of unity, by which the Catholic Church is set apart and distinguished, as well as the prayers and entreaties with which she begs God for unity, stir your hearts and awaken you to what is really in your best interest.\n\n80. May We, in fond anticipation, address you as sons and brethren? May We hope with a father's love for your return?\n\n81. Once when a terrible schism was rending the seamless garment of the Church, Bishop Theophilus of Alexandria addressed his sons and brethren with words of pastoral zeal. We take pleasure in addressing these same words to you: \"Dearly beloved, we have all been invited to heaven. Let each, then, according to his abilities imitate Jesus, our model and the author of our salvation.\n\n82. \"Let us embrace that humility of soul which elevates us to great heights, that charity which unites us with God; let us have a genuine faith in revealed mysteries.\n\n83. \"Avoid division, shun discord,... encourage charity toward one another. Heed the words of Christ: 'By this will all men know that you are my disciples, if you have love for one another.'\" (34)\n\n84. When We fondly call you to the unity of the Church, please observe that We are not inviting you to a strange home, but to your own, to the abode of your forefathers. Permit Us, then, to long for you all \"in the heart of Christ Jesus,\" (35) and to exhort you all to be mindful of your forefathers who \"preached God's word to you; contemplate the happy issue of the life they lived, and imitate their faith.\" (36)\n\n85. There is in paradise a glorious legion of Saints who have passed to heaven from your people. By the example of their lives they seem to summon you to union with this Apostolic See with which your Christian community was beneficially united for so many centuries. You are summoned especially by those Saints who in their writings perpetuated and explained with admirable accuracy the teachings of Jesus Christ.\n\n86. We address, then, as brethren all who are separated from Us, using the words of Saint Augustine: \"Whether they wish it or not, they are our brethren. They cease to be our brethren only when they stop saying 'Our Father.'\" (37)\n\n87. \"Let us love God our Lord; let us love His Church. Let us love Him as our father and her as our mother, Him as our master and her as His handmaid. For we are the children of His handmaid. This marriage is based on a deep love. No one can offend one of them and be a friend of the other... What difference does it make that you have not offended your father, if he punishes offenses against your mother?... Therefore, dearly beloved, be all of one mind and remain true to God your father and your mother the Church.\" (38)\n\nA Crusade of Prayer\n\n88. We address suppliant prayers to our gracious God, the giver of heavenly light and of all good things, that He safeguard the unity of the Church and extend the fold and kingdom of Christ. We urge all Our brethren in Christ and Our beloved sons to pray fervently for the same intentions. The outcome of the approaching Ecumenical Council will depend more on a crusade of fervent prayer than on human effort and diligent application. And so with loving heart We also invite to this crusade all who are not of this fold but reverence and worship God and strive in good faith to obey His commands.\n\n89. May the divine plea of Christ further and fulfill this hope and these prayers of Ours: \"Holy Father, keep in thy name those whom thou hast given me, that they may be one even as we are.... Sanctify them in the truth. Thy word is truth.... Yet not for these only do I pray, but for those also who through their word are to believe in me....that they may be perfected in unity...\"(39).\n\n90. We repeat this prayer, as does the whole Catholic world in union with Us. We are spurred by a burning love for all men, but also by that interior humility which the gospel teaches. For We know the lowliness of him whom God raised to the dignity of the Sovereign Pontificate, not because of Our merits, but according to His mysterious designs. Wherefore, to all Our brethren and sons who are separated from the Chair of Blessed Peter, We say again: \"I am . . . Joseph, your brother.\" (40) Come, \"make room for us.\" (41) We want nothing else, desire nothing else, pray God for nothing else but your salvation, your eternal happiness.\n\nThe Peace of Christ\n\n91. Come! This long-desired unity, fostered and fed by brotherly love, will beget a great peace. This is the peace \"which surpasses all understanding,\" (42) since its birthplace is in heaven. It is the same peace which Christ promised to men of good will through the song of the angels who hovered over His crib; (43) it is the peace He imparted after instituting the Eucharistic Sacrament and Sacrifice: \"Peace I leave with you, my peace I give to you; not as the world gives do I give to you.\" (44)\n\n92. Peace and joy! Yes, joy—because those who are really and effectively joined to the Mystical Body of Christ, which is the Catholic Church, share in that life which flows from the divine Head into each part of the Body. Through that life, those who faithfully obey all the precepts and demands of our Redeemer can enjoy even in this mortal life that happiness which is a foretaste and pledge of heaven's eternal happiness.\n\n93. And yet, as long as we are journeying in exile over this earth, our peace and happiness will be imperfect. For such peace is not completely untroubled and serene; it is active, not calm and motionless. In short, this is a peace that is ever at war. It wars with every sort of error, including that which falsely wears the face of truth; it struggles against the enticements of vice, against those enemies of the soul, of whatever description, who can weaken, blemish, or destroy our innocence or Catholic faith. This peace combats hatred, fraud, and discord, which can impair and cripple our faith.\n\n94. This is why our Divine Redeemer left His peace with us, gave His peace to us.\n\n95. The peace, then, which we must seek, which we must strive to achieve with all the means at our disposal, must—as We have said—make no concessions to error, must compromise in no way with proponents of falsehood; it must make no concessions to vice; it must discourage all discord. Those who adhere to this peace must be ready to renounce their own interests and advantages for the sake of truth and justice, according to the words: \"Seek first the kingdom of God and his justice.\" (45)\n\n96. We pray earnestly to the Blessed Virgin Mary, to whose Immaculate Heart Our predecessor, Pius XII, consecrated the entire human race. May she seek and obtain from God this harmonious unity, this true, active, and militant peace, on behalf of Our children in Christ and all those who, though separated from Us, cannot help loving truth, unity and peace.\n\nIV\n\n97. Now We wish to address a few fatherly words specifically to each of the ranks within the Catholic Church.\n\nBishops\n\n98. First of all \"our heart is wide open to you,\" (46) Venerable Brethren in the episcopacy of both the Eastern and Western Church. As guides with Us of the Christian people, you have borne the burden of the day's heat. (47) We know your diligence. We know the apostolic zeal with which, in your respective dioceses, you strive to advance, strengthen, and spread the kingdom of God.\n\n99. And We also know your hardships, your sorrows. You grieve that so many of your children are lost, pathetically duped by falsehood; you are confronted by a lack of material means, which sometimes makes impossible a wider spread of Catholicism in your dioceses; and the number of priests at your disposal is in many places inadequate to the mounting demands for their services.\n\n100. But trust in Him from whom comes \"every good gift and every perfect gift.\" (47) Have confidence in Jesus Christ; pray without ceasing to Him, without whom \"you can do nothing.\" (48) By His grace you may each repeat the words of the Apostle, \"I can do all things in Him who strengthens me.\" (49)\n\n101. \"But may . . . God supply your every need according to his riches in glory in Christ Jesus,\" (50) that you may reap rich harvests and gather rich crops from the fields you have cultivated by your toil and your sweat.\n\nThe Clergy\n\n102. We also address Ourselves with a father's love to the members of the diocesan and religious clergy: those who are your close assistants in your Curia, Venerable Brethren; those who toil in seminaries at a very important work, the formation and education of youths called to the Lord's service; those, finally, who are parish priests in crowded cities, in towns, or in distant and lonely outposts and whose mission today is very difficult, very demanding, and of the utmost importance.\n\n103. We are sure it is unnecessary for us to mention it, but priests should be careful to be always obedient and submissive to their bishop. As Saint Ignatius of Antioch said: \"Since you are subject to your bishop as to Jesus Christ,... whatever you do must be done in union with your bishop.\" (51) \"All who belong to God and Jesus Christ are in union with their bishop.\" (52)\n\n104. Priests should also be mindful that they are more than public dignitaries; they are sacred ministers. And so, as they work to bring God's light to the minds of men, to redirect the wills of sinners with heaven's help and with brotherly love, as they work to advance and spread the peace-bringing kingdom of Jesus Christ, they must never think that there is a fixed limit to their time and belongings, their expenditures, or of their personal inconvenience. They must seek God's grace in humble and ceaseless prayer, and they must rely on this grace far more than on their own toil and labor.\n\nReligious Men\n\n105. We also extend Our paternal best wishes to Our sons in religious orders and congregations. These men have embraced the various states of evangelical perfection and live according to particular rules of their Institutes in obedience to their superiors. We urge them to strive tirelessly and with all their strength for the achievement of the goals their founders have set forth in those rules. They should, in particular, be fervent in prayer and assiduous in works of penance; they should undertake the sound formation and education of the young and assist, so far as they can, those who are beset in any way by want or distress.\n\n106. We know, of course, that due to various conditions many of these beloved sons of Ours are frequently called upon to undertake the pastoral care of the faithful; and this has redounded to the benefit of the Christian name and Christian virtue. Although We are sure they need no such admonition, We again exhort these religious to meet the present-day needs of the people spontaneously and enthusiastically, cooperating zealously and energetically with the efforts of the other clergy.\n\nMissionaries\n\n107. And now Our thoughts turn to those religious who have left the homes of their ancestors and their beloved countries and have gone to foreign lands where they experience serious inconveniences and overcome all sorts of difficulties. Today, in distant fields, they toil to impart the truth of the gospel and Christian virtue to the people who dwell there, that \"the word of the Lord may run and be glorified\" among them. (54)\n\n108. A tremendous task is entrusted to these missionaries. To fulfill it and expand its scope, all Christians must cooperate by prayer and such contributions as their means permit. There is, perhaps, no undertaking that pleases God more than this one; it is an integral part of the duty all men have to spread the kingdom of God.\n\nAmbassadors of Christ\n\n109. These heralds of the gospel dedicate and consecrate their lives to God in order that the light of Jesus Christ may enlighten every man who comes into the world, (55) that the grace of God may enter and support every soul, and that all men may be aroused to a life that is good, honorable, and Christian. These men seek not their own interests, but those of Jesus Christ. (56) They have answered with generosity the call of their Divine Redeemer and can apply to themselves the words of the Apostle of the Gentiles: \"On behalf of Christ . . . we are acting as ambassadors,'' (57) and \"though we walk in the flesh, we do not make war according to the flesh.'' (58) They regard as a second fatherland and love with an active charity the land to which they have come to bring the light of the Gospel's truth. Although they will always have deep affection for their native land and their diocese or religious institute, they regard it as clear and certain that the good of the universal Church must be preferred and they must give it their first and wholehearted service.\n\n110. We wish, therefore, to say that there is a special place in Our heart for these beloved sons, and for all who generously assist them in their fields of labor by teaching catechism or in other ways. Every day We offer humble prayers to God for them and their endeavors. We wish to confirm with Our authority, and with like affection, all that Our predecessors—especially Pius XI (59) and Pius XII (60)—have seen fit to set down on this subject in their Encyclical Letters.\n\nReligious Women\n\n111. We must also write of those holy virgins who by their vows have consecrated themselves to God that they might serve Him alone and unite themselves closely with their Divine Spouse in mystic nuptials.\n\n112. They may lead hidden lives in cloistered convents or dedicate themselves to the works of the apostolate. In either case, they can pursue their salvation the more easily and happily and also be of pre-eminent assistance in Christian countries and in those lands where the light of the Gospel has not yet shone.\n\n113. How much these holy virgins accomplish! They render extensive and distinguished service which no one else could perform with the same blend of virginal and maternal concern! They do this not in one, but in many fields of endeavor. They attend to the sound formation and education of the young. They teach religion to boys and girls in parochial schools. They tend the sick in hospitals and lead their thoughts to heavenly things. They care for patients in homes for the aged with cheerful and merciful charity and move them in a wonderful and gentle way to a desire for eternal life. in homes for orphans, and for children born out of wedlock they stand in the place of a mother and cherish with a mother's love children who have lost their parents or been abandoned. They care for them, nurse them, and hold them dear.\n\n114. These holy virgins have rendered outstanding services not only to the Catholic Church, to Christian education, to what are called the works of mercy, but to civil society as well. At the same time, they are winning for themselves that imperishable reward which lies ahead in heaven.\n\nCatholic Action\n\n115. But as you well know, Venerable Brethren and beloved sons, the problems that beset men today—and affect Christianity also—are so vast and varied that priests, religious men, and holy virgins seem now unequal to the task of providing the complete remedy. Priests, religious men, and virgins consecrated to God cannot make contact with every class of person. All paths are not open to them. Many men ignore or avoid them; some, alas, even despise and abhor them.\n\n116. This is a serious matter that has occasioned much sorrow and unhappiness and induces Our predecessors to summon the laity to the ranks of a peaceful militia, Catholic Action. It was their wise intention that the laity should cooperate in the apostolate of the hierarchy. In this way, what the hierarchy could not do under present circumstances, these Catholic men and women would accomplish in a spirit of generosity. They would work, of course, in union with their bishops and in constant obedience to them.\n\n117. Over the years the bishops and priests of lands that are still mission territories have been assisted by laymen of every rank and condition. It gives Us great comfort to recall the projects they have undertaken and carried forward with swift and energetic resolution in order that all men might recognize the truth of Christianity and feel the force and attraction of Christian virtue.\n\nThe Needs of Our Age\n\n118. But vast areas still await their efforts. Great numbers of men have not had the benefit of their shining example and apostolic labor. We think this matter is so serious and important that We intend at some other time to discuss it at greater length.\n\n119. Meanwhile, We are confident that all who serve in the ranks of Catholic Action, or in the many pious associations which flourish in the Church, will pursue this apostolate with very great diligence. The more overwhelming the needs of our age, the greater should be their efforts, concern, industry, and zeal.\n\n120. Let all be of one mind, since—as all know well—in unity there is greater strength. When it is a matter of the cause of the Catholic Church they must be ready to sacrifice personal whims, for nothing is of more value and importance. This should be their attitude, not only in doctrinal matters but also in matters of ecclesiastical and Christian discipline, to which all must submit.\n\n121. The members of Catholic Action must marshal their ranks; they must align themselves beside their bishops and be ready to obey every command. They must advance to ever greater achievements. They must shirk no hardship, shun no inconvenience, that the cause of the Church may be triumphant.\n\n122. But they will accomplish all this as they should only if each of them pays particular attention to his personal formation in Christian wisdom and virtue. They are certainly aware of this fact. For it is obvious that they can impart to others only what, with the help of God's grace, they have won for themselves.\n\n123. These last remarks are meant particularly for the young. They are easily aroused to eager enthusiasm for the highest ideals, but it is most important that they learn prudence, self-restraint, and obedience to authority. We wish to express Our deep gratitude and love for these beloved children of Ours. In them the Church places her hope for the future. We have complete confidence in their industrious and effective service.\n\nThe Sick and Suffering\n\n124. And now We hear voices that fill Us with sorrow. We hear those who are sick in mind or body, afflicted by terrible suffering. We hear those who are so beset by economic hardship that they have no home fit for human habitation and cannot by any effort of their own obtain the necessities of life for themselves or their families. Their cries touch Our heart and move Us to the depths of Our being.\n\n125. We wish first to give the sick, the infirm, and the aged that comfort which comes from heaven. They should remember that we have here no permanent city, but must seek for the city that is to come. (61) They should recall that the sufferings of this life serve to purify the soul; they elevate and ennoble us and can win us eternal joy in heaven. Our Divine Redeemer bore the yoke of the cross to wash away the stains of our sins; to this end He endured abuse, torture, and agonizing pain, all by His free choice. Like Christ, we are all called to light, by way of the cross, for He has told us: \"If anyone wishes to come after me, let him deny himself, and take up his cross daily, and follow me,\" (62) and he shall have a treasure unfailing in heaven. (63)\n\n126. We have another recommendation also, and We are sure that it will be warmly received. We wish these sufferings of mind and body not only to be steps in the sufferer's ascent to his eternal fatherland, but also to contribute greatly to the expiation of others, to the return to the Church of those who unfortunately are separated from her, and to the long-desired triumph of Christianity.\n\nSocial Justice\n\n127. Those citizens of straitened fortune who are dissatisfied with their very difficult lot in life may be sure that We deeply regret their condition. With respect to social matters: it is Our paternal desire that relations among the various classes come under the guidance, control, and direction of the Christian virtue of justice. We are especially concerned here because the Church's enemies can easily take advantage of any unjust treatment of the lower classes to draw them to their side by false promises and deceptive lies.\n\n128. We ask these dear children of Ours to realize that the Church is not hostile to them or their rights. On the contrary, she cares for them as would a loving mother. She preaches and inculcates a social doctrine and social norms which would eliminate every sort of injustice and produce a better and more equitable distribution of goods, if they were put into practice as they should be. (64) At the same time, she encourages friendly cooperation and mutual assistance among the various classes, so that all men may become in name and in fact not only free citizens of the same society but also brothers within the same family.\n\n129. Anyone who considers without bias the opportunities and advantages which have recently come to the working classes must admit that they are in great part the result of persistent and effective social measures taken by Catholics in accord with the wise directives and repeated exhortations of Our predecessors. The social teachings of Christianity, then, contain sure and sound principles which will make very adequate provision for the rights of the lower classes if those who endeavor to defend these rights only put those principles into practice.\n\nFalse Teachings\n\n130. There is never any need, therefore, to turn to proponents of doctrines condemned by the Church; for they only draw men on with false promises and when they obtain control of the state, try boldly and unscrupulously to deprive men of their supreme spiritual goods—the Christian commandments, Christian hope, and Christian faith. Those who adhere to the doctrines these men propose, minimize or eliminate all that our present age and our modern civilization hold dearest: true liberty and the authentic dignity of the human person. Thus they attempt to destroy the bases of Christianity and civilization.\n\n131. All, therefore, who wish to remain Christians must be aware of their serious obligation to avoid those false principles, which Our predecessors—especially Popes Pius XI and Pius XII—have condemned in the past, and which We condemn once again.\n\n132. We know that many of Our children who live in want or great misfortune often protest that the social teachings of Christianity have not yet been fully put into practice. Private citizens, and more particularly public officials, must take steps to see that the Christian social doctrine which Our predecessors have often clearly and wisely taught and decreed, and which we have confirmed, is really given full effect. (65) Although this will have to be done gradually, no time should be wasted.\n\nEmigrants and Exiles\n\n133. We are also and equally concerned for the lot of those who are forced to leave their native lands because they cannot earn a living there or because of intolerable conditions and religious persecution. They must undergo many inconveniences and hardships when they go from their native land into foreign countries. Oftentimes, in crowded cities and amid the noise of factories, they must lead a life very different from the one they once knew.\n\n134. At times, and this is more serious, they find themselves in an environment that is hostile and hurtful to Christian virtue. In such surroundings many are led into serious danger, and step by step turn away from the wholesome way of life and the religious practices which they learned from their elders. Since husbands are often separated from their wives and parents from their children, the bonds and ties that hold them together are stretched thin and serious injury is done to the family.\n\n135. We give Our paternal approval to the competent and effective work of those priests who have become voluntary emigrants out of love for Jesus Christ and in obedience to the instructions and wishes of this Apostolic See. These priests have spared no effort to ascertain and serve, so far as they can, the social and spiritual needs of their flocks. Thus, wherever the emigrant may journey, he sees the Church's love for him and discovers that this love is even more evident and more effective when his need for care and aid is greatest.\n\n136. We have also observed with great pleasure the praiseworthy steps various nations have taken with regard to this important matter. A number of countries have recently adopted a common plan and program to bring this critical problem to a swift and happy conclusion. We trust that these measures will make it possible for emigrants to enter those lands in greater numbers and with greater ease, but we are even more concerned that they provide for the happy reunion of parents and children as a family unit. Once these sound steps are taken, it will certainly be possible to make adequate provision for the needs of the emigrants, in religion, in morals, and in economic matters; and this, in turn, will benefit the countries which receive them.\n\nThe Church Persecuted\n\n137. We have exhorted all Our children in Christ to avoid the deadly errors which threaten to destroy religion and even human society itself. In writing these words Our thoughts have turned to the bishops, priests, and laymen who have been driven into exile or held under restraint or in prison because they have refused to abandon the work entrusted to them as bishops and priests and to forsake their Catholic faith.\n\n138. We do not want to offend anyone. On the contrary, We are ready to forgive all freely and to beg this forgiveness of God.\n\n139. But We are conscious of Our sacred duty to do all that We can to defend the rights of Our sons and brethren. Time and time again, therefore, We have asked that all be granted the lawful freedom to which all, including God's Church, are entitled. Those who support truth, justice, and the real interests of men and nations do not refuse liberty, do not extinguish it, do not suppress it. There is no need for them to act this way. The just prosperity of their citizens can be achieved without violence and without oppressing minds and hearts.\n\nA Self-Evident Truth\n\n140. There is one truth especially which We think is self-evident: when the sacred rights of God and religion are ignored or infringed upon, the foundations of human society will sooner or later crumble and give way. Our predecessor of immortal memory, Leo XIII, expressed this truth well: \"It follows . . . that law becomes ineffective and all authority is weakened once the sovereign and eternal rule of God, who commands and forbids, is rejected.\" (66) Cicero expressed the same idea when he wrote, \"You, the priests, are protecting Rome with religion more effectively than she is protected with walls.\" (67)\n\n141. As We reflect on these truths, We embrace with deep sorrow each and every one of the faithful who is impeded and restricted in the practice of his religion. They indeed often \"suffer persecution for justice' sake,\" (68) and for the sake of the kingdom of God. We share their sorrows, their hardships, their anxieties. We pray and beseech heaven to grant at length the dawn of a happier day. We earnestly desire all Our brethren in Christ and Our children throughout the world to join Us in this prayer. For thus a chorus of holy entreaties will rise from every nation to our merciful God and win a richer shower of graces for these unfortunate members of the mystical Body of Christ.\n\nA Renewal of Christian Life\n\n142. But We ask Our beloved children for more than prayers; We wish to see a renewal of Christian life. This, far more than prayer, will win God's mercy for ourselves and our brethren.\n\n143. We wish to repeat to you again the sublime and beautiful words of the Apostle of the Gentiles, \"Whatever things are true, whatever of good repute, if there be any virtue, if there be anything worthy of praise, think upon these things.\" (70) \"Put on the Lord Jesus Christ.\" (70) That is to say, \"Put on therefore, as God's chosen ones, holy and beloved, a heart of mercy, kindness, humility, meekness, patience... But above all these things have charity, which is the bond of perfection. And may the peace of Christ reign in your hearts; unto that peace, indeed, you were called in one body.\" (71)\n\n144. If anyone is so unfortunate as to wander far from his divine Redeemer in sin and iniquity, let him return to Him who is \"the way, and the truth, and the life.\" (72) If anyone is lukewarm, slothful, remiss, or neglectful in the practice of his religion, let him arouse his faith and, by the grace of God, nurture, rekindle, and strengthen his virtue. He who \"is just, let him be just still, and he who is holy, let him be hallowed still.\" (73) This is Our earnest plea.\n\n145. There are many today who need our counsel, good example, and assistance, for their lot in life is unhappy and miserable. Do you all, therefore, within the limits of your abilities and resources, perform the works of mercy, for they are most pleasing to God.\n\nThe Christian\n\n146. If each of you strives to accomplish all this that We have recommended, there will shine forth anew in the Church that which was expressed so wonderfully about Christians in the Epistle to Diognetus: \"They are in the flesh, but do not live by the flesh. They dwell on earth, but they are citizens of heaven. They obey valid laws and even go beyond the demands of law in the conduct of - their lives... They are not understood, and yet they are condemned; they are put to death, and yet their life is quickened. They are poor, and yet they make many wealthy. They lack all things, and yet they have all in abundance. They are dishonored, and yet in the midst of dishonor they find honor. Their good name is railed at, and yet is presented as evidence of their justice. They receive rebukes and give blessings in return. They suffer abuse and offer praise. When they conduct themselves like honest men, they are punished like criminals. While they are being punished, they rejoice as though they are being rewarded... To express the matter simply: what the soul is to the body, Christians are to the world.\" (74)\n\n147. Many of these sublime words apply in a special way to those who are members of the \"Church of Silence,\" for whom we are all especially bound to pray to God, as We recently urged in Our addresses to the faithful in Saint Peter's Basilica on Pentecost Sunday (75) and on the feast of the Sacred Heart of Jesus. (76)\n\n148. We anticipate that all of you will achieve this renewal of the Christian life, this holiness and virtue—not only you who remain steadfastly in the unity of the Church, but all you who with love of truth and with a sincere good will are striving to attain it.\n\n149. With all the love of a father, We impart the Apostolic Blessing to each and every one of you, Venerable Brethren and beloved sons. May it be the occasion and forerunner of heaven's blessings.\n\nWritten in Rome, at Saint Peter's, on the 29th day of June, the feast of the Apostles Peter and Paul, in the year 1959, the first of Our Pontificate.\n\nJOHN XXIII\n\nNOTES\n\nLATIN TEXT: Acta Apostolicae Sedis, 51 (1959), 497-531.\n\nENGLISH TRANSLATION: The Pope Speaks, 5 (Autumn, 1959), 359-83.\n\nREFERENCES:\n\n(1) Cf. Isa.11.12.\n\n(2) I Tim. 6.16.\n\n(3) Sohn 1.14.\n\n(4) John 1.9.\n\n(5) 2 Tim. 3.7.\n\n(6) Eph. 4.13-16.\n\n(7) Letter Saepenumero considerantes: Acta Leonis 3 (1883) 262.\n\n(8) Letter Exeunte iam anno: Acta Leonis 8 (1888) 396.\n\n(9) Encyclical letter Humanum genus: Acta Leonis 4 (1884) 53.\n\n(10) Letter Praeclara gratulationis: Acta Leonis 14 (1894) 210.\n\n(11) Letter Permoti Nos: Acta Leonis 15 (1895) 259.\n\n(12) Encyclical letter Rerum novarum: Acta Leonis 11 (1891) 109.\n\n(13) Christmas Message, 1944: Discorsi e radiomessaggi di S.S. Pio XII, v. 6, 239. AAS 37 (1945) 14.\n\n(14) Radio address to the 73rd Congress of German Catholics: Discorsi e radiomessaggi di S.S. Pio XII, v. 11, 189. AAS 41 (1949) 460.\n\n(15) AAS 23 (1931) 393-94.\n\n(16) \"Per un solido ordine sociale.\" Discorsi e radiomessaggi di S S. Pio XII v. 7, 350.\n\n(17) Letter Inter graves: Acta Leonis 11 (1891) 143-44.\n\n(18) Matt. 28.20.\n\n(19) John 17.21.\n\n(20) Cf. Heb. 5.7.\n\n(21) John 10.16.\n\n(22) John 14.6.\n\n(23) Cf. the encyclical letter of Pope Pius XI fostering true religious unity, Mortalium animos: AAS 20 (1928) 5 ff.\n\n(24) 2 Cor. 13.8.\n\n(25) Cf. J.H. Newman, Difficulties of Anglicans, v. 1, 261 ff.\n\n(26) Acts 20.28.\n\n(27) Cf. Matt. 16.18.\n\n(28) Cf. ibid. 16.19.\n\n(29) Cf. Luke 22.32.\n\n(30) Cf. John 21.15- 17.\n\n(31) Letter 43.5: Corp. Vind. III, 2, 594; cf. Letter 40: Migne PL 4.345.\n\n(32) Cf. Ps. 44.15.\n\n(33) Canon of the Mass.\n\n(34) Cf. Hom. in mysticam caenam: PG 77.1027.\n\n(35) Phil. 1.8.\n\n(36) Heb. 13.7.\n\n(37) Saint Augustine In Ps. 32, Enarr. 11, 29: Migne, PL 36.299.\n\n(38) Saint Augustine, In Ps. 82, Enarr. II, 14: Migne, PL 37.1140.\n\n(39) John 17.11, 17, 20, 21, 23.\n\n(40) Gen. 45.4.\n\n(41) 2 Cor. 7.2.\n\n(42) Phil. 4.7.\n\n(43) Cf. Luke 2.14.\n\n(44) John 14.27.\n\n(45) Matt. 6.33.\n\n(46) 2 Cor. 6.11.\n\n(47) Cf. Matt. 20.12.\n\n(48) James 1.17.\n\n(49) John 15.5.\n\n(50) Phil. 4.13.\n\n(51) Ibid. 4.19.\n\n(52) Funk, Patres Apostolici, 1, 243-245; cf. Migne, PG 5.675.\n\n(53) Ibid. 1, 267; cf. Migne, PG 5.699.\n\n(54) 2 Thess. 3.1.\n\n(55) Cf. John 1.9.\n\n(56) Cf. Phil. 2.21.\n\n(57) 2 Cor. 5.20.\n\n(58) 2 Cor. 10.3.\n\n(59) Encyclical letter Rerum Ecclesiae: AAS 18 (1926) 65 ff\n\n(60) Encyclical letter Evangelii praecones AAS 43 (1951) 497; Encyclical letter Fidei donum AAS 49 (1957) 225 ff. [English tr.: TPS (Winter 1957-58) v. 4, pp. 295-312.]\n\n(61) Cf. Heb. 13.14.\n\n(62) Luke 9.23.\n\n(63) Cf. Luke 12.33.\n\n(64) Cf. the encyclical letter Ouadragesimo anno: AAS 23 (1931) 196-98.\n\n(65) Cf. the allocution of Pius XII to members of Italian Christian trade unions, March 11, 1945: AAS 37 (1945) 71 -72.\n\n(66) Letter Exeunte iam anno: Acta Leonis 8 (1888) 398.\n\n(67) De Natura Deorum 111, 40.\n\n(68) Matt. 5.10.\n\n(69) Phil. 4.8.\n\n(70) Rom. 13.14.\n\n(71) Col. 3.12-15.\n\n(72) John 14.6.\n\n(73) Apoc. 22.11.\n\n(74) Funk, Patres Apostolici, 1, 399-401; cf. Migne, PG 2.1174-75.\n\n(75) Cf. AAS 51 (1959) 420 ff.; L'Osservatore Romano May 18-19, 1959. An English translation appears in v. 5 (1959) of TPS, beginning on p. 403.\n\n(76) L'Osservatore Romano June 7, 1959.\n\nCopyright © Dicastery for Communication\n\nThe Holy See\n\nThe Holy See","witnesses":[{"sourceUrl":"https://www.vatican.va/content/john-xxiii/en/encyclicals/documents/hf_j-xxiii_enc_29061959_ad-petri.html","sha256":"602e5ba483bff2573699b8fe54b203cb6ecd3a00560c15c74647733498903fd4","localUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/en.html","textUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/en.txt"}]},"es":{"code":"es","label":"Español","contentFormat":"plain-text","text":"Ad Petri Cathedram (29 de junio de 1959)\n\nLa Santa Sede\n\nespañol\n\nFrançais\n\nEnglish\n\nItaliano\n\nPortuguês\n\nEspañol\n\nDeutsch\n\nPolski\n\nالعربيّة\n\n中文\n\nLatine\n\n×\n\nLa Santa Sede\n\nMagisterium\n\nCalendario\n\nCelebraciones Litúrgicas\n\nBilletes Audiencias y Celebraciones papales\n\nSumos Pontífices\n\nColegio Cardenalicio\n\nCuria Romana y otras organizaciones\n\nSínodo\n\nOficina de Prensa\n\nVatican News\n\nL'Osservatore Romano\n\nJuan XXIII\n\nEncíclicas\n\nA\n\nA\n\nA\n\nGeneración de PDF en curso.....\n\nEN\n\n- ES\n\n- IT\n\n- LA\n\n- PT\n\nCARTA ENCÍCLICA\n\nAD PETRI CATHEDRAM*\n\nDE NUESTRO SANTÍSIMO SEÑOR\n\nJUAN\n\nPOR LA DIVINA PROVIDENCIA\n\nPAPA XXIII\n\nA LOS VENERABLES HERMANOS\n\nPATRIARCAS, PRIMADOS, ARZOBISPOS, OBISPOS\n\nY DEMÁS ORDINARIOS LOCALES\n\nEN PAZ Y COMUNIÓN CON LA SEDE APOSTÓLICA\n\nA TODOS LOS SACERDOTES\n\nY FIELES DEL ORBE CATÓLICO\n\nSOBRE LA VERDAD, UNIDAD Y PAZ\n\nQUE SE HAN DE PROMOVER CON ESPÍRITU\n\nDE CARIDAD\n\nVENERABLES HERMANOS,\n\nSALUD Y BENDICIÓN APOSTÓLICA\n\nINTRODUCCIÓN\n\nJuventud perenne de la Iglesia\n\nDesde que fuimos inmerecidamente elevados a la cátedra de Pedro, Vuelve siempre a nuestra consideración, como aviso y a la vez como consuelo, el recuerdo de lo que vimos y escuchamos cuando desapareció de la vida nuestro inmediato predecesor, llorado por casi todos los pueblos, de cualquier ideología que fuesen. Lo mismo nos acontece al recordar el espectáculo que se nos presentó, después de nuestra ascensión al supremo Pontificado, cuando las multitudes, a pesar de la preocupación y atención por otros acontecimientos y gravísimos problemas, volvieron a Nos sus almas y sus corazones, llenas de esperanza, y confiada expectación. Lo cual demuestra, sin lugar a dudas, que la Iglesia católica florece con perenne juventud, que es estandarte alzado sobre las naciones[1] y de ella surgen, como de fuente, la penetrante luz y el suave amor que inunda a todos los pueblos.\n\nHay, además, para Nos otro motivo de consuelo. Nos referimos a la gran acogida con que ha sido recibido el anuncio de la celebración del Concilio ecuménico, del Sínodo diocesano de Roma, de la acomodación del Código de Derecho canónico a las actuales necesidades, de la promulgación del nuevo Código para la Iglesia de rito oriental y a la general esperanza de que estos acontecimientos puedan felizmente conducir a todos a un mayor y más profundo conocimiento de la verdad, a una saludable renovación de las costumbres cristianas y a la restauración de la unidad, de la concordia y de la paz.\n\nAcerca de estos tres bienes —verdad, unidad y paz—, que se han de promover y alcanzar con espíritu de caridad, trataremos en esta nuestra primera encíclica a todo el orbe católico, por parecernos que esto es lo que principalmente, en el momento actual, requiere nuestro deber apostólico.\n\nAlumbre con su luz el Espíritu Santo a Nos mientras escribimos y a vosotros mientras leéis. Haga que, dóciles a la divina gracia, se muevan todos para lograr los fines anhelados; a pesar de los prejuicios y no pocas dificultades y obstáculos que se opongan.\n\nPRIMERA PARTE\n\nLA VERDAD\n\nEl conocimiento de la verdad, principalmente la revelada\n\nLa causa y raíz de todos los males que, por decirlo así, envenenan a los individuos, a los pueblos y a las naciones, y perturban las mentes de muchos, es la ignorancia de la, verdad. Y no sólo su ignorancia, sino a veces hasta el desprecio y la temeraria aversión a ella. De aquí proceden los errores de todo género que penetran como peste en lo profundo de las almas y se infiltran en las estructuras sociales, tergiversándolo todo; con peligro de los individuos y de la convivencia humana. Sin, embargo, Dios nos ha dado una razón capaz de conocer la verdad natural. Si seguimos la razón, seguirnos a Dios mismo, que es su autor y a la vez legislador y guía de nuestra vida; si al contrario, o por ignorancia, o por negligencia, o —lo que es peor— por mala voluntad, nos apartamos del recto uso de la razón, nos alejamos, por lo mismo, del sumo bien y de la recta norma de vivir.\n\nAhora bien: aunque podemos alcanzar, como dijimos, la verdad natural con la sola luz de la razón, sucede, sin embargo, con frecuencia, que no todos la logran fácilmente y sin mezcla de error, principalmente en lo tocante a la religión y a la moral. Y, además, a las verdades que superan la capacidad natural de la razón no podemos en modo alguno llegar sin la ayuda de la luz sobrenatural. Por esto, el Verbo de Dios, que «habita una luz inaccesible»[2] con inmensa caridad y compasión hacia el género humano, «se hizo carne y habitó entre nosotros»[3] para iluminar «viniendo a este mundo a todos los hombres»[4] y conducirlos a todos no sólo a la plenitud de la verdad, sino también a la virtud y eterna bienaventuranza. Todos, por tanto, están obligados a abrazar la doctrina del Evangelio. Si se la rechaza, vacilan los mismos fundamentos de la verdad, de la honestidad y de la civilización.\n\nLa verdad del Evangelio conduce a la vida eterna\n\nSe trata, como es evidente, de una cuestión gravísima, estrechamente ligada a nuestra salvación eterna. Los que, como dice el Apóstol de las gentes, «siempre están aprendiendo sin lograr jamás llegar al conocimiento de la verdad»[5]; los que niegan a la humana razón la posibilidad de llegar al conocimiento de cualquier verdad cierta y segura y repudian aun las verdades reveladas por Dios, necesarias para la salvación eterna, se alejan, sin duda, miserablemente de la doctrina de Cristo y del pensamiento del mismo Apóstol de las gentes, el cual nos exhorta: «... Hasta que todos alcancemos la unidad de la fe y del conocimiento del Hijo de Dios... para que ya no seamos niños, que fluctúan y se dejan llevar de todo viento de doctrina por el engaño de los hombres que para engañar emplean astutamente los artificios del error, sino que, al contrario, abrazados a la verdad, en todo crezcamos en caridad, llegándonos a aquel que es nuestra cabeza, Cristo, de quien todo el cuerpo, trabado y unido por todos los ligamentos que lo unen y nutren para la operación propia de cada miembro, crece y se perfecciona en la caridad»[6].\n\nLos deberes de la prensa en orden a la verdad\n\nLos que empero, de propósito y temerariamente, impugnan la verdad conocida, y con la palabra, la pluma o la obra usan las armas de la mentira para ganarse la aprobación del pueblo sencillo y modelar, según su doctrina, las mentes inexpertas y blandas de los adolescentes, esos tales cometen, sin duda, un abuso contra la ignorancia y la inocencia ajenas y llevan a cabo una obra absolutamente reprobable.\n\nNo podemos, pues, menos de exhortar a presentar la verdad con diligencia, cautela y prudencia a todos los que, principalmente a través de los libros, revistas y diarios, hoy tan abundantes, ejercen marcado influjo en la mente de los lectores, sobre todo de los jóvenes, y en la formación de sus opiniones y costumbres. Por Su misma profesión tienen ellos el deber gravísimo de propagar no la mentira, el error, la obscenidad, sino solamente lo verdadero y todo lo que principalmente conduce no al vicio, sino a la práctica del bien y la virtud.\n\nCon gran tristeza vemos, como ya deploraba nuestro predecesor León XIII, de feliz memoria, «serpentear audazmente la mentira... en gruesos volúmenes y en pequeños libros, en las páginas de los diarios y en la publicidad teatral»[7]; vemos «libros y revistas que se imprimen para ridiculizar la virtud y cohonestar el vicio»[8].\n\nLa radio, el cine y la televisión\n\nA todo esto tenemos hoy que añadir, como vosotros bien lo sabéis, venerables hermanos y queridos hijos, las audiciones radiofónicas y las funciones de cine y de televisión, espectáculos estos últimos que fácilmente se tienen en casa. Todos estos medios pueden servir de invitación y estímulo para el bien, la honestidad y aun la práctica de las virtudes cristianas; sin embargo, no raras veces, por desgracia, sirven, principalmente a los jóvenes, de incentivo a las malas costumbres, al error y a una vida viciosa.\n\nPara neutralizar, por tanto, con todo empeño y diligencia este gran mal, que se difunde cada día más, es necesario oponer a estas armas nocivas las armas de la verdad y honestidad. A la prensa mala y mentirosa se debe resistir con la prensa recta y sincera; a las audiciones de radio y a los espectáculos de cine y televisión que fomentan el error y el vicio hay que oponer otros que defiendan la verdad y guarden incólume la integridad de las costumbres. Así, estos recientes inventos, que tanto pueden para fomentar el mal, se convertirán para el hombre en instrumento de bien y salvación y al mismo tiempo en medios de honesto esparcimiento, con lo que vendrá el remedio de la misma fuente de donde frecuentemente brota el veneno.\n\nEl indiferentismo religioso\n\nTampoco faltan los que, si bien no impugnan de propósito la verdad, adoptan, sin embargo, ante ella una actitud de negligencia y sumo descuido, como si Dios no les hubiera dado la razón para buscarla y encontrarla. Tan reprobable modo de actuar conduce, como por espontáneo proceso, a esta absurda afirmación: todas las religiones tienen igual valor, sin diferencia alguna entre lo verdadero y lo falso. «Este principio —para usar las palabras de nuestro mismo predecesor— lleva necesariamente a la ruina todas las religiones, particularmente la católica, la cual, siendo entre todas la única verdadera, no puede ser puesta al mismo nivel de las demás sin grande injuria» [9]. Por lo demás, negar la diferencia que existe entre cosas tan contradictorias entre sí, derechamente conduce a la nefasta conclusión de no admitir ni practicar religión alguna. ¿Cómo podría Dios, que es la verdad, aprobar o tolerar la indiferencia, el descuido, la ignorancia de quienes, tratándose de cuestiones de las cuales depende nuestra eterna salvación, no se preocupan lo más mínimo de buscar y encontrar las verdades necesarias ni de rendir a Dios el culto debido solamente a El?\n\nHoy día se trabaja tanto y se cultiva con tanta diligencia la ciencia y el progreso humano, que bien puede gloriarse nuestra, época de sus admirables conquistas en este campo. ¿Por qué entonces no se ha de poner igual, y aún mayor entusiasmo, empeño y diligencia, para asegurar la conquista de aquella sabiduría, que pertenece no ya a esta vida terrena y mortal, sino a la celestial, que nunca pasará? Sólo cuando hayamos llegado a la verdad que brota del Evangelio, y que debe reducirse a la práctica en la vida, sólo entonces —repetimos— nuestra alma poseerá tranquilamente la paz y el gozo; gozo inmensamente superior a la alegría que puede nacer de los descubrimientos de la ciencia y de los maravillosos inventos actuales que continuamente se pregonan y exaltan.\n\nPARTE SEGUNDA\n\nUNIDAD, CONCORDIA Y PAZ\n\nLa verdad trae grandes ventajas a la causa de la paz\n\nDe la consecución de esta verdad plena, íntegra y sincera, debe necesariamente brotar la unión de las inteligencias, de los espíritus y de las acciones. En efecto, todas las discordias, desacuerdos y disensiones brotan de aquí, como de su primera fuente, a saber, de que la verdad o no se la conoce, o —lo que todavía es peor—, por muy examinada y averiguada que sea, se la impugna ya por las ventajas y provechos que con frecuencia se espera lograr de falsas opiniones, ya por la reprobable ceguedad, que impulsa a los hombres a excusar con \"facilidad e indulgencia excesiva sus vicios e injustas acciones.\n\nEs, pues, necesario que todos, tanto los ciudadanos privados como quienes tienen en sus manos el destino de los pueblos, amen sinceramente la verdad si quieren gozar de la concordia y de la paz, de la que solamente puede derivarse la verdadera prosperidad pública y privada.\n\nDe modo particular exhortamos a esta concordia y paz a los que gobiernan las naciones. Nos, que estamos situados por encima de las contiendas entre las naciones, que abrazamos a todos los pueblos con igual amor y que no nos movemos por provechos temporales ni por razones de dominio político, ni por deseos de esta vida presente, al hablaros de asunto tan importante creemos que podemos ser juzgados y escuchados serenamente por los hombres de todas las naciones.\n\nDios ha creado a los hombres hermanos\n\nDios ha creado a los hombres no enemigos, sino hermanos; les ha dado la tierra para cultivarla con trabajo y fatiga, a fin de que todos y cada uno recaben de ella sus frutos y cuanto precisan para el sustento y las necesidades de la vida. Las diversas naciones no son otra cosa sino comunidades de hombres, es decir, de hermanos, que deben tender, unidos fraternamente, no sólo al fin propio de cada una, sino también al bien común de toda la familia humana.\n\nPor otra parte, el curso de esta vida mortal no debe considerarse solamente en sí mismo ni como si su finalidad fuese el placer; no se acaba con la descomposición de la carne humana, sino que conduce hacia la vida inmortal, hacia la patria donde viviremos para siempre.\n\nSi se quitan del alma humana esta doctrina y esta consoladora esperanza, caen por tierra todas las razones para vivir; surgen fatalmente de nuestros espíritus las pasiones, las luchas, las discordias, que ningún freno será capaz de contenerlas eficazmente; no brilla el olivo de la paz, sino que se enciende la llama de la discordia; el destino del hombre llega a hacerse casi igual al de los seres carentes de inteligencia, y aún se hace peor, ya que, estando dotados de razón, podemos, abusando de ella, precipitarnos en los abismos del mal, lo que desgraciadamente sucede a menudo, y, como Caín, manchar la tierra derramando la sangre fraterna y cometiendo graves delitos.\n\nEs menester ante todo elevar las mentes hacia esos principios si queremos —y así nos conviene— que también nuestras acciones se conformen con los caminos de la justicia.\n\n¿Por qué si nos llamamos y somos hermanos, si tenemos un misma destino, tanto en esta vida como en la futura, por qué —decimos— nos mostramos adversarios y enemigos de nuestros semejantes? ¿Por qué envidiarlos, alimentar odios y preparar armas mortíferas contra hermanos? Ya se han combatido bastante los hombres; ya son demasiadas muchedumbres de jóvenes que han derramado su sangre en la flor de la edad. Ya hay en la tierra demasiadas sepulturas de caídos en la guerra amonestándonos a todos con voz severa que ya es hora de llegar a la concordia, a la unidad, a la justa paz.\n\nPiensen, por tanto, todos no en lo que divide y separa a los hombres, sino en lo que puede unirlos en la mutua y justa comprensión y estima recíproca.\n\nUnión y concordia entre los pueblos\n\nSolamente si se busca verdaderamente la paz y no la guerra —como es menester— y se tiende con sincero y común esfuerzo a la fraternal concordia entre los pueblos, solamente entonces, decimos, será posible armonizar los intereses y ajustar felizmente todas las divergencias; se podrá encontrar también de común acuerdo y con oportunos medios la anhelada unión, para que los derechos a la libertad de cada uno de los Estados, lejos de ser conculcados por otro, sean, por el contrario, asegurados completamente. Los que oprimen a otros y los despojan de su debida libertad no pueden ciertamente contribuir a esta unidad. Qué oportunamente vienen aquí las palabras del mismo sapientísimo predecesor nuestro, de feliz memoria, León XIII: «Para frenar la ambición, la codicia de los bienes del prójimo, las rivalidades, que son los principales incentivos de la guerra, nada sirve tanto como las virtudes cristianas y, en primer lugar, la justicia»[10].\n\nPor otra parte, si las naciones no llegan a esta unión fraternal, fundada necesariamente en la justicia y alimentada por la caridad, la situación mundial permanece en un gravísimo peligro; de donde resulta que todos los hombres sensatos deploran situación tan incierta que deja en duda si se camina hacia una paz sólida y verdadera o más bien se corre con extrema ceguera hacia una nueva y tremenda conflagración bélica. Con extrema ceguera —decimos—, porque si en efecto debiera estallar una nueva guerra —Dios no lo quiera—, tal es la potencia de las monstruosas armas en nuestros días que no quedaría otra cosa para todos los pueblos —vencedores y vencidos— sino una tragedia inmensa y una ruina universal.\n\nPor esto suplicamos a todos, pero especialmente a los gobernantes, que mediten atentamente ante Dios, su Juez, y que empleen todos los medios que puedan conducir a esta necesaria unión. Y esta unión de intenciones, que —como dijimos—, contribuirá, sin duda, al incremento y también a la prosperidad de todos los pueblos, podrá alcanzarse cuando, pacificados los espíritus y salvaguardados los derechos de cada uno, resplandezca por doquiera la libertad que se debe a los individuos, a los pueblos, a los Estados, a la Iglesia.\n\nUnión y concordia entre las clases sociales\n\nEsta concorde unión entre pueblos y naciones es menester promoverla cada vez más entre las clases sociales de ciudadanos, porque si esto no se logra puede haber -—como estamos viendo— mutuos odios y discordias y de aquí nacerán tumultos, perniciosas revoluciones y a veces muertes, así como también el progresivo debilitamiento de la riqueza y la crisis de la economía pública y privada. A este respecto, justamente observaba nuestro mismo predecesor: «(Dios) quiere que en la comunidad de las relaciones humanas haya desigualdad de clases, pero juntamente una cierta igualdad por amistosas intenciones»[11]. En efecto, «como en el cuerpo los diversos miembros se combinan y constituyen el temperamento armónico que se llama simetría, del mismo modo la naturaleza exige que en la convivencia civil... las clases se integren mutuamente y, colaborando entre sí, lleguen a un justo equilibrio. Absolutamente la una tiene necesidad de la otra: no puede subsistir el capital sin el trabajo, ni éste sin el capital. La concordia engendra la belleza y el orden, de las cosas» [12]. Quien se atreve, por tanto, a negar la desigualdad de las clases sociales va contra las leyes de la misma naturaleza. Pero quien es contrario a esta amigable e imprescindible cooperación entre las mismas clases tiende; sin duda, a perturbar y dividir la sociedad humana, con grave peligro y daño del bien público y privado. Como sabiamente afirmaba nuestro predecesor, de feliz memoria, Pío XII: «En un pueblo digno de este nombre, todas las desigualdades que no se derivan del arbitrio de los hombres, sino de la misma naturaleza de las cosas —hablamos de desigualdades de cultura intelectual y espiritual, de bienes materiales, de posición social, y dejando siempre a salvo la caridad y la justicia mutua—, no se oponen lo más mínimo a los vínculos de comunidad y fraternidad» [13]. Pueden ciertamente las clases y diversas categorías de ciudadanos tutelar los propios derechos, con tal de que esto se haga no con violencia, sino legítimamente, sin invadir injustamente los derechos ajenos, también inderogables. Todos son hermanos; así que todas las cuestiones deben arreglarse amistosamente con mutua caridad fraterna.\n\nAlgunas señales de disminución de tirantez\n\nDebemos reconocer, y esto es un buen auspicio, que desde hace algún tiempo se asiste en algunas partes a una situación menos acerba, menos rígida entre las diversas clases sociales, como ya lo observaba nuestro inmediato predecesor hablando a los católicos de Alemania: «La tremenda catástrofe de la última guerra que se abatió sobre vosotros ha producido, por lo menos, el beneficio de que en muchos grupos sociales de vuestra nación, libres de prejuicios y del egoísmo de clase, las diferencias de clase se han mitigado algo, engranando mejor las unas con las otras. La desgracia común es maestra de una, amarga pero saludable enseñanza»[14].\n\nEn realidad hoy se han atenuado las distancias entre las clases, porque no reduciéndose éstas solamente a las dos clases de capitalistas y trabajadores y habiéndose multiplicado, se ha facilitado a todos el acceso a ellas; y los que se distinguen por su laboriosidad y habilidad pueden ascender en la sociedad civil a grados más elevados. Por lo que se refiere más directamente al mundo del trabajo, es consolador pensar que esos movimientos surgidos recientemente para humanizar las condiciones en las fábricas y en los demás campos del trabajo hacen que los obreros sean considerados en un plano más elevado y digno que no sea exclusivamente el económico.\n\nReflexiones sobre importantes problemas en el campo del trabajo\n\nQueda aún mucho por hacer, puesto que todavía existen desigualdades en demasía, muchos motivos de pugna entre los varios grupos, causados tal vez por el concepto imperfecto y no justo del derecho de propiedad que tienen los que codician más de lo justo las propias mejoras y ventajas. Añádase el terrible paro que afecta y angustia a muchos gravemente y que, al menos momentáneamente, puede causar estragos mayores, debido a que, con frecuencia, de la obra que los trabajadores hacían se encargan hoy máquinas perfectísimas de todas clases. Asunto es éste que hacía decir con pesar a nuestro predecesor Pío XI, de feliz memoria: «Vemos obligados a la inercia y reducidos a la indigencia extrema, juntamente con sus familias, a tantos y tantos honestos y magníficos trabajadores, que no desean otra cosa sino ganarse honradamente, con el sudor de su frente, según el mandato divino, el pan cotidiano que piden cada día al Padre celestial. Sus gemidos conmueven nuestro corazón y nos hacen repetir con la misma ternura de compasión las palabras salidas del Corazón amantísimo del Divino Maestro sobre la turba que moría de hambre: \"Misereor super turbas\"[15]» [16].\n\nSi, pues, se quiere y se busca —y todos deben buscarla y quererla— la anhelada armonía entre las clases, aunados los esfuerzos públicos y privados y aunadas las animosas iniciativas, es menester trabajar del mejor modo posible para que todos —aun los de más humilde condición— puedan con el trabajo y el sudor de sus frentes procurarse lo necesario para vivir y asegurar honradamente su porvenir y el de los suyos. Tanto más que en nuestros días se van difundiendo diversas y mejores condiciones de vida, de las que no es lícito excluir a las categorías de menor fortuna.,\n\nVivamente exhortamos, además, a todos aquellos sobre los que gravan la mayor parte de las responsabilidades en la empresa, y de los que depende algunas veces también la vida de los obreros, a que no consideren a los trabajadores solamente desde el punto de vista económico y a que no se limiten al reconocimiento de sus derechos relacionados con el justo salario, sino a que respeten además la dignidad de su persona y los miren como a hermanos; y hagan también que los obreros, participando cada vez más, conforme a una justa medida, en las utilidades del trabajo realizado, se sientan como parte de toda la empresa. Esto lo advertimos para que se ponga en práctica una mayor armonía entre los mutuos derechos y deberes de los patronos y obreros y para que las diversas organizaciones profesionales «no parezcan como una arma exclusivamente dirigida para una guerra defensiva y ofensiva que provoca reacciones y represalias, no como un torrente que, rotos los diques, inunda, sino como un puente que une las riberas opuestas»[17]. Pero, sobre todo, se debe atender a que al feliz desarrollo alcanzado en el nivel económico corresponda un no menor progreso en el campo de los valores morales, como lo requiere la dignidad misma del cristiano; más aún la misma dignidad humana. ¿De qué le serviría, en efecto, al trabajador conseguir mejoras económicas cada vez mayores y alcanzar un tenor de vida más elevado si desgraciadamente perdiese o descuidase los valores superiores del alma inmortal? Las perspectivas a que se tiende podrán realizarse solamente con la plena actuación de la doctrina social de la Iglesia católica y si todos «procuran fomentar en sí mismos y encender en los demás —grandes y pequeños— la caridad, señora y reina de todas las virtudes. Porque la suspirada salvación debe ser principalmente fruto de una grande efusión de caridad, de aquella caridad cristiana que compendia en sí las leyes del Evangelio y que está siempre pronta a sacrificarse por los demás y es para el hombre el más seguro antídoto contra el orgullo mundano y el inmoderado amor propio; y de la que San Pablo trazó los rasgos divinos con aquellas palabras: \"La caridad es paciente, es benigna; no es interesada: todo lo excusa, todo lo tolera\"[18]»[19].\n\nUnión y concordia en las familias\n\nFinalmente, a la misma concordia a que hemos invitado a los pueblos, a sus gobernantes y a las clases sociales, invitamos también con ahínco y afecto paterno a todas las familias para que la consigan y la consoliden. Pues si no hay paz, unidad y concordia en la familia, ¿cómo se podrá obtener en la sociedad civil? Esta ordenada y armónica unidad que debe reinar siempre dentro de las paredes del hogar nace del vínculo indisoluble y de la santidad propia del matrimonio cristiano y contribuye en gran parte al orden, al progreso y al bienestar de toda la sociedad civil. El padre sea entre los suyos como el representante de Dios e ilumine y preceda a los demás no sólo con su autoridad, sino con el ejemplo de su vida íntegra. La madre, con su delicadeza y su virtud en el hogar doméstico, guíe a sus hijos con suavidad y fortaleza; sea buena y afectuosa con el marido y con él instruya y eduque a sus hijos —don preciosísimo de Dios— para una vida honrada y religiosa. Los hijos obedezcan siempre, como es su deber, a sus padres, ámenlos y sean no sólo su consuelo, sino, en casó de necesidad, también su ayuda. Respírese en el hogar doméstico aquella caridad que ardía en la familia de Nazaret; florezcan todas las virtudes cristianas; reine la unión y resplandezcan los ejemplos de una vida honesta. Que nunca jamás —a Dios se lo pedimos ardientemente— se rompa tan bella, suave y necesaria concordia. Porque si la institución de la familia cristiana vacila, si se rechazan o desprecian los mandamientos del Divino Redentor en este punto, entonces se bambolean los mismos fundamentos del Estado y la misma convivencia civil se corrompe, produciéndose una general crisis con daños y pérdidas para todos los ciudadanos.\n\nPARTE TERCERA\n\nUNIDAD DE LA IGLESIA\n\nMotivos de esperanza basados en la oración de Jesucristo\n\nY ahora vengamos a hablar de la unidad que de modo especialísimo llevamos en el corazón y que tiene íntima relación con el oficio pastoral que Dios nos ha confiado; es decir, de la unidad de la Iglesia.\n\nTodos saben que nuestro divino Redentor fundó una sociedad, que habrá de conservar su unidad hasta el fin de los siglos: «He aquí que yo estoy con vosotros hasta el fin del mundo»[20], y que para esto Jesucristo dirigió al Padre celestial fervorosísimas súplicas. Esta oración de Jesucristo, que, sin duda, le fue acepta y escuchada por su reverencia[21]: «Para que todos sean uno, como tú, Padre, estás en mí y yo en ti, para que también ellos sean en nosotros»[22], engendra en nosotros una esperanza dulcísima y nos da la seguridad de que finalmente todas las ovejas que no pertenecen a este redil sientan el deseo de volver a él; y así, conforme a las palabras del divino Redentor, «habrá un solo rebaño y un solo pastor»[23].\n\nProfundamente animados por esta suavísima esperanza, hemos anunciado públicamente nuestro propósito de convocar un Concilio Ecuménico, al que habrán de acudir de todo el orbe de la Tierra sagrados pastores para tratar de los graves problemas de la religión, y principalmente para promover el incremento de la Iglesia católica, una saludable renovación de las costumbres del pueblo cristiano y para poner al día las leyes que rigen la disciplina eclesiástica según las necesidades de nuestros tiempos. Ciertamente, esto constituirá un maravilloso espectáculo de unidad, verdad y caridad, tal que al contemplarlo aun los que viven separados de esta Sede Apostólica sentirán —según confiamos— una suave invitación a buscar y lograr la unidad por la que Jesucristo dirigió al Padre celestial sus ardientes plegarias,\n\nAspiraciones a la unidad en las diversas comunidades separadas'\n\nSabemos, por otra parte, con gran consuelo nuestro, que en estos últimos tiempos se ha venido creando en el seno de no pocas comunidades separadas de la cátedra de San Pedro, cierto movimiento de simpatía hacia la fe y hacia las instituciones católicas y que, al estudio de la verdad que disipa los prejuicios, ha brotado una estima considerable hacia esta Sede Apostólica. Sabemos, además, que casi todos los que llevan el nombre de cristianos, a pesar de estar separados de Nos y desunidos entre sí, a fin de trabar entre sí la unión, han efectuado reuniones y para ello organizado asambleas; todo lo cual está demostrando el vehemente deseo que les impele a realizar por lo menos alguna unidad.\n\nUnidad que quiso para la Iglesia su Divino Fundador\n\nIndudablemente, nuestro divino Redentor fundó su Iglesia con el fundamento y la nota de una solidísima unidad, y si —por un absurdo— no la hubiera hecho así, habría fundado una cosa caduca y contraria a sí misma, por lo menos, para el futuro; como los diversos sistemas filosóficos, que, abandonados al arbitrio y opinión del hombre, con el correr de los tiempos nacen, se transforman y desaparecen uno tras otro. Esto se opone diametralmente al magisterio de Jesucristo, que «es el camilo, la verdad y la vida»[24]; no hay quien pueda ignorarlo.\n\nEsta unidad, venerables hermanos y amados hijos, que —como hemos dicho— no debe ser algo vano, incierto o caedizo, sino sólido, estable y seguro[25], si a las otras comunidades cristianas les falta, a la Iglesia católica no le falta, como fácilmente puede echarlo de ver quienquiera que con diligencia la examine. Tiene tres notas que la caracterizan y adornan: unidad de doctrina, de gobierno y de culto; es tal, que resulta visible a todos, de manera que todos la pueden reconocer y seguir; y es tal, además, que conforme a la voluntad de su divino Fundador, en ella todas las ovejas pueden reunirse en un solo rebaño bajo la guía de un solo pastor; y así todos los hijos están llamados a venir a la única casa paterna, que descansa sobre el fundamento de Pedro, y en ella se ha de procurar reunir fraternalmente a todos los pueblos como en el único reino de Dios: reino cuyos súbditos, unidos en la tierra en la concordia del espíritu, puedan gozar un día de la eterna bienaventuranza en el cielo.\n\nUnidad de fe\n\nLa Iglesia católica manda creer fiel y firmemente cuanto ha sido revelado por Dios, a saber, cuanto se contiene en la Sagrada Escritura y en la tradición oral y escrita y lo que, en el transcurso de los siglos, han promulgado y definido los Sumos Pontífices y los legítimos Concilios Ecuménicos. Siempre que alguno se ha alejado de este sendero, la Iglesia, con su maternal autoridad no ha cesado de llamarlo repetidamente al recto camino. Pues sabe muy bien y sostiene que sólo hay una verdad y que no pueden admitirse \"verdades\" entre sí contrarias; haciendo suya y afirmando la palabra del Apóstol de las gentes: «Pues nada podemos contra la verdad sino por la verdad» [26].\n\nHay, sin embargo, no pocos puntos en los que la Iglesia católica deja que libremente disputen entre sí los teólogos, en cuanto se trata de cosas no del todo ciertas, y en cuanto —como notaba el celebérrimo escritor inglés, el Cardenal Juan Enrique Newman— tales disputas no rompen la unidad de la Iglesia, sino más bien sirven para una mejor y más profunda inteligencia de los dogmas, ya que preparan y hacen más seguro el camino para este conocimiento, puesto que del choque de varias sentencias sale siempre nueva luz[27]. Sin embargo, hay que retener el dicho que, expresado unas veces de un modo y otras de otro, se atribuye a diversos autores: en las cosas necesarias, unidad; en las dudosas, libertad; en todas, caridad.\n\nUnidad de régimen\n\nY además, como está a la vista de todos, hay en la Iglesia católica unidad de régimen. Porque, así como los fieles cristianos están sujetos a los sacerdotes, y los sacerdotes a los Obispos, a quienes «el Espíritu Santo puso... para regir la Iglesia de Dios» [28], así también todos los sagrados Pastores y cada uno de ellos se hallan sometidos al Romano Pontífice, como a quien se le ha de reconocer por el sucesor de Pedro. A él, Cristo Nuestro Señor lo constituyó piedra fundamental de su Iglesia[29], y a él sólo, peculiarmente, le concedió la potestad de atar y de desatar, sin restricción, sobre la tierra[30], de confirmar a sus hermanos[31] y de apacentar el rebaño todo[32].\n\nUnidad de culto\n\nY por lo que toca a la unidad de culto, nadie ignora que la Iglesia católica, ya desde sus primeros tiempos y a través de los siglos, siempre ha mantenido todos y solos los siete sacramentos, recibidos de Jesucristo como herencia sagrada, y jamás ha dejado de administrarlos en todo el orbe católico para nutrir y acrecentar la vida Sobrenatural de los fieles.\n\nIgualmente por todos es sabido que en ella se celebra un solo sacrificio, el eucarístico, en el cual Cristo mismo, salvación nuestra y nuestro Redentor, de una manera incruenta pero tan real como cuando pendía de la cruz en el Calvario cotidianamente es inmolado en favor de todos nosotros y nos comunica misericordiosamente los tesoros inmensos de su gracia. Por eso con tanta razón San Cipriano hacía esta advertencia: «No puede, fuera del único altar y del único sacerdocio, establecerse un altar diverso o instituirse un nuevo sacerdocio»[33]. Esto, sin embargo, como es notorio, no impide la diversidad de los ritos que existen y están aprobados dentro de la Iglesia católica, mediante los cuales resplandece con mayor belleza y, como hija del Supremo Rey, ostenta rica variedad de vestiduras[34].\n\nCon el fin de que todos alcancen esa verdadera y concorde unidad, el sacerdote católico, al celebrar el sacrificio eucarístico, ofrece a Dios clementísimo la hostia inmaculada, suplicando en primer lugar «por tu Iglesia santa católica: dígnate pacificarla, protegerla, unificarla y regirla en todo el orbe de la tierra, junto con tu siervo el Papa nuestro y con todos los que, fieles a la verdadera doctrina, guardan la fe católica y apostólica»[35].\n\nPaternal invitación a la unión\n\nOjalá este admirable espectáculo de unidad con que se destaca y resplandece, la única Iglesia católica, y esos anhelos y plegarias con que pide a Dios para todos esa misma unidad, conmuevan y alienten saludablemente vuestras almas: nos referimos a vosotros, que estáis separados de esta Sede Apostólica.\n\nPermitid que os llamemos, con suave afecto, hermanos e hijos; permitidnos alimentar la esperanza que de vuestra vuelta acariciamos con paterno y amante corazón. Queremos hablaros con el mismo interés pastoral que Teófilo, Obispo alejandrino, cuando un infausto cisma había desgarrado la túnica inconsútil de la Iglesia, convocaba a sus hermanos e hijos con estas palabras: «Cada uno según su capacidad, oh dilectísimos, participantes de la celestial vocación, imitemos a Jesús, cabeza y consumador de nuestra salvación. Abracemos esa humildad de corazón y esa caridad que elevan y unen con Dios y una sincera fe en los divinos misterios. Huid de la división, evitad la discordia..., estrechaos con mutua caridad; escuchad a Cristo, que dice: En esto conocerán todos que sois mis discípulos, si tuviereis mutua caridad»[36].\n\nOs rogamos prestéis atención a que, al llamaros amorosamente a la unidad de la Iglesia, no os invitamos a una casa ajena, sino a la propia vuestra, a la que es común casa paterna. Permitid por eso que os exhortemos, con grande amor hacia todos «en las entrañas de Jesucristo» [37], a que os acordéis de vuestros padres, «que os predicaron la palabra de Dios; y, considerando el fin de su vida terrena, imitad su fe»[38]. El preclaro ejército de santos bienaventurados que de cada uno de vuestros pueblos ya han subido al cielo, y principalmente aquellos que con sus escritos transmitieron y explanaron tan recta y copiosamente la doctrina de Jesucristo, parecen invitar a vuestros corazones, con el ejemplo de su vida, a la unidad con esta Sede Apostólica, con la cual vuestra comunidad cristiana también ha estado vinculada durante tantos siglos.\n\nPor tanto, a todos los que están separados de Nos les dirigimos como a hermanos las palabras de San Agustín cuando decía: «Quieran o no, hermanos nuestros son. Sólo dejarían de ser nuestros hermanos si dejaran de decir: Padre nuestro»[39]. «Amemos a Dios Nuestro Señor, amemos a su Iglesia; a El como a Padre, a ésta como a madre; a El como a Señor y a ésta como a su esclava; porque somos hijos de su esclava. Tal unión se forja con una grande caridad; nadie mientras ofende a uno puede merecer bien del otro. ¿De qué te sirve no tener ofendido al Padre si El venga a la madre ofendida?... Asíos, por tanto, carísimos; asíos unánimemente a Dios Padre y a la madre Iglesia» [40].\n\nNecesidad de especiales oraciones\n\nNos a causa de todo esto dirigimos humildes súplicas a Dios benignísimo, dador de luces celestiales y de todos los bienes, para que sea amparada la unidad de la Iglesia y extendido el reino y rebaño de Cristo; y a todos los hermanos e hijos carísimos que en Cristo tenemos les exhortamos a que también las dirijan. Porque el feliz éxito del futuro Concilio Ecuménico, más que de humanos trabajos y de diligente habilidad, ciertamente depende de las oraciones hechas por todos con gran fervor, como en una piadosa competencia mutua. E invitamos con gran afecto a elevar tales peticiones hacia. Dios también a aquellos que, aun sin ser de este rebaño, reverencian, sin embargo, y rinden culto a Dios y con buena voluntad procuran obedecer a sus precepto.\n\nAumente y cumpla esta esperanza y estos votos nuestros la divina plegaria de Cristo: «Padre Santo, guarda en tu nombre a éstos que me has dado, para que sean uno, como nosotros... Santifícalos en la verdad: tu palabra es verdad... Pero no ruego por éstos solamente, sino también por quienes han de creer en mí debido a su palabra; ...para que sean consumados en la unidad...»[41].\n\nDe la unión y concordia de los espíritus brotan la paz y la alegría\n\nTodo esto lo reiteramos Nos, junto con el orbe católico a Nos unido, en suplicante oración, Y lo hacemos así no solamente movidos por encendida caridad hacia todos los pueblos, sino también estimulados por evangélica humildad de espíritu. Porque conocemos la pequeñez de nuestra persona, a quien Dios, no por méritos nuestros, sino por misterioso designio suyo, se ha dignado elevar a la cumbre del Sumo Pontificado. Por lo cual a todos los hermanos e hijos nuestros que están separados de esta cátedra de San Pedro; les repetimos estas palabras: «Soy yo..., José, vuestro hermano»[42]. Venid; «acogednos»[43]; ninguna otra cosa deseamos; ninguna otra queremos, ninguna más pedimos, sino vuestra salvación y vuestra eterna felicidad. Venid; de esta concorde y tan deseada unidad, que la caridad fraterna debe mantener y fomentar, nacerá una grande paz: aquella paz «que sobrepuja todo entendimiento»[44], como que proviene de las mansiones celestiales aquella paz que Cristo, por medio de los ángeles que cantaban velando sobre su cuna, anunció a los hombres de buena voluntad»[45] y que, apenas instituido el sacramento y sacrificio de la eucaristía, impartió con estas palabras: «La paz os dejo, mi paz os doy; no os la doy como la da el mundo»[46].\n\nPaz y gozo. También el gozo, pues quienes pertenecen con realidad y eficacia al cuerpo místico de Jesucristo, que es la Iglesia católica, participan de esa vida, que desde la divina Cabeza se difunde hasta cada miembro; y, por razón de ella, quienes obedecen fielmente a todos los preceptos y mandatos de nuestro Redentor también en esta vida, mortal pueden gozar de aquella alegría que es auspicio y prenuncio de la celestial y sempiterna felicidad.\n\nLa paz del alma debe ser operosa\n\nPero esta paz, esta felicidad, mientras recorremos penosamente el camino de nuestro terreno destierro, es aún imperfecta. Porque es paz no completamente tranquila, no del todo serena; es paz laboriosa, no ociosa, ni inerte; es, sobre todo, paz militante contra todo error, aunque disimulado bajo falsa apariencia de verdad, contra los estímulos y halagos de los vicios, y, en fin, contra toda clase de enemigos del alma, que puedan debilitar, manchar o destruir nuestra inocencia y nuestra fe católica; y también contra los odios, las enemistades, las divisiones que pueden quebrantar o lacerar la misma. fe. Por esta razón, el divino Redentor nos ha dado y recomendada su paz.\n\nLa paz, pues, que hemos de buscar y que hemos de esforzarnos por alcanzar, es la paz que no cede a ningún error, que no desciende a compromisos de ninguna clase con los defensores de éste, que no se entrega a los vicios, que evita, en fin, toda discordia. Esta paz es tal, que exige a sus seguidores una disposición generosa para renunciar a sus propias comodidades y ventajas por la causa de la verdad y de la justicia según aquello: «Buscad primero el reino de Dios y su justicia...»[47].\n\n¡La Santísima Virgen María, Reina de la paz, a cuyo Corazón Inmaculado nuestro predecesor Pío XII, de feliz memoria, consagró el género humano, nos alcance de Dios —se lo suplicamos con fervor— unidad concorde, paz verdadera, operosa y militante, no solamente a todos los hijos nuestros en Cristo, sino también a todos aquellos que, aunque separados de Nos, no pueden menos de amar la verdad, la unidad y la concordia!\n\nPARTE CUARTA\n\nEXHORTACIONES PATERNAS\n\nA los sagrados pastores\n\nQueremos ahora dirigirnos con paternal corazón a cada una de las diversas clases de personas de la Iglesia católica. Y, en primer lugar, «nuestra palabra se dirige a vosotros»[48], venerables hermanos en el episcopado, tanto del Oriente como del Occidente; a vosotros, que, como guías del pueblo cristiano, lleváis, juntamente con Nos, «el peso del día y el calor»[49]. Conocemos la diligencia y celo apostólico con que os esforzáis cada uno en vuestro propio territorio por incrementar el reino de Dios, por consolidarlo y extenderlo a todos. Conocemos también vuestras angustias y vuestras penas ante tantos hijos que se alejan tristemente engañados por las falacias de los errores, ante las estrecheces que a veces impiden entre vosotros un mayor desarrollo de los intereses católicos y, sobre todo, ante la escasez de sacerdotes, cuyo número en muchas partes es desproporcionado a las crecientes necesidades. Pero confiad en Aquel de quien proviene «todo buen don y toda dádiva perfecta»[50], dirigiéndoos con oración insistente a Jesucristo, porque sin El «no podéis hacer nada»[51]; pero, con su gracia, podéis cada uno de vosotros repetir con el Apóstol de las gentes: «Todo lo puedo en Aquel que me conforta»[52]. «Mi Dios os dará todo lo que os falta, según sus riquezas en gloria, en Cristo Jesús»[53]; de modo que podáis cosechar abundantes mieses y ricos frutos en el campo cultivado con vuestro sudor y trabajo.\n\nAl clero\n\nOtro llamamiento paterno dirigimos a los sacerdotes de ambos cleros: a los que os ayudan más de cerca, venerables hermanos, en los trabajos de la curia; a los que tienen la importante misión de instruir y educar en los seminarios a los jóvenes selectos llamados al servicio del Señor; a aquellos, en fin, que en las ciudades populosas, o en las villas, o en las apartadas y solitarias aldeas ejercen el ministerio parroquial, hoy tan difícil, tan arduo y tan importante. Procuren todos ellos —y que nos perdonen si se lo recordamos, aunque creemos que no lo necesitarán— mostrarse siempre respetuosos y obedientes a su Obispo según aquellas palabras de San Ignacio de Antioquía:- «Estad sometidos al Obispo como a Jesucristo... Es necesario, como ya lo practicáis, que no hagáis nada sin el Obispo»[54]. «Los que son de Dios y de Jesucristo están con su Obispo»[55]. Y acuérdense que no son funcionarios públicos, sino, sobre todo, ministros de las cosas sagradas. Por eso no crean nunca haber hecho ya demasiado, aunque hayan tenido que afrontar fatigas, sacrificar el tiempo y los bienes de este mundo y soportar gastos e incomodidades propias, cuando se trata de iluminar a las almas con la verdad divina y de doblegar con la ayuda del cielo y con la caridad fraterna las voluntades obstinadas procurando así el triunfo del reino pacífico de Jesucristo. Y más que en la propia industria y trabajo, confíen en el poder de la gracia, que han de implorar cada día con humilde y constante oración.\n\nA los religiosos\n\nTambién dirigimos nuestro paterno saludo y exhortación a los religiosos que, después de haber abrazado uno de los varios estados de perfección evangélica, viven bajo la obediencia de sus superiores, según las leyes peculiares del propio Instituto. Entréguense generosamente y con todas sus fuerzas, mediante la observancia de las normas de su Instituto, a realizar los ideales que sus fundadores se propusieron, entre los cuales se cuentan principalmente la vida intensa de oración, las prácticas de penitencia, la recta institución y educación de la juventud y el ejercicio de la caridad para con las diversas clases de necesitados y afligidos.\n\nBien sabemos que no pocos de estos amados hijos, por las actuales circunstancias, se ven llamados a menudo a ejercitar también la cura pastoral de los fieles con gran provecho de la religión y de la vida cristiana. A éstos exhortamos también instantemente —aunque confiamos que no tendrán necesidad de nuestro estímulo— que se animen a añadir a los preclaros méritos pasados de sus Ordenes o Institutos este de prestarse con gusto a remediar las urgentes necesidades de los fieles, en colaboración fraterna con los demás sacerdotes, según sus propias posibilidades.\n\nA los misioneros\n\nNuestro pensamiento vuela ahora hacia aquellos que, abandonando la casa paterna y la queridísima patria, soportando graves trabajos y superando dificultades, han marchado a las misiones extranjeras, donde se afanan con sus sudores por instruir y formar a los gentiles de aquellas lejanas tierras en la verdad evangélica, a fin de que en todas partes «la palabra de Dios se difunda y sea El glorificado»[56]. Grande es en verdad la empresa a ellos confiada, y para que pueda llevarse a cabo más fácilmente, todos los verdaderos cristianos deben colaborar a ella según sus posibilidades, con sus oraciones y con sus limosnas. Tal vez no haya obra más agradable a Dios que ésta, que se halla tan estrechamente unida al deber común de propagar el reino de Dios. Estos heraldos del Evangelio, en efecto, consagran toda su vida en procurar que la luz de Jesucristo ilumine a todo hombre que viene al mundo[57] para que su divina gracia conquiste y encienda a todas las almas y a todos anime a una vida virtuosa y cristiana. Ellos no buscan sus propios intereses, sino los de Jesucristo[58]. Correspondiendo generosamente a la voz del Redentor Divino, pueden aplicarse el dicho del Apóstol de las gentes: «Somos embajadores de Cristo»[59] y también «aunque vivimos en la carne, no militamos según la carne»[60]. Consideran, a los países adonde han ido para llevarles la luz del Evangelio, como a su segunda patria y los aman con amor efectivo. Y aún conservando vivísimo el afecto a su dulcísima patria, a su propia diócesis, al propio Instituto religioso, con todo, están convencidos de que se debe poner por encima de todo el bien universal de la Iglesia y de que a ella, en primer lugar, se ha de servir con todos los medios.\n\nSepan, por tanto, estos amados hijos —y todos aquellos que en esas regiones les prestan su generosa ayuda, sea como catequistas, sea de cualquiera otra manera— que los tenemos presentes en nuestra mente de modo especialísimo y que cada día elevamos nuestras oraciones a Dios en favor suyo y de sus empresas, y que, además, confirmamos ahora con nuestra autoridad y con igual encarecimiento todo lo que en materia de misiones han establecido acertadamente en sus encíclicas nuestros predecesores, de feliz memoria, en particular Pío XI[61] y Pío XII[62].\n\nA las religiosas\n\nNi queremos pasar por alto a las santas vírgenes que se han consagrado a Dios por los votos religiosos para dedicarse a su único servicio y estar enteramente unidas al divino Esposo por los lazos de místico desposorio. Esas almas —ya sea que en el silencio de la clausura lleven una vida escondida dedicándose a la oración y penitencia, ya se empleen en obras externas de apostolado— no sólo pueden cuidar más fácil y dichosamente de su propia salvación, sino también ayudar en gran manera a la Iglesia, tanto en los países cristianos como en las lejanas tierras en donde no ha brillado todavía la luz del Evangelio. ¡Cuántas y cuán grandes obras no llevan a cabo estas vírgenes santas; obras como nadie podría hacerlas con tan virginal y materno cuidado! Y no en uno sólo, sino en muchos campos de trabajo, como son la recta instrucción y educación de la juventud, la enseñanza del catecismo a niños y niñas en el ámbito de la parroquia, el trabajo en los hospitales, en donde al tiempo que cuidan de los enfermos pueden elevar sus almas al pensamiento de las cosas del cielo; en los asilos de ancianos, a quienes asisten con paciente, alegre y compasiva caridad, induciéndolos con admirable y suave eficacia al deseo de la vida eterna; finalmente, la diversidad de asilos de niños, en donde brindan todo el afecto y la delicadeza materna a criaturas que, huérfanas o abandonadas de sus padres, no tienen de quién recibir los cuidados de la vida y las naturales muestras de ternura. Estas almas son, sin género de duda, altamente beneméritas no sólo de la Iglesia católica, de la educación cristiana y de las obras de misericordia, sino también de la sociedad civil, y se están, además, preparando una corona incorruptible para sí mismas en el cielo.\n\nA la Acción Católica y a cuantos colaboran en el apostolado\n\nHoy día, sin embargo, como bien lo sabéis, venerables hermanos y amados hijos, aun en el campo cristiano las necesidades de los hombres son tan grandes y tan diversas que ni el clero ni religiosos y religiosas juntos parecen poder ya remediarlas plenamente. Además, los sacerdotes, religiosos y religiosas no pueden tener acceso a todas las categorías de personas; no todos los caminos les están abiertos; muchos, en efecto, no les prestan la menor atención o tratan de evitar su conversación, y hasta no faltan, desgraciadamente, quienes los desprecian y aborrecen.\n\nPor este grave y doloroso motivo ya nuestros predecesores han hecho su invitación también a los seglares a que, formando filas en la pacífica milicia de la Acción Católica, presten su colaboración en el apostolado a la Jerarquía eclesiástica; lo que ésta no lograría hacer en las actuales circunstancias, podría llevarse a cabo gracias a la generosidad de hombres y mujeres católicos que con ánimo sumiso se presten a colaborar en las obras de los sagrados Pastores. Es, por cierto, de gran consuelo para Nos el considerar las obras que han realizado y las empresas que han podido adelantar en el decurso del tiempo aun en los países de misiones estos colaboradores de los Obispos y sacerdotes, apóstoles seglares de toda. edad, clase y condición, al contribuir con su ferviente y activo celo a que la verdad cristiana brille para todos y a todos llegue la invitación al ejercicio de la virtud cristiana.\n\nPero tienen todavía ante sí un amplísimo campo de trabajo, pues son aún innumerables los que reclaman su luminoso ejemplo, y su trabajo apostólico. Por lo mismo, es nuestra intención tratar en el futuro nuevamente y con mayor amplitud de esta materia, que consideramos ser de la mayor importancia. Mientras tanto, abrigamos la esperanza de que así los que militan en las filas de la Acción Católica como en las múltiples asociaciones piadosas que florecen en la Iglesia prosigan con la mayor diligencia en llevar adelante una obra tan necesaria; cuanto más grandes son las necesidades de nuestro tiempo, tanto mayores han de ser sus esfuerzos, su diligencia y las iniciativas de su celo. Sea su norma la perfecta, concordia mutua, pues, como bien lo saben, la unión hace la fuerza; dejen a un lado su propia opinión cuando se trata de la causa de la Iglesia católica, que ha de estimarse por encima de todo; y esto no sólo en cuanto se refiere a la sagrada doctrina. sino también en lo que hace a las normas de disciplina cristiana emanadas de la Iglesia, que reclaman siempre la sumisión de. todos. En compacto escuadrón y unidos siempre con la jerarquía católica y sumisos a ella, avancen en prosecución de nuevas conquistas; no escatimen trabajo alguno ni rehúsen ninguna dificultad por que triunfe la. causa de la Iglesia.\n\nPara obtener esto debidamente, procuren ante todo en sí mismos —sin tener de ello la menor duda— la mejor conformidad con la doctrina y la virtud cristianas. Pues solamente en este caso podrán transfundir en los demás lo que ellos han logrado para sí con la ayuda de la gracia divina. Esta recomendación la dirigimos de modo especial a los jóvenes y adolescentes, cuya ardorosa voluntad fácilmente se entusiasma con los más nobles ideales, pero que al mismo tiempo necesitan la mayor prudencia, moderación y sumisión debida a los que tienen por superiores. A estos hijos amadísimos que forman la esperanza de la Iglesia, y en cuya activa y salvadora colaboración tanto confiamos, queremos llevar nuestra viva gratitud y la expresión de nuestro ánimo paternal.\n\nA los afligidos y atribulados\n\nY ahora parecen llegar a nuestros oídos las voces de lamento de cuantos frente a la enfermedad del cuerpo o del espíritu se ven aquejados por el más amargo dolor, y de los que a tal punto sufren las estrecheces económicas de la vida que carecen hasta de una habitación digna de hombres, ni pueden, a pesar de sus sudores, asegurar para sí y para sus hijos el necesario alimento. Estos lamentos tocan vivamente y conmueven nuestro corazón. Así, queremos en primer lugar acudir a los enfermos y a los imposibilitados por la debilidad o la vejez con el auxilio y consuelo que viene de lo alto. Recuerden todos ellos que no tenemos en la tierra ciudad permanente, antes buscamos la futura[63]. No olviden que los dolores de esta vida mortal, válidos ya como expiación, elevan y ennoblecen el alma y son medio precioso para la adquisición del gozo eterno de los cielos; acuérdense de que el mismo Divino Redentor, para lavar las manchas de nuestros pecados, subió al patíbulo de la cruz y libremente sufrió por esta misma causa desprecios y tormentos y angustias crudelísimos. Como El, así también nosotros somos llamados a la luz por el camino de la cruz, conforme a estas palabras: «Si alguno quiere venir en pos de mí, niéguese a sí mismo, tome cada día su cruz y sígame»[64]; y tendrá un tesoro inagotable en los cielos[65].\n\nEs además deseo nuestro —y confiamos en que sea recibida con agradó nuestra exhortación— que los dolores del cuerpo y los del alma se transformen no solamente en otros tantos escalones para poder ascender a la patria eterna, sino que contribuyan también a expiar los pecados ajenos para hacer volver al seno de la Iglesia a los que en mala hora se han alejado de ella y para conseguir el deseado triunfo del nombre cristiano.\n\nA los que tienen menos fortuna\n\nPor su parte, los que pertenecen al número de los que tienen menos fortuna y que se lamentan de las condiciones de su vida, miserables en extremo, sepan, ante todo, que no es menor el dolor que Nos experimentamos por su propia suerte. Y esto no sólo porque deseamos con ánimo paterno que las mutuas necesidades de las clases sociales tengan por norma y sean reglamentadas por la justicia, que es virtud esencialmente cristiana, sino también porque es para Nos en extremo doloroso el ver que los enemigos de la Iglesia abusan con tanta facilidad y se aprovechan de las injustas condiciones de los pobres para atraerlos a su partido con engañosas promesas y errores falaces.\n\nTengan presente estos queridísimos hijos nuestros que la Iglesia no es enemiga de ellos ni de sus derechos, sino que, como madre amantísima, los defiende, y en el campo social predica e inculca tales doctrinas y normas que, si fuesen totalmente puestas en práctica, como se debía hacer, eliminarían cualquier clase de injusticia y se llegaría a una mejor y más equitativa distribución de las riquezas[66]. Se fomentaría asimismo una amistosa y bienhechora actividad y cooperación entre las diversas clases sociales, de tal suerte que todos se podrían llamar y ser realmente ciudadanos libres de una misma comunidad y hermanos de una misma familia.\n\nPor lo demás, si se ponderan con ecuanimidad las ventajas y mejoras que han conseguido en estos últimos tiempos los que viven del trabajo de cada día, es necesario reconocer que éstas se deben principalmente a la actividad que los católicos diligente y eficazmente han desplegado en el campo social, secundando las sabias disposiciones y repetidas exhortaciones de nuestros predecesores. Quienes se proponen defender los derechos económicos del pueblo tienen en la doctrina social cristiana. rectas y seguras normas, que, puestas debidamente en práctica, bastarán para satisfacer esos derechos. Por lo cual nunca deben acudir a los defensores de doctrinas condenadas por la Iglesia. Es verdad que éstos atraen con falsas promesas. Pero en realidad allí donde ejercen el poder público se esfuerzan con audacia temeraria en arrancar de las almas de los ciudadanos los supremos valores espirituales, es decir, la fe cristiana, la esperanza cristiana, los mandamientos cristianos. Asimismo restringen o aniquilan completamente lo que exaltan hasta las nubes los hombres de hoy día, a saber: la justa libertad y la verdadera dignidad debida a la persona humana. De esta manera, se empeñan en echar por tierra los fundamentos de la civilización cristiana. Quienes, pues, quieren verdaderamente mantener el nombre de cristianos están obligados con deber gravísimo de conciencia a rechazar esas engañosas invenciones que nuestros predecesores, en particular Pío XI y Pío XII, de feliz memoria, ya condenaron y que Nos de nuevo condenamos.\n\nSabernos que no pocos hijos nuestros, afligidos por la pobreza o mísera fortuna, se lamentan con frecuencia de que no se han llevado todavía a la práctica todas las disposiciones cristianas sobre la cuestión social. Es necesario trabajar, y trabajar industriosa y eficazmente, —no sólo de parte de los particulares, sino, sobre todo, de los gobernantes—, para que cuanto antes, aunque por sus pasos, se lleve a la práctica real y completamente la doctrina social cristiana que nuestros predecesores tantas veces, tan amplia y sapientemente declararon y establecieron y que Nos mismo confirmarnos[67].\n\nA los prófugos y emigrados\n\nNo es menor nuestra solicitud por la suerte de quienes, movidos ya por la necesidad de buscar sustento, ya por la triste situación de sus naciones y por las persecuciones levantadas a causa de la religión, se han visto obligados a abandonar su patria. ¡Cuántas y cuán grandes molestias y aflicciones han de soportar! Muy lejos de la casa paterna, muchas veces tienen que vivir en populosas ciudades y en ensordecedoras fabricas, con una vida tan distinta de las costumbres de sus antepasados y algunas veces —lo que es peor— no poco nociva y contraria a la virtud cristiana.. En tales circunstancias no es raro que muchos caigan en grave peligro y poco a poco abandonen sus sanas tradiciones religiosas. A esto se debe añadir que muchas veces se separa un esposo del otro, los padres de los hijos; se debilitan los lazos y relaciones domésticas con gran daño para la estructura de la familia.\n\nPor tanto, Nos alentamos la obra industriosa, y eficiente de los sacerdotes que, empujados por el amor a Jesucristo y secundando las normas y los deseos de la Sede Apostólica, desterrados voluntarios, no escatiman ningún trabajo, según sus posibilidades, en favor del bien espiritual y social de estos hijos. Consiguen, además, que éstos sientan en todas partes la. caridad de la Iglesia, caridad tanto más presente y eficaz cuanto ellos se encuentran más necesitados de ayuda.\n\nDe igual manera, con sumo gusto, consideramos dignos de alabanza los esfuerzos realizados por varias naciones en favor de causa tan importante. De manera semejante, las iniciativas emprendidas recientemente por las mismas naciones en común para que este gravísimo problema sea conducido cuanto antes a la deseada solución. Estas medidas —de ello tenemos segura esperanza— conducirán no sólo a abrir un camino más ancho y fácil a los emigrantes, sino también a la reintegración de los núcleos familiares. Pues la familia, constituida según lo pide el recto orden, puede ciertamente velar con eficacia por el bien religioso, moral y económico de los mismos emigrantes, no sin beneficio de los países que los acogen.\n\nLa Iglesia perseguida\n\nMientras exhortarnos a todos nuestros hijos en Cristo a evitar los funestos errores que pueden destruir no sólo la religión, sino la comunidad de los hombres, vienen a nuestro recuerdo tantos venerables hermanos en el Episcopado y amados sacerdotes y fieles que por coacción han sido desterrados o detenidos en campos de concentración y en cárceles, precisamente porque no han querido faltar a su deber episcopal o sacerdotal ni apostatar de la fe católica.\n\nA nadie queremos ofender; antes más bien deseamos conceder a todos el perdón y pedírselo a Dios. Pero la conciencia de nuestro deber sagrado exige que defendamos, según nuestra posibilidad, los derechos de estos hermanos e hijos, y que roguemos insistentemente para que sea concedida a todos ellos la legítima libertad, que a todos es debida, y, por tanto, también a la Iglesia de Dios. Quienes siguen los principios de la verdad, de la justicia; quienes sirven a los intereses particulares y colectivos, no niegan la libertad, no la extinguen, no la oprimen; no tienen necesidad de recurrir a estos medios. Pues es cierto que con la violencia y con la opresión de las conciencias nunca se llegará a la justa prosperidad de los ciudadanos.\n\nPensamos que se ha de tener por cierto, de una manera especial, que, cuando. se desconocen o se conculcan los sacrosantos derechos de Dios y de la religión, más pronto o más tarde vacilan y caen por tierra las mismas columnas de la sociedad. Lo notaba sapientísimamente nuestro predecesor León XIII: «De donde se sigue... que, cuando se repudia la suma y eterna norma de Dios que manda y prohíbe, entonces se quebranta el vigor de las leyes y se debilita toda autoridad»[68]. Con lo cual concuerda aquélla sentencia de Cicerón: «Vosotros, ¡oh pontífices!, más, diligentemente defendéis la ciudad con la religión que con las mismas murallas»[69].\n\nConsiderando estas cosas, con sumo dolor abrazamos en nuestro corazón a todos y cada uno de aquellos que son Oprimidos en el ejercicio de la religión y que muchas veces también «padecen persecución por la justicia»[70] y por el reino de Dios. Participamos en sus dolores, en sus angustias, en sus aflicciones, y elevamos nuestras súplicas al cielo para que rompa finalmente para ellos la aurora de tiempos mejores. Y esto mismo deseamos con toda el alma, a saber, que se unan a Nos todas nuestros hermanos e hijos en tal manera que desde todos los rincones de la tierra suba a Dios misericordioso un coro inmenso de súplicas que haga descender sobre estos desventurados miembros del Cuerpo místico de Cristo una abundante lluvia de gracias.\n\nExhortaciones finales\n\nNo pedimos a nuestros queridísimos hijos solamente oraciones, sino también la renovación de la vida cristiana, que, más que las mismas oraciones, puede volver a Dios propicio hacia nosotros y hacia nuestros hermanos. Con gusto os repetirnos las hermosas y sublimes palabras del Apóstol de las Gentes: «Atended a cuanto hay de verdad, de honorable, de justo, de puro, de amable, de laudable, de virtuoso, de digno de alabanza: a esto estad atentos»[71]. «Vestíos del Señor Jesucristo»[72]. Es decir: «Vosotros, pues, como elegidos de Dios, santos y amados, revestíos de entrañas de misericordia, bondad, humildad, mansedumbre, longanimidad... Pero, por encima de todo esto, vestíos de la caridad, que es vínculo de perfección. Y la paz de Cristo reine en vuestros corazones, pues a ella habéis sido llamados en un solo cuerpo»[73].\n\nInsistentemente os lo pedimos: si alguno infelizmente se ha alejado del Divino Redentor con el pecado, vuelva a él, que es camino, verdad y vida[74]. Si alguno es tibio, lánguido, descuidado en el cumplimiento de los deberes religiosos, reavive su fe, y con el auxilio de la divina gracia alimente y consolide su virtud. Finalmente, «si alguno, por la misericordia de Dios, es justo, practique aún la justicia, y el santo santifíquese más»[75].\n\nY puesto que hay tantos que tienen necesidad de nuestro consejo, de nuestro esplendoroso ejemplo y también de nuestra ayuda para las míseras condiciones en que se encuentran, ejercitaos todos, cada uno según las propias fuerzas y los propios medios, en las obras que se llaman de misericordia, gratísimas a Dios.\n\nSi todos procuráis practicar estas cosas, brillará con nuevo esplendor lo que se dice de los cristianos tan magníficamente en la epístola a Diogneto: «Están en la carne, pero no viven según la carne. Habitan en la tierra, pero en el cielo tienen su patria. Obedecen a las leyes establecidas, pero su género de vida supera las leyes... Son desconocidos, y se les condena; mueren, y son vivificados. Son mendigos, y enriquecen a muchos; están. necesitados de todo, y de todo tienen en abundancia. Son deshonrados, y entre los deshonores reciben gloria; es desgarrada su fama, y se da testimonio de su justicia. Son reprendidos, y bendicen; son maltratados, y tributan honor. Aun haciendo el bien, son castigados como malvados; castigados, se gozan como si fuesen vivificados. Sencillamente, lo que es en el cuerpo el alma, esto son los cristianos en el mundo»[76]. Muchas de las cosas que se dicen en estos sublimes pensamientos se pueden aplicar a los cristianos pertenecientes a la Iglesia que se llama \"del silencio\", por quienes debemos orar todos de manera especial, como hace poco hemos recomendado vivamente a todos los fieles en las alocuciones tenidas en la basílica de San Pedro el día de Pentecostés y en la fiesta del Sacratísimo Corazón de Jesús[77].\n\nEsta renovación de la vida cristiana, esta vida virtuosa y santa; deseamos a todas vosotros e imploramos con continua oración no sólo por los que firmemente perseveran en la unidad de la Iglesia, sino también por los que se esfuerzan por llegar a ella con el amor a la verdad y con sincera voluntad.\n\nQue la apostólica bendición que a todos y cada uno de vosotros, venerables hermanos y amados hijos, impartimos con paterno y efusivo amor os concilie y atraiga las gracias del cielo.\n\nDado en Roma, junto a San Pedro, el 29 de junio 1959, fiesta de los Santos Apóstoles Pedro y Pablo, en el año primero de nuestro pontificado.\n\nJUAN PP. XXIII\n\nNotas\n\n* AAS 51 (1959), pp. 497; Discorsi Messaggi Colloqui del Santo Padre Giovanni XXIII, vol. I, pp. 805-838.\n\n[1] Cf. Is 11, 12..\n\n[2] 1 Tm 6, 16.\n\n[3] Jn 1, 14.\n\n[4] Jn 1, 9.\n\n[5] 2 Tm 3, 7.\n\n[6] Ef. 4, 13-16.\n\n[7] Epíst. Saepenumero considerantes; A.L., vol. III, 1833, p. 262.\n\n[8] Epíst. Exeunte iam anno; A.L., vol VIII, 1888, p. 396.\n\n[9] Encícl. Humanum genus; A.L., vol. IV, 1884, p. 53.\n\n[10] Epíst. Praeclara gratulationis; A.L., vol. XIV 1894, p. 210.\n\n[11] Epíst. Permoti Nos; A.L., vol. XV, 1895, p. 259.\n\n[12] Encícl. Rerum novarum; A.L., vol. XI, 1891, p, 109.\n\n[13] Radiomensaje de Navidad 1944; \"Discorsi e radiomessaggi di S. S. Pio XII\", vol. VI, p. 239.\n\n[14] Radiomensaje al LXXIII Congreso de Católicos Alemanes; ibid. vol. XI, p. 189.\n\n[15] Mc 8, 2.\n\n[16] A.A.S. vol, XXIII, 1931, pp. 393-394.\n\n[17] Por un sólido orden social; \"Discorsi e radiomessaggi di S. S. Pío XII\", vol. VII, p. 350.\n\n[18] 1Co 13, 4-7,\n\n[19] Epíst. Inter graves; A.L., vol, XI, pp. 143-144,\n\n[20] Mt 28, 20.\n\n[21] Cf. Hb 5, 7.\n\n[22] Jn 17, 21.\n\n[23] Jn, 10, 16.\n\n[24] Jn 14, 6.\n\n[25] Cf.. Encícl. «Mortalium animos» de vera religionis unitate fovenda; A.A.S., vol. XXX, 1928, p. 5 ss.\n\n[26] 2Co 13, 8.\n\n[27] Cf. J. H, Newman, Difficulties of Anglicans, vol. I, lect. X, p. 261 ss.\n\n[28] Hch 20, 28.\n\n[29] Cf. Mt 16, 18.\n\n[30] Cf. ibid. 16, 19.\n\n[31] Cf. Lc 22, 32.\n\n[32] Cf. Jn 21, 15-17.\n\n[33] Epist. XLIII, 5; Corp. Vind., III, 2, 594; cfr. Epist. XL, en Migne, PL, IV, 345\n\n[34] Cf. Sal 44, 15.\n\n[35] Canon Missae\n\n[36] Cf. Hom. in mysticam caenam; PG. LXXVII, 1027.\n\n[37] Flp 1, 8.\n\n[38] Hb 13, 7.\n\n[39] S. Aug., In Ps. 32, Enarr. II, 29; PL. XXXVI, 299.\n\n[40] Ibid., In Ps. 82, Enarr. II, Migne, PL. XXXVII, 1140.\n\n[41] Jn 17, 11, 17, 20, 21, 23.\n\n[42] Gn 14, 4.\n\n[43] 2Co 7, 2.\n\n[44] Flp 4, 7.\n\n[45] Cf: Lc 2, 14.\n\n[46] Jn 14, 27.\n\n[47] Mt 6, 33.\n\n[48] 2Co 6, 11.\n\n[49] Cf. Mt 20, 12.\n\n[50] St 1, 17.\n\n[51] Jn 15, 5.\n\n[52] Flp 4, 13.\n\n[53] Ibid., 4, 19,\n\n[54] Funk, Patres Apostolici, I, 243-245.\n\n[55] Ibid., I. 267; cfr. Migne, PG, V,699.\n\n[56] 2Ts 3, 1.\n\n[57] Cf. Jn I, 9,\n\n[58] Cf. Flp 2, 21.\n\n[59] 2Co 5, 20,\n\n[60] Ibid. 10, 3.\n\n[61] Encícl. Rerum Ecclesiae, A. A. S. vol. XVIII, 1926, p. 65 ss,\n\n[62] Encícl. Evangelii praecones, A. A. S. vol. XLIII, 1951, p. 497; y encícl. Fidei donum, A. A. S. vol., XLIX, 1957, p. 225 ss.\n\n[63] Cf. Hb 13, 14.\n\n[64] Lc 9, 23.\n\n[65] Cf. ibid. 12, 33\n\n[66] Cfr. encícl. Quadragesimo anno, A. A. S. vol, XXIII, 1931, pp. 196-198.\n\n[67] Cf. Alocución de Pío XII a las Asociaciones de Obreros Cristianos de Italia, tenida el 11 marzo 1945; A. A. S. volumen XXXVII, 1945.\n\n[68] Epíst. Exeunte iam anno; A.L., vol. VIII, 1888, p. 398.\n\n[69] De Natura Deorum, III, 40.\n\n[70] Mt 5, 10.\n\n[71] Flp 4, 8.\n\n[72] Rm 13, 14..\n\n[73] Col 3, 12-15.\n\n[74] Jn 14, 6,\n\n[75] Ap 22, 11.\n\n[76] Funk, Patres Apostolici, I, 396. Cf. Migne, PG, II, 1174-1175.\n\n[77] Cf. L'Osservatore Romano, 18-19 mayo 1959 y 7 junio 1959.\n\nCopyright © Dicasterio para la Comunicación\n\nLa Santa Sede\n\nLa Santa Sede","witnesses":[{"sourceUrl":"https://www.vatican.va/content/john-xxiii/es/encyclicals/documents/hf_j-xxiii_enc_29061959_ad-petri.html","sha256":"e783918e495d5ec11001e40bb54bd0aaabb2ec01404beb699f3f8574be542502","localUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/es.html","textUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/es.txt"}]},"it":{"code":"it","label":"Italiano","contentFormat":"plain-text","text":"Ad Petri Cathedram (29 giugno 1959)\n\nLa Santa Sede\n\nitaliano\n\nFrançais\n\nEnglish\n\nItaliano\n\nPortuguês\n\nEspañol\n\nDeutsch\n\nPolski\n\nالعربيّة\n\n中文\n\nLatine\n\n×\n\nLa Santa Sede\n\nMagisterium\n\nCalendario\n\nCelebrazioni Liturgiche\n\nBiglietti Udienze e Celebrazioni Pontificie\n\nSommi Pontefici\n\nCollegio Cardinalizio\n\nCuria Romana e altre Organizzazioni\n\nSinodo\n\nSala Stampa\n\nVatican News - Radio Vaticana\n\nL'Osservatore Romano\n\nGiovanni XXIII\n\nEncicliche\n\nA\n\nA\n\nA\n\nGenerazione pdf in corso.....\n\nEN\n\n- ES\n\n- IT\n\n- LA\n\n- PT\n\nLETTERA ENCICLICA\n\nAD PETRI CATHEDRAM\n\nDEL SOMMO PONTEFICE\n\nGIOVANNI PP. XXIII\n\nAI VENERABILI FRATELLI PATRIARCHI\n\nPRIMATI ARCIVESCOVI VESCOVI\n\nE AGLI ALTRI ORDINARI LOCALI\n\nCHE SONO IN PACE E COMUNIONE\n\nCON LA SEDE APOSTOLICA,\n\nSULLA CONOSCENZA DELLA VERITÀ,\n\nRESTAURAZIONE DELL'UNITA E DELLA PACE\n\nNELLA CARITÀ (1)\n\nSin da quando siamo stati elevati non per Nostro merito alla cattedra di san Pietro, sempre Ci torna di ammaestramento e di conforto il ricordo del cordoglio generale che si è manifestato nel mondo, in occasione della scomparsa del Nostro immediato predecessore. Altrettanto Ci accade, se ripensiamo allo spettacolo che Ci si è offerto dopo la Nostra ascesa al supremo pontificato, quando, con l’animo pieno di fiduciosa attesa, le moltitudini si sono rivolte verso la Nostra persona, non distolte da altri avvenimenti, né dalle loro gravi difficoltà e angustie. La chiesa cattolica non muore: è il vessillo innalzato sulle nazioni (cf. Is 11,12). Essa è sorgente di viva luce e di soave amore per tutti i popoli.\n\nA ciò si aggiungono altri motivi di consolazione. Intendiamo riferirci sia ai vasti consensi con cui è stato accolto l’annuncio del concilio ecumenico, del sinodo diocesano di Roma, dell’aggiornamento del Codice di diritto canonico e della prossima promulgazione del Codice per la chiesa di rito orientale; sia ancora alla speranza ovunque diffusa che questi avvenimenti possano felicemente condurre a una maggiore e più profonda conoscenza della verità, a un salutare incremento del costume cristiano e alla restaurazione dell’unità, della concordia, della pace.\n\nQuesti tre beni - la verità, l’unità e la pace - da conseguire e promuovere secondo lo spirito della carità cristiana, formeranno l’argomento di questa Nostra prima enciclica, sembrandoCi che, nel momento presente, questo sia particolarmente richiesto dal Nostro apostolico mandato. Lo Spirito Santo assista dall’alto Noi mentre scriviamo e voi quando leggerete. Docili agli impulsi della divina grazia, possano tutti conseguire il fine desiderato, nonostante i pregiudizi e le non poche difficoltà e ostacoli che vi si oppongono.\n\nI\n\nDi tutti i mali che, per così dire, avvelenano gli individui, i popoli, le nazioni, e così spesso turbano l’animo di molti, causa e radice è l’ignoranza della verità. E non l’ignoranza soltanto, ma talvolta anche il disprezzo e uno sconsiderato disconoscimento del vero. Di qui errori d’ogni genere, che penetrano negli animi e si infiltrano nelle strutture sociali, tutto sconvolgendo con grave rovina dei singoli e dell’umana convivenza. Eppure Dio ci ha dato una ragione capace di conoscere le verità naturali. Seguendo la ragione seguiamo Dio stesso, che ne è l’autore e insieme legislatore e guida della nostra vita; se invece o per insipienza o per infingardaggine o, peggio, per cattivo animo, deviamo dal retto uso della ragione, con ciò stesso ci allontaniamo dal sommo bene e dalla legge morale. Possiamo, certamente, attingere con la ragione le verità naturali, come si è detto; questa conoscenza però - soprattutto per quanto concerne la religione e la morale - non tutti possono facilmente conseguirla, e se la conseguono, ciò spesso avviene non senza mescolanza di errori. Le verità poi che trascendono la capacità naturale della ragione non possiamo in alcun modo raggiungerle senza l’aiuto di una luce soprannaturale. Per questo il Verbo di Dio, che «abita una luce inaccessibile» (1 Tm 6,16), per amore e compassione del genere umano, «si è fatto carne e abitò fra noi» (Gv 1,14), per illuminare «ogni uomo che viene al mondo» (Gv 1,9) e condurre tutti non solo alla pienezza della verità, ma ancora alla virtù e all’eterna beatitudine. Tutti perciò sono tenuti ad abbracciare la dottrina dell’evangelo. Se la si rigetta, vengono messi in pericolo i fondamenti stessi della verità, dell’onestà e della civiltà.\n\nCome è evidente, si tratta di una questione gravissima, inseparabilmente connessa con la nostra eterna salvezza. Coloro i quali, come dice l’apostolo delle genti, «stanno sempre a imparare senza mai giungere alla conoscenza della verità» (2 Tm 3,7), e negano all’umana ragione la possibilità di arrivare a qualsivoglia verità certa e sicura e ripudiano anche le verità da Dio rivelate, necessarie per l’eterna salvezza: questi infelici sono ben lontani dall’insegnamento di Gesù Cristo e dal pensiero dello stesso apostolo delle genti, il quale esorta ad «arrivare tutti insieme all’unità della fede e alla piena conoscenza del Figlio di Dio... Allora non saremo più fanciulli sbalzati e portati qua e là da ogni vento di dottrina, tra i raggiri degli uomini e la loro scaltrezza a inoculare l’errore. Ma, vivendo secondo la verità nella carità, cerchiamo di crescere in ogni cosa verso di lui, che è il capo, Cristo. È in virtù sua che il corpo tutto intero, grazie ai vari legami che gli danno coesione e unità, cresce mediante l’attività propria di ciascuno dei suoi organi e si costruisce nella carità» (Ef 4,13-16).\n\nColoro poi che, con ardire temerario, impugnano di proposito la verità conosciuta, e parlando, scrivendo, operando, usano le armi della menzogna per attirarsi il favore del popolo semplice e per plasmare a loro modo l’animo dei giovani, ignaro e molle come cera, quale abuso non commettono, quale opera riprovevole non compiono essi mai!\n\nNon possiamo qui fare a meno di esortare a presentare la verità con diligenza, cautela e prudenza, tutti quelli specialmente che attraverso libri, riviste e giornali, di cui oggi c’è tanta abbondanza, esercitano così grande influsso sull’animo dei lettori, dei giovani soprattutto, e sulla formazione delle loro opinioni e dei loro costumi. Essi hanno il dovere gravissimo non già di propagare la menzogna, l’errore, l’oscenità, non ciò che è di incentivo ai vizi, bensì soltanto il vero, e tutto quello che è di sprone al bene e alla virtù.\n\nCon grande tristezza vediamo verificarsi anche oggi quello che già deplorava il Nostro predecessore di f.m. Leone XIII, «serpeggiare, cioè, audacemente la menzogna... in grossi volumi e piccoli libri, nelle pagine svolazzanti dei giornali e con la pubblicità teatrale»; (2) e vediamo altresì con grande tristezza «libri e giornali che si stampano per irridere la virtù e coonestare il vizio». (3)\n\nOggi poi c’è da aggiungere a tutto questo, come voi ben sapete, venerabili fratelli e diletti figli, la radio, il cinema e la televisione, i cui spettacoli possono essere seguiti fra le pareti stesse domestiche. Da tali mezzi può bensì derivare un invito e un incitamento al bene e all’onestà e anche alla pratica cristiana delle virtù. Purtroppo, invece, e specialmente in mezzo ai giovani, essi servono non di rado di incentivo al malcostume, alla corruzione, all’inganno dell’errore e ad una vita viziosa. Per neutralizzare quindi, con ogni cura e diligenza, il cattivo influsso di questi mezzi pericolosi che si va sempre più diffondendo, bisogna fare ricorso alle armi della verità e dell’onestà. Alla stampa cattiva e menzognera bisogna contrapporre quella buona e verace. Alle trasmissioni della radio e agli spettacoli cinematografici e televisivi, fatti strumento di errori e di corruzione, bisogna contrapporne altri a difesa della verità e del buon costume. In tal modo queste recenti invenzioni, che purtroppo tanto possono come allettamento al male, potranno diventare per l’uomo strumenti di bene e insieme mezzo di onesto svago, e verrà il rimedio dalla stessa fonte donde spesso promana il veleno.\n\nNon mancano poi quelli che, pur non impugnando di proposito la verità, si mostrano tuttavia a suo riguardo oltremodo incuranti e indifferenti, come se Dio non ci avesse dato la ragione per cercarla e raggiungerla. Tale riprovevole modo di agire conduce, quasi per un processo spontaneo, a questa assurda affermazione che tutte le religioni si equivalgono, senza alcuna differenza tra il vero e il falso. «Questo principio - per usare le parole del medesimo Nostro predecessore - porta necessariamente alla rovina di tutte le religioni, specialmente di quella cattolica, la quale, essendo la sola vera fra tutte, non può senza somma offesa venire messa sullo stesso piano delle altre». (4) Il negare qualsiasi differenza tra cose tanto contraddittorie, può condurre poi a questa rovinosa conclusione, che non si ammette più alcuna religione né in teoria né in pratica. Come potrebbe Dio, che è verità per essenza, approvare o tollerare la trascuratezza, la negligenza, l’insipienza di coloro che, allorquando si tratta di questioni da cui dipende l’eterna salute di tutti, non ne tengono conto alcuno, né si curano affatto di cercare e trovare le verità necessarie e di tributare a lui stesso il culto dovuto?\n\nOggi tanto ci si affatica e tanta diligenza si pone nello studio e nel progresso dell’umano sapere, e la nostra epoca può ben gloriarsi delle mirabili conquiste raggiunte nella ricerca scientifica. Perché dunque non dovrebbe usarsi uguale impegno, anzi maggiore, per il sicuro acquisto di quel sapere che riguarda non già questa vita terrena e caduca, ma la celeste che mai verrà meno? Allora soltanto, quando avremo raggiunto la verità che scaturisce dall’evangelo e che deve tradursi nella pratica della vita, allora soltanto il nostro animo potrà godere il tranquillo possesso della pace e della gioia; gioia immensamente al di sopra di quella che può provenire dalle scoperte della scienza e da quelle meravigliose odierne invenzioni che giustamente vengono ogni giorno esaltate e portate, per così dire, alle stelle.\n\nII\n\nDal conseguimento della verità, piena, integra, sincera, deve necessariamente scaturire l’unione delle menti, degli animi e delle azioni. Infatti ogni contrasto e disaccordo trova la sua prima causa nel fatto che la verità o non è conosciuta o, peggio ancora, quantunque conosciuta, viene impugnata per i vantaggi che spesso si spera di ricavare da false opinioni, ovvero per quella biasimevole cecità che spinge gli uomini a giustificare i loro vizi e le cattive azioni.\n\nÈ dunque necessario che tutti, sia i privati cittadini, sia coloro che hanno in mano le sorti dei popoli, amino sinceramente la verità se vogliono godere quella concordia e quella pace, dalle quali soltanto può derivare la vera prosperità pubblica e privata.\n\nIn modo particolare esortiamo a siffatta concordia e pace i supremi reggitori delle nazioni. Posti al di sopra delle contese fra gli stati, Noi che abbracciamo tutti i popoli con pari carità e non siamo mossi da nessun intento di dominazione politica e da nessun desiderio di beni terrestri, nel parlare di un argomento così estremamente importante, crediamo di poter essere serenamente giudicati e ascoltati dagli uomini di ogni nazione.\n\nDio ha creato gli uomini non nemici, ma fratelli. Ha dato loro la terra da coltivare con il lavoro e la fatica, perché tutti ne godano i frutti e ne traggano il necessario per il sostentamento e i bisogni della vita. Le diverse nazioni altro non sono che comunità di uomini, cioè di fratelli, che devono tendere in unione fraterna, non solo al fine proprio di ciascuna, ma altresì al bene comune dell’intero consorzio umano.\n\nDel resto il corso di questa vita mortale non deve essere considerato soltanto in se stesso o come avente finalità puramente edonistiche. Esso, se conduce al dissolvimento del corpo dell’uomo, prepara e avvia altresì alla vita immortale, alla patria dove vivremo in eterno.\n\nTolta dall’animo dell’uomo questa dottrina, questa consolante speranza, crollano tutte le ragioni della vita. Insorgono negli animi, fatalmente, le passioni, le lotte e le discordie, che nessun freno potrà efficacemente contenere. Non splende più l’olivo della pace, ma divampa la fiamma della discordia. La sorte dell’uomo diviene quasi simile a quella degli esseri privi di intelletto; anzi - e ciò è ancora peggio - abusando della ragione egli può precipitare negli abissi del male, cosa che purtroppo spesso avviene, e giungere, come già Caino, a macchiare la terra di sangue fraterno e di delitti.\n\nSe si vuole quindi - e chi non dovrebbe volerlo? - ricondurre le umane azioni nel sentiero della giustizia è necessario anzitutto richiamare la ragione e l’animo a questi retti principi.\n\nSe ci diciamo e siamo fratelli, se siamo chiamati ad una medesima sorte nella vita presente e nella futura, come è mai possibile che alcuno tratti gli altri da avversari e da nemici? Perché invidiare gli altri, suscitare odio e rivolgere armi micidiali contro i fratelli? Abbastanza si è combattuto fra gli uomini. Troppi giovani nel fiore dell’età hanno versato il loro sangue. Già troppi cimiteri di caduti in guerra esistono, e ci ammoniscono, con voce severa, a raggiungere una buona volta la concordia, l’unità, una giusta pace.\n\nPensi quindi ognuno, non a ciò che divide gli animi, ma a ciò che li può unire nella mutua comprensione e nella reciproca stima.\n\nSoltanto se si cerca veramente la pace e non la guerra, come è doveroso, se si tende con comune e sincero sforzo alla fraterna concordia tra i popoli, soltanto allora, diciamo, sarà possibile armonizzare gli interessi e comporre felicemente tutte le divergenze. E si potrà così addivenire di comune intesa e con mezzi opportuni a quella sospirata e concorde unione per cui i diritti di ogni singolo stato alla libertà, lungi dal venire conculcati da altri, sono invece del tutto posti al sicuro. Coloro infatti che opprimono gli altri e li spogliano della loro libertà, non possono certamente apportare il loro contributo a questa unità. E qui si presenta quanto mai opportuna l’affermazione del Nostro predecessore di f.m. Leone XIII: «Per frenare l’ambizione, la cupidigia dei beni altrui, la rivalità, che sono i più validi incentivi alla guerra, nulla val meglio delle virtù cristiane, della giustizia in primo luogo». (5)\n\nDel resto, se le nazioni non arriveranno a questa unione fraterna, fondata necessariamente sulla giustizia e alimentata dalla carità, la situazione mondiale rimarrà assai grave. Gli uomini sensati deplorano perciò giustamente una situazione così incerta, che lascia in dubbio se ci si avvii verso una pace solida e vera, oppure si corra con estrema cecità verso una nuova spaventosa guerra. Con estrema cecità, abbiamo detto; se infatti - Dio non voglia! - dovesse scoppiare una nuova guerra, tale è la potenza delle armi mostruose dei nostri giorni che non rimarrebbe altro per tutti i popoli - vincitori e vinti - fuorché immensa strage e universale rovina.\n\nPerciò supplichiamo tutti, ma specialmente i reggitori degli stati, di meditare su ciò attentamente davanti a Dio giudice, e di adoperare coraggiosamente ogni mezzo che possa condurre alla necessaria unione. Questa unità di intenti che, come abbiamo detto, conferirà senza dubbio ad accrescere anche la prosperità di tutti i popoli, potrà essere restaurata allora soltanto quando, pacificati gli animi e salvaguardati i diritti di ognuno, risplenderà dovunque la libertà dovuta ai cittadini, alle nazioni, agli stati, alla chiesa.\n\nÈ inoltre assolutamente necessario restaurare anche fra le varie classi sociali la stessa concordia che si desidera fra i popoli e le nazioni. Se ciò non avverrà, si avranno, come già si vedono, vicendevoli odi e discordie, donde potranno nascere tumulti, dannosi rivolgimenti e talvolta anche eccidi, cui si aggiungerebbe il progressivo estenuarsi della ricchezza e la crisi della pubblica e privata economia. Già il Nostro predecessore sopra menzionato giustamente osservava: «Dio volle che nella comunità dell’umano consorzio vi fosse disparità di classi, ma insieme amichevoli rapporti di equità tra le medesime». (6) Infatti «come nel corpo le varie membra si accordano insieme e formano quell’armonico temperamento che si chiama simmetria, allo stesso modo la natura esige che nella civile convivenza... le classi si integrino vicendevolmente e portino, collaborando fra di loro, a un giusto equilibrio. Ognuna ha bisogno dell’altra: non può stare il capitale senza il lavoro, né il lavoro senza il capitale. La concordia produce la bellezza e l’ordine delle cose». (7) Chi osa quindi negare la disparità delle classi sociali, contraddice all’ordine stesso di natura. Chi poi avversa questa amichevole e inderogabile cooperazione tra le classi stesse, tende senza dubbio a sconvolgere e a dividere l’umana società, con grave turbamento e danno del bene pubblico e privato. Del resto, osservava sapientemente il Nostro predecessore Pio XII di f.m.: «In un popolo degno di questo nome tutte le disuguaglianze che non derivano dall’arbitrio, ma dalla natura stessa delle cose, disuguaglianze di cultura, di averi, di posizione sociale, senza pregiudizio, ben inteso, della giustizia e carità reciproche, non sono affatto un ostacolo all’esistenza e al predominio di un autentico spirito di comunità e di fraternità». (8) Possono bensì le singole classi e le varie categorie di cittadini tutelare i propri diritti, purché ciò si faccia legittimamente e non con la violenza, senza invadere gli altrui diritti, anch’essi inderogabili. Tutti sono fratelli; pertanto tutte le questioni devono comporsi amichevolmente con mutua fraterna carità.\n\nÈ doveroso riconoscere, e ciò è di buon auspicio, che, da qualche tempo, si assiste in molte parti ad una situazione meno tesa fra le varie categorie sociali, come già osservava il Nostro immediato predecessore parlando ai cattolici di Germania: «La tremenda catastrofe che si è abbattuta su di voi, ha arrecato il beneficio che in cospicui ceti, fattisi liberi da pregiudizi e dall’egoismo dei gruppi, i contrasti delle classi sono in gran parte appianati, e gli uomini si sono maggiormente avvicinati gli uni agli altri. La miseria comune fu ed è un’amara, ma salutare, maestra di disciplina». (9)\n\nIn realtà oggi sono alquanto attenuate le distanze fra le classi, le quali non possono più ridursi a un dualismo di blocchi contrapposti fondato esclusivamente sul rapporto capitale e lavoro. Si delinea invece una sempre maggiore molteplicità di gruppi e, in seno ai gruppi stessi, una crescente apertura, per cui i più preparati e i più idonei hanno la possibilità di accedere anche alle posizioni più elevate. Per quanto poi riguarda più direttamente il mondo del lavoro, è consolante pensare a quei movimenti sorti recentemente, che intendono ricomporre le relazioni umane nell’ambito dell’impresa su un piano più elevato di quello economico.\n\nMolto cammino però resta da percorrere. Giacché esistono ancora troppe sperequazioni, troppi motivi di attrito tra settore e settore, a causa talora anche di una concezione imperfetta o non giusta del diritto di proprietà, dovuta alle tenaci resistenze dell’egoismo e dell’individualismo. A ciò si aggiunge il doloroso fenomeno della disoccupazione, per cui molti sono oppressi da gravi angustie, fenomeno che, almeno momentaneamente, i rapidi progressi della tecnica moderna nel campo della produzione, potrebbero ancor più aggravare. Argomento questo, che faceva dire con rammarico al Nostro predecessore Pio XI di f.m.: «Vediamo forzati all’inerzia e poi ridotti all’indigenza anche estrema con le loro famiglie tanti e tanti onesti e volonterosi lavoratori, di null’altro più desiderosi che di guadagnarsi onestamente, con il sudore della fronte, secondo il mandato divino, il pane quotidiano che invocano ogni giorno dal Padre celeste. I loro gemiti commuovono il Nostro cuore paterno e Ci fanno ripetere, con la medesima tenerezza di commiserazione, la parola uscita già dal cuore amorevolissimo del divino Maestro sopra la folla languente di fame: \"Ho compassione di questo popolo\" (Mc 8,2)». (10)\n\nSe dunque si vuole e si cerca - e tutti debbono volerla e cercarla - la desiderata armonia tra le classi, unendo insieme gli sforzi pubblici e privati e aiutando le coraggiose iniziative, bisogna adoperarsi nel miglior modo possibile affinché tutti, anche quelli della più umile condizione, possano con il lavoro e il sudore della loro fronte procurarsi il necessario per vivere e provvedere sicuramente e onestamente all’avvenire per sé e per i propri cari. Tanto più che ai giorni nostri si vanno ormai diffondendo parecchie confortevoli condizioni di vita, dalle quali non è lecito escludere le categorie meno abbienti.\n\nVivamente esortiamo poi tutti coloro sui quali gravano le maggiori responsabilità in seno all’impresa, e da cui qualche volta dipende anche la vita degli operai, a non valutare il lavoratore soltanto dal punto di vista economico, a non limitarsi al riconoscimento dei suoi diritti, in ordine alla giusta mercede, ma a rispettare altresì la dignità della sua persona e a considerarlo anzi come fratello. Si adoperino inoltre affinché gli operai, partecipando sempre più in congrua misura ai frutti dell’impresa, si sentano non estranei ad essa, ma cointeressati alla sua vita e ai suoi sviluppi. Questo diciamo, spinti dal desiderio che si attui una sempre maggiore armonia fra i vicendevoli diritti e doveri delle categorie che compongono il mondo del lavoro, e affinché le relative organizzazioni professionali «non siano intese come un’arma esclusivamente rivolta ad una guerra difensiva e offensiva, che provoca reazioni e rappresaglie, non come una fiumana che dilaga e divide, ma come un ponte che unisce». (11)\n\nSoprattutto però si deve provvedere perché ai felici sviluppi raggiunti sul piano economico corrisponda un non minore progresso nel campo dei valori spirituali, come è richiesto dalla dignità stessa dei cristiani, anzi dalla stessa dignità di uomini. Che gioverebbe infatti al lavoratore conseguire miglioramenti economici in misura sempre più larga e raggiungere un tenore di vita più elevato, se malauguratamente avesse a perdere o a trascurare i superiori beni dello spirito? Le prospettive a cui si mira potranno realizzarsi soltanto con la piena attuazione della dottrina sociale della chiesa, e se tutti «procureranno di alimentare in sé e accendere negli altri, nei grandi e nei piccoli, la carità, signora e regina di tutte le virtù. Poiché la desiderata salvezza deve essere principalmente frutto di una grande effusione di carità; quella carità cristiana che compendia in sé tutto l’evangelo, e che, pronta sempre a sacrificarsi per il prossimo, è il più sicuro antidoto contro l’orgoglio e l’egoismo del secolo, e di cui san Paolo tratteggiò i divini lineamenti con quelle parole: \"La carità è longanime, è benigna, non ricerca il proprio tornaconto, tutto soffre, tutto sopporta\"» (1 Cor 13,4-7). (12)\n\nInfine alla stessa concordia alla quale abbiamo invitato i popoli, i loro capi, le classi sociali, invitiamo pure, con animo paterno, tutte le famiglie, perché la cerchino e la consolidino. Se infatti non c’è pace, unità e concordia nelle famiglie, come potrà aversi nella società civile? Questa ordinata e armonica unione che deve sempre regnare tra le pareti domestiche nasce dal vincolo indissolubile e dalla santità propria del matrimonio cristiano, e coopera per tanta parte all’ordine, al progresso e al benessere dell’intera società civile. Il padre, capo della famiglia, abbia tra i suoi quasi la rappresentanza di Dio e preceda gli altri non solo con l’autorità, ma anche con l’esempio di una vita integra. La madre, con la gentilezza dell’animo e con le virtù domestiche, sia buona e affettuosa con il marito, e insieme con lui guidi con fortezza e soavità i figli, preziosissimo dono di Dio, e li educhi a una vita onesta e religiosa. I figli siano sempre obbedienti, come è doveroso, ai genitori, li amino, siano loro non solo di conforto ma, se necessario, anche di aiuto. Spiri tra le pareti domestiche quella carità di cui ardeva la sacra famiglia di Nazaret. Vi fioriscano tutte le virtù cristiane, domini l’unione dei cuori, e rifulga l’esempio di una vita onesta. Non sia mai - ne preghiamo ardentemente Dio - che venga turbata una così bella, soave e necessaria concordia; quando l’istituto cristiano della famiglia vacilla, quando vengono respinti o negletti i comandi del divino Redentore su questo punto, allora possono crollare i fondamenti stessi della civile convivenza, che vien posta in serio pericolo, con danni incalcolabili per tutti i cittadini.\n\nIII\n\nE ora veniamo a trattare di quell’unità che Ci sta a cuore in modo particolarissimo, e che ha intima relazione con l’ufficio pastorale a Noi affidato da Dio, cioè dell’unità della chiesa.\n\nTutti sanno che il divino Redentore ha fondato una società che dovrà conservare la sua unità fino alla fine dei secoli: «Ecco, io sono con voi fino alla consumazione dei secoli» (Mt 28,20). Per questo egli ha rivolto al Padre celeste una fervida preghiera, che, senza dubbio, è stata accettata ed esaudita per la sua deferenza alla volontà del Padre (cf. Eb 5,7) e che è questa: «Che tutti siano una sola cosa, come tu, Padre, sei in me e io in te, così essi siano una sola cosa in noi» (Gv 17,21). Questa preghiera infonde in Noi e conferma la dolce speranza che finalmente tutte quelle pecorelle che non sono di questo ovile sentano il desiderio di farvi ritorno; di modo che, secondo la parola del divin Redentore, «si farà un solo ovile e un solo pastore» (Gv 10,16).\n\nVivamente animati da questa soave fiducia, abbiamo annunziato pubblicamente il proposito di convocare un concilio ecumenico, al quale parteciperanno sacri pastori da tutto l’orbe cattolico, per trattare gravi problemi riguardanti la religione. Scopo principale del concilio stesso sarà di promuovere l’incremento della fede cattolica, e un salutare rinnovamento dei costumi del popolo cristiano e di aggiornare la disciplina ecclesiastica secondo le necessità dei nostri tempi. Ciò senza dubbio costituirà un meraviglioso spettacolo di verità, di unità e di carità che, visto anche da coloro i quali sono separati da questa sede apostolica, sarà per essi un soave invito - lo speriamo - a cercare e a raggiungere quell’unità per la quale Gesù Cristo rivolse al Padre celeste così ardente preghiera.\n\nSappiamo bene che in questi ultimi tempi si è delineato presso non poche comunità, divise dalla sede apostolica, un qualche movimento di simpatia verso la fede e gli ordinamenti della chiesa cattolica e una crescente stima verso questa apostolica sede. L’amore della verità va finalmente dissipando talune opinioni e diffidenze. Sappiamo altresì che quasi tutti coloro, i quali, pur da Noi e tra di essi separati, si chiamano cristiani, hanno tenuto più volte congressi allo scopo di stringere relazioni tra loro, e a tal fine hanno anche creato appositi organismi. Ciò mostra che essi pure sono mossi dal desiderio di giungere a qualche forma di unione.\n\nÈ fuori dubbio che il divin Redentore ha costituito la sua chiesa dotandola e corroborandola di solidissima unità; che se, per assurdo, non l’avesse fatto, avrebbe istituito qualcosa di caduco e mutevole nel tempo, a quella guisa che i vari sistemi filosofici abbandonati all’arbitrio delle varie opinioni degli uomini, con l’andar del tempo uno dopo l’altro sorgono, si trasformano e scompaiono. Non vi può quindi essere alcuno che non veda come tutto questo sia contrario al divino insegnamento di Gesù Cristo, che è «via, verità e vita» (Gv 14,6).\n\nSiffatta unità, venerabili fratelli e diletti figli, che, come abbiamo detto, non deve essere qualcosa di evanescente, incerto e labile, ma di solido, stabile e sicuro, (13) se manca alle altre comunità di cristiani, non manca certo alla chiesa cattolica, come può facilmente vedere chi attentamente la osservi. Infatti questa unità si fregia di tre note distintive: l’unità di dottrina, di regime e di culto. Essa è tale da risultare visibile a tutti, sicché tutti la possono riconoscere e seguire. È tale inoltre che, secondo la volontà stessa del suo divin Fondatore, tutte le pecorelle ivi realmente possono riunirsi in un solo ovile sotto la guida di un solo pastore. E così all’unica casa paterna, stabilita sul fondamento di Pietro, sono chiamati tutti i figli, e in essa bisogna cercare di radunare fraternamente tutti i popoli come nell’unico regno di Dio, i cui cittadini, congiunti tra loro in terra nella concordia di mente e di animo, abbiano un giorno a godere l’eterna beatitudine in cielo.\n\nLa chiesa cattolica comanda di credere fedelmente e fermamente tutto ciò che è stato rivelato da Dio; quanto cioè si contiene nella sacra Scrittura e nella tradizione orale e scritta, e, nel decorso dei secoli, a cominciare dall’età apostolica, è stato sancito e definito dai sommi pontefici e dai legittimi concili ecumenici. Ogni volta che qualcuno si è allontanato da questo sentiero, la chiesa con la sua materna autorità non ha mai cessato di richiamarlo sulla retta via. Sa bene, infatti, e sostiene che vi è una sola verità e che non possono ammettersi «verità» in contrasto tra di loro. Fa sua quindi l’affermazione dell’apostolo delle genti: «Non abbiamo alcun potere contro la verità, ma solo a favore di essa» (2 Cor 13,8).\n\nVi sono tuttavia non pochi punti sui quali la chiesa cattolica lascia libertà di disputa ai teologi, in quanto si tratta di cose non del tutto certe e in quanto anche, come notava il celebre scrittore inglese cardinale John Henry Newman, tali dispute non rompono l’unità della chiesa. Esse servono anzi a una più profonda e migliore intelligenza dei dogmi, poiché preparano e rendono più sicura la via a questa conoscenza. Infatti dal contrasto delle varie sentenze scaturisce sempre nuova luce. (14) Ad ogni modo è sempre da tener presente quella bella e ben nota sentenza attribuita in diverse forme a diversi autori: nelle cose necessarie ci vuole l’unità, in quelle dubbie la libertà, in tutte la carità.\n\nChe ci sia poi nella chiesa cattolica l’unità di regime, ognuno lo vede. Come infatti i fedeli sono soggetti ai sacerdoti, e i sacerdoti ai vescovi «posti dallo Spirito Santo a reggere la chiesa di Dio» (At 20,28); così tutti e singoli i sacri pastori sono sottomessi al romano pontefice. Questi, infatti, deve essere ritenuto legittimo successore di quel Pietro, che Cristo Signore ha posto come pietra e fondamento della sua chiesa (cf. Mt 16,18) e al quale singolarmente diede la potestà di sciogliere e di legare in terra (cf. Mt 16,19), di confermare i suoi fratelli (cf. Lc 22,32) e di pascere l’intero gregge (cf. Gv 21,15-17).\n\nNessuno ignora poi che la chiesa cattolica, fin dal tempo degli apostoli, ha anche conservato una mirabile unità di culto, amministrando in tutto l’orbe cattolico, a nutrimento della vita spirituale dei fedeli, i sette sacramenti ricevuti in sacra eredità da Gesù Cristo. E neppure ignora che in essa si celebra un solo sacrificio, quello eucaristico, in cui Cristo stesso, nostro salvatore e redentore, in modo incruento ma reale, si immola ogni giorno per noi tutti ed effonde misericordiosamente su di noi gli infiniti tesori della sua grazia. Perciò ben a ragione san Cipriano affermava: «Non è lecito stabilire un altro altare e un nuovo sacerdozio all’infuori dell’unico altare e dell’unico sacerdozio». (15) Ciò non toglie, come ognuno sa, che nella chiesa cattolica esistano e siano approvati diversi riti, per i quali essa splende più bella, a guisa di figlia del sommo Re nella varietà dei suoi ornamenti (cf. Sal 44,15).\n\nEd è proprio durante la celebrazione del sacrificio eucaristico che il sacerdote cattolico prega fervidamente perché tutti arrivino a questa unità vera e concorde e offre l’ostia immacolata a Dio clementissimo supplicando anzitutto per la santa chiesa cattolica, e chiedendogli di «pacificarla, custodirla, adunarla e reggerla su tutta la terra: insieme con il nostro papa tuo servo e tutti coloro che, fedeli alla vera dottrina, sono i custodi della purezza della fede cattolica e apostolica». (16)\n\nQuesto meraviglioso spettacolo di unità che contraddistingue la chiesa cattolica e che è di esempio luminoso per tutti, le sue suppliche e preghiere onde ottenere da Dio per tutti la medesima unità, possano commuovere e scuotere salutarmente anche l’animo vostro, di voi, diciamo, che siete separati da questa sede apostolica.\n\nPermettete che con ardente desiderio vi chiamiamo fratelli e figli. Lasciateci nutrire la speranza del vostro ritorno che coltiviamo con paterno affetto. A voi Ci rivolgiamo con la stessa sollecitudine pastorale e con le stesse parole con cui il vescovo di Alessandria Teofilo, mentre un doloroso scisma lacerava la veste inconsutile della chiesa, si rivolgeva ai suoi fratelli e figli: «Imitiamo, carissimi, partecipi tutti di una medesima vocazione celeste, ognuno secondo le proprie possibilità, imitiamo Gesù, guida e autore della nostra salvezza! Abbracciamo quell’unità che eleva l’animo e quella carità che ci congiunge a Dio, e crediamo fermamente nei divini misteri! Fuggite ogni divisione, evitate la discordia... sostenetevi con vicendevole carità... ascoltate la parola di Cristo: da ciò conosceranno che siete miei discepoli, se vi amerete l’un l’altro». (17)\n\nConsiderate che il Nostro amoroso invito all’unità della chiesa non vi chiama in casa forestiera, ma nella propria e comune casa paterna. Permetteteci perciò questa esortazione, fatta a voi tutti «con la tenerezza di Gesù Cristo» (Fil 1,8). Ricordatevi dei vostri padri, «che vi hanno detta la parola di Dio; e considerando quale fu il termine della loro vita, imitatene la fede» (Eb 13,7). La gloriosa schiera dei santi che ognuna delle vostre genti ha inviato al cielo, quelli specialmente che con i loro scritti hanno luminosamente trasmessa e spiegata la dottrina di Gesù Cristo, sembrano anch’essi invitarvi, con l’esempio della loro vita, all’unione con questa sede apostolica, con la quale la vostra comunità cristiana è stata per tanti secoli salutarmente congiunta.\n\nCi rivolgiamo quindi a tutti coloro che sono da Noi separati, come a fratelli, usando le parole di sant’Agostino che dice: «Volere o no, sono nostri fratelli. Allora soltanto non saranno più nostri fratelli, quando avranno smesso di dire: \"Padre nostro\"». (18) «Amiamo il Signore Dio nostro, amiamo la sua chiesa; l’uno come padre, l’altra come madre; l’uno come signore, l’altra come sua ancella; poiché siamo figli della sua ancella. Questo matrimonio però trova la sua coesione in una grande carità; nessuno può offendere uno e acquistare la benevolenza dell’altro... Che ti giova che non venga offeso il padre, se questi vendica le offese fatte alla madre?... Perciò, carissimi, teniamoci stretti unanimemente a Dio padre e alla madre chiesa». (19)\n\nNoi perciò a tutela dell’unità della chiesa e ad incremento dell’ovile di Cristo e del suo regno, eleviamo supplici preghiere a Dio benigno, largitore dei celesti lumi e di ogni bene, ed esortiamo a pregare con perseveranza anche tutti i Nostri fratelli e figli in Cristo. Il buon esito del futuro concilio ecumenico, infatti, più che dall’umana attività e diligenza, dipende dalle ardenti preghiere innalzate a gara da tutti. Ad elevare queste suppliche a Dio, Noi invitiamo con affetto anche coloro che, pur non essendo di questo ovile, rendono a Dio il dovuto onore e sinceramente cercano di obbedire ai suoi precetti.\n\nAccresca e coroni questa speranza, questi Nostri voti, la preghiera sacerdotale di Cristo: «Padre santo, custodisci nel nome tuo coloro che mi hai dato, affinché siano una cosa sola, come noi... Santificali nella verità: la tua parola è verità... Non prego per essi soltanto, ma anche per coloro che per la loro parola crederanno in me... affinché siano perfetti nell’unità...» (Gv 17,11.17.20.21.23).\n\nQuesta preghiera la rinnoviamo insieme con il mondo cattolico a Noi congiunto; e lo facciamo non solo animati da viva fiamma di amore verso tutti i popoli, ma ancora con spirito di sincera umiltà evangelica. Conosciamo infatti la pochezza della Nostra persona, che Dio, non per i Nostri meriti ma nell’arcano suo consiglio, si è degnato elevare alla dignità di sommo pontefice. Perciò a tutti i Nostri fratelli e figli separati da questa cattedra di Pietro, ripetiamo le parole: «Io sono Giuseppe, vostro fratello» (Gn 45,4). Venite; «comprendeteci» (2 Cor 7,2); nient’altro vogliamo, nient’altro desideriamo, nient’altro domandiamo a Dio se non la vostra salute, la vostra eterna felicità. Venite; da questa sospirata unità e concordia, che deve essere alimentata dalla carità fraterna, sgorgherà una grande pace: quella pace «che sorpassa ogni intelligenza» (Fil 4,7), poiché scende dal cielo; quella pace che Cristo, per mezzo del concerto angelico al di sopra della sua culla, ha annunziato agli uomini di buona volontà (cf. Lc 2,14), e che, dopo l’istituzione dell’eucaristia come sacramento e come sacrificio ha donato con queste parole: «Vi lascio la pace, vi do la mia pace; ve la do, non come la dà il mondo» (Gv 14,27). Pace e gioia; sì, anche la gioia, perché coloro che appartengono realmente ed efficacemente al corpo mistico di Cristo, che è la chiesa cattolica, sono fatti partecipi di quella vita che dal capo divino si trasfonde nelle singole membra. E perciò coloro che osservano fedelmente i precetti e i mandati del nostro Redentore, anche in questa vita terrena possono godere di quella gioia che è auspicio e preannunzio dell’eterna felicità.\n\nMa questa pace, questa felicità, mentre compiamo il faticoso cammino in questa terra di esilio, è ancora imperfetta. Non è pace del tutto tranquilla, del tutto serena. È pace operosa, non oziosa, non inerte. Soprattutto è pace militante contro ogni errore, benché simulato sotto falsa apparenza di vero, contro gli allettamenti del vizio, contro ogni sorta di nemici dell’anima, che cercano di affievolire, macchiare, rovinare l’innocenza e la fede cattolica. È pace militante contro gli odi, le contese, le divisioni che possono infrangere o lacerare la fede stessa. Perciò il divin Redentore ci ha dato e raccomandato la sua pace.\n\nLa pace dunque, che dobbiamo cercare e sforzarci di raggiungere, è tale pace che non cede all’errore, che non scende a compromessi in nessun modo coi fautori dell’errore stesso, che non si abbandona ai vizi e che evita ogni discordia. È tale pace da esigere, da parte di coloro che vogliono esserne seguaci, la pronta rinunzia al proprio utile e al proprio vantaggio per la causa della verità e della giustizia, secondo il detto evangelico: «Cercate prima il regno di Dio e la sua giustizia...» (Mt 6,33).\n\nLa beata vergine Maria, regina della pace, al cui cuore immacolato il Nostro predecessore Pio XII di f.m. ha consacrato il genere umano, ci impetri da Dio - La preghiamo caldamente - unità concorde, pace vera, operosa e militante. Questa concordia e questa pace arridano sia ai Nostri figli in Cristo, sia a tutti quelli che pur da Noi separati, sentono il bisogno di amare la verità e l’unione fraterna!\n\nIV\n\nVogliamo ora rivolgerCi con animo paterno singolarmente ai vari ceti della chiesa cattolica. In primo luogo «la Nostra parola è rivolta a voi» (2 Cor 6,11), venerabili fratelli nell’episcopato, patriarchi, arcivescovi e vescovi, sia dell’oriente sia dell’occidente; a voi che siete guida del popolo cristiano e che portate insieme con Noi il peso e la fatica della giornata (cf. Mt 20,12). Conosciamo la diligenza e lo zelo apostolico, con cui vi adoperate ciascuno nel vostro particolare campo di apostolato per incrementare il regno di Dio, consolidarlo ed estenderlo a tutti. Conosciamo altresì le vostre angustie, le vostre pene per tanti figli che si allontanano ingannati dalle false parvenze degli errori, per le strettezze che impediscono talvolta un maggiore sviluppo degli interessi cattolici, e soprattutto per lo scarso numero dei sacerdoti, in molti luoghi inadeguato ai crescenti bisogni. Riponendo però la vostra fiducia in Colui, da cui proviene «ogni grazia eccellente e ogni dono perfetto» (Gc 1,17) , rivolgendovi al Signore Gesù, con preghiera insistente, perché senza lui «non potete far nulla» (Gv 15,5), sicuri invece che con la sua grazia ognuno di voi può ripetere con l’apostolo delle genti: «Tutto posso in colui che mi dà forza» (Fil 4,13) . «Dio esaudisca ogni vostro desiderio, secondo la sua ricchezza, con la gloria in Cristo Gesù» (Fil 4,19), sicché possiate dal campo coltivato con fatica e sudore mietere abbondantemente e raccogliere i frutti desiderati.\n\nUn altro paterno appello rivolgiamo ai sacerdoti del clero secolare e regolare: a quelli che vi coadiuvano da vicino, venerabili fratelli, nel lavoro della curia; a coloro che hanno l’importante missione di istruire e di educare nei seminari scelti giovani chiamati a servizio del Signore; a quelli infine che nelle città, nei minori centri o nei remoti villaggi esercitano il ministero parrocchiale, oggi così difficile e tanto importante. Vogliano essi - Ci permettiamo di rammentarlo pur confidando che non sia necessario - dimostrarsi sempre rispettosi e obbedienti verso il loro vescovo, secondo il monito di sant’Ignazio di Antiochia: «Siate sottomessi al vescovo come a Gesù Cristo... Bisogna che, come già praticate, non facciate nulla senza il vescovo». (20) «Coloro che sono di Dio e di Gesù Cristo sono con il loro vescovo». (21) E si ricordino di essere non pubblici impiegati, ma soprattutto ministri delle cose sacre. Perciò non credano mai di aver dato abbastanza, anche quando dovranno affrontare fatiche, spendere tempo e sostenere disagi per illuminare le menti con la divina verità, e piegare, mercé l’aiuto divino e con fraterna carità, le volontà ostinate, procurando così il trionfo del regno pacifico di Gesù Cristo. Più che sulla propria opera, confidino però nella potenza della grazia, che imploreranno ogni giorno con costante preghiera.\n\nAnche ai religiosi, che avendo abbracciato uno dei vari stati di perfezione cristiana sono perciò tenuti a vivere secondo le norme della loro regola sotto l’obbedienza ai superiori, giunga il Nostro paterno saluto e il Nostro incitamento. Vogliano essi generosamente dedicarsi al pieno conseguimento dei nobili scopi dei loro istituti, fra cui principalmente l’intensa vita di preghiera e di penitenza, l’attività educatrice, l’assistenza alla gioventù, le sollecitudini verso particolari categorie di bisognosi, e quanto altro è stato prescritto dai loro venerati fondatori.\n\nSappiamo bene che molti di questi Nostri diletti figli si trovano spesso, per le presenti circostanze, chiamati anche alla cura pastorale dei fedeli con tanto vantaggio della religione e della vita cristiana. Li esortiamo pertanto con tutta l’anima pur fiduciosi che non avranno bisogno del Nostro stimolo - a voler aggiungere alle benemerenze passate dei loro ordini e istituti anche questa, di prestarsi volentieri per andare incontro agli impellenti bisogni dei fedeli, in fraterna collaborazione con gli altri sacerdoti, secondo le proprie possibilità.\n\nIl Nostro animo vola ora a coloro che, abbandonata la casa paterna e la patria, sopportando gravi fatiche e difficoltà, sono partiti per le missioni estere, ove spargono i loro sudori, per istruire e formare gli infedeli nella verità evangelica, affinché dovunque «la parola di Dio si diffonda e sia tenuta in onore» (2 Ts 3,1). Grande è invero il compito loro affidato; ma perché possa più facilmente essere realizzato, tutti i veri cristiani devono, secondo le loro possibilità, contribuirvi con le preghiere, con le offerte e con ogni altra sorta di aiuti. Forse nessun’altra opera è grata a Dio più di questa, che è strettamente congiunta col comune dovere di propagare il regno di Dio. Questi araldi dell’evangelo, infatti, consacrano tutta la loro vita a far sì che la luce di Gesù Cristo illumini ogni uomo che viene al mondo (cf. Gv 1,9), affinché la sua divina grazia conquisti e riscaldi tutti gli animi, e tutti siano incoraggiati a un vita virtuosa e cristiana. Essi non cercano i propri interessi, ma quelli di Gesù Cristo (cf. Fil 2,21). Corrispondendo con animo generoso alla voce del divin Redentore, possono applicare a se stessi il detto dell’apostolo delle genti: «Siamo ambasciatori di Cristo» (2 Cor 5,20) e pur «camminando in questa carne mortale... non viviamo secondo la carne» (2 Cor 10,3). Considerano come loro seconda patria i paesi a cui sono giunti per portarvi la luce dell’evangelo, e li amano con amore operoso. E pur conservando vivissimo affetto alla loro dolce terra natìa, alla propria diocesi, al proprio istituto religioso, sono tuttavia ben convinti che si deve porre al di sopra di tutto il bene universale della chiesa e che bisogna mettersi senza riserva al suo servizio.\n\nSappiano questi diletti figli - e quanti li coadiuvano generosamente con la loro preziosa attività in qualità di ausiliari e di catechisti - di esser presenti in special modo al Nostro animo, specialmente nella preghiera che ogni giorno eleviamo al Signore per loro e per le loro opere. Intendiamo poi confermare con l’autorità Nostra e con pari carità tutto ciò che in materia missionaria hanno stabilito, con apposite encicliche, i Nostri predecessori, in special modo Pio XI (22) e Pio XII (23).\n\nNon vogliamo inoltre passar sotto silenzio quelle anime privilegiate che, consacrate a Dio con i santi voti, servono a lui solo e si congiungono intimamente, con mistiche nozze, allo Sposo divino. Esse in tal modo - sia che la loro vita dedita alla preghiera e alla penitenza trascorra nel silenzio della clausura, sia che venga impiegata nelle opere dell’apostolato esteriore non solo provvedono meglio e più facilmente alla propria salvezza, ma sono altresì di grande aiuto per la chiesa, tanto nei paesi cristiani, quanto nelle terre dove ancora non brilla la luce dell’evangelo. Quale opera di bene non compiono queste sacre vergini! Bene che nessun altro potrebbe adempiere con tanta disinteressata dedizione, non in uno solo, ma in molti campi di lavoro; e specialmente nella cristiana educazione e istruzione della gioventù; negli ospedali, dove, avendo cura amorevole degli infermi, li sollevano anche al pensiero delle cose celesti; negli ospizi dei vecchi, che assistono con caritatevole pazienza, serenità e misericordia, volgendoli soavemente ai desideri della vita eterna; nei brefotrofi, dove circondano di affetto e materna delicatezza bambini che, orfani o abbandonati dai genitori, non sentirebbero altrimenti l’afflato di una vera tenerezza. Esse senza dubbio sono altamente benemerite non soltanto della chiesa cattolica, dell’educazione cristiana e delle opere cosiddette di misericordia, ma anche della società civile, e si preparano inoltre una corona incorruttibile in cielo.\n\nOggi tuttavia, come ben sapete, venerabili fratelli,e diletti figli, nel campo cattolico i bisogni sono tanto grandi e molteplici, che il clero, i religiosi, le suore sembrano ìmpari ormai a soddisfarli in pieno. Si aggiunga inoltre che i sacerdoti e i religiosi non possono aver adito ad ogni categoria di persone; non tutte le vie sono loro aperte; molti non se ne curano o li fuggono, e purtroppo non mancano di quelli che li guardano di malanimo e li disprezzano.\n\nAnche per questo grave e doloroso motivo già i Nostri predecessori hanno chiamato i laici nel pacifico esercito dell’Azione cattolica, con l’intento di averli collaboratori nell’apostolato della gerarchia ecclesiastica. Così tante attività, che questa difficilmente potrebbe esercitare nelle presenti circostanze, possono essere invece generosamente compiute da uomini e donne cattolici, sempre coordinatamente all’opera dei sacri pastori e sempre nella dovuta obbedienza ad essi. Ci è di gran conforto il considerare quanto si è fatto nel passato, anche in terre di missione, da questi preziosi collaboratori dei vescovi e dei sacerdoti. Appartenenti ad ogni età e ad ogni condizione sociale, essi si sono adoperati con zelo e buona volontà, perché tutti conoscessero la verità e sentissero l’invito e l’incitamento all’esercizio delle cristiane virtù.\n\nVasti campi di attività si aprono tuttora dinanzi ad essi, poiché troppi sono ancora quelli che hanno bisogno del loro luminoso esempio, del loro lavoro apostolico. Avremo tempo e modo di ritornare con maggior ampiezza sopra questo argomento dell’Azione cattolica. Intanto Ci auguriamo che tutti coloro che militano tra le sue file o nelle molteplici e fiorenti pie associazioni proseguano con ogni diligenza in un’opera così necessaria; quanto più grandi sono i bisogni dei nostri tempi, tanto maggiori siano i loro sforzi, la loro sollecitudine, la loro operosità. Siano tutti concordi, perché, ben lo sanno, l’unione fa la forza. Rinuncino a far valere le opinioni personali quando si tratta della causa della chiesa cattolica, che va posta al di sopra di ogni altra cosa; e ciò non solo per quanto si riferisce alla dottrina ma anche alle norme disciplinari emanate dalla chiesa, alle quali tutti debbono sempre uniformarsi. In compatta schiera e sempre uniti e obbedienti alla gerarchia procedano verso sempre nuove conquiste. Non risparmino alcuna fatica, non ricusino alcun disagio, purché la causa della chiesa trionfi.\n\nMa perché ciò avvenga come si conviene, curino anzitutto - e di ciò sono certamente ben persuasi - di attendere alla loro formazione cristiana, intellettuale e morale. In questo modo soltanto potranno trasfondere negli altri ciò che essi già, con l’aiuto della divina grazia, posseggono. Rivolgiamo in primo luogo questa raccomandazione ai giovani, la cui generosità facilmente si infiamma per ogni nobile ideale, ma ai quali in modo speciale necessitano la prudenza, la moderazione e l’obbedienza ai superiori. A questi giovani tanto a Noi cari, che formano la speranza della chiesa e nei quali Noi riponiamo tanta fiducia, giunga l’espressione più viva della Nostra gratitudine e del Nostro affetto paterno.\n\nE ora Ci par come di sentire elevarsi verso di Noi i gemiti di coloro che soffrono nel corpo e nell’anima, o che si trovano in tali strettezze economiche da non avere né una casa degna di uomini, né il lavoro per procacciarsi i mezzi di sostentamento per sé e per i propri figli. Questi lamenti toccano vivamente e commuovono il Nostro animo. Ai malati, agli inabili, ai vecchi desideriamo comunicare quel conforto che viene dall’alto. Si ricordino che non abbiamo qui dimora definitiva, ma siamo in cerca di quella futura (cf. Eb 13,14); si ricordino che i dolori di questa vita mortale, validi già come espiazione, elevano e nobilitano l’animo e facilitano l’acquisto dell’eterna gloria. Non dimentichino poi che lo stesso divin Redentore, per lavare le macchie dei nostri peccati e purificarci, si è sottoposto al patibolo della croce, soffrendo volontariamente contumelie, dolori e angosce crudeli. Come lui, anche noi siamo chiamati dalla croce alla luce, secondo la sua parola: «Chi vuol venire dietro a me rinneghi se stesso, prenda ogni giorno la sua croce e mi segua» (Lc 9,23); e avrà un tesoro indefettibile in cielo (cf. Lc 12,33).\n\nCi auguriamo che questa Nostra esortazione sia volentieri accolta e che i sacrifici spirituali e corporali siano non solo quasi altrettanti gradini per salire in cielo, ma contribuiscano anche all’espiazione dei peccati altrui, al ritorno in seno alla chiesa degli infelici erranti e al trionfo della fede cristiana.\n\nColoro poi che appartengono alle categorie dei meno abbienti, e si lamentano per le condizioni troppo misere in cui vivono, sappiano anzitutto che Noi proviamo viva sofferenza per la loro sorte. E ciò non solo perché desideriamo con animo paterno che anche nella questione sociale la giustizia, che è virtù cristiana, governi, regga e moderi le relazioni tra le varie categorie sociali, ma anche perché Ci rincresce moltissimo che i nemici della chiesa approfittino delle non giuste condizioni degli indigenti per trarli dalla loro parte con ingannevoli promesse e false asserzioni.\n\nTengano presente questi cari figli Nostri, che la chiesa ben lungi dal disconoscere i loro diritti, anzi come madre amorosa li protegge, e proclama e inculca nel campo sociale dottrine e norme tali, che se fossero integralmente messe in pratica, eliminerebbero qualsiasi ingiustizia in modo da addivenire ad una più equa distribuzione dei beni. (24) Si fomenterebbe parimenti un’amichevole collaborazione tra le diverse categorie sociali e ognuno si potrebbe considerare ed essere realmente concittadino di una medesima comunità e fratello di una medesima famiglia. Del resto, se si considerano con equanimità i miglioramenti che hanno ottenuto in questi ultimi tempi coloro che vivono del quotidiano lavoro, bisogna riconoscere che ciò deriva specialmente dall’efficace azione che i cristiani hanno saputo svolgere nel campo sociale, seguendo i sapienti insegnamenti e obbedendo alle incessanti esortazioni dei Nostri predecessori. Coloro, dunque, che si assumono il compito di difendere i diritti dei meno abbienti, possiedono già nella dottrina sociale della chiesa norme sicure e ben definite, che, se verranno messe in pratica in maniera debita e legittima, offriranno il mezzo per raggiungere una giusta soluzione di tutti i problemi. Perciò essi non debbono mai rivolgersi ai fautori di dottrine condannate dalla chiesa. È ben vero che costoro li attirano con false promesse. In realtà però dovunque hanno in mano il potere tentano con ogni mezzo di distruggere nell’animo dei cittadini il bene supremo delle coscienze - cioè la fede e la speranza cristiane e gli insegnamenti dell’evangelo - e inoltre cercano di affievolire e anche annullare ciò che gli uomini moderni esaltano come una grande conquista, vale a dire la giusta libertà e la vera dignità della persona umana, e sovvertono così i fondamenti e le basi della civiltà cristiana. Coloro dunque che intendono restare fedeli a Cristo hanno l’obbligo di coscienza di tenersi totalmente lontani da questi errori, già condannati dai Nostri predecessori, in particolare da Pio XI e da Pio XII di f.m., e che Noi egualmente condanniamo.\n\nNon pochi Nostri figli, trovandosi in più o meno gravi ristrettezze economiche, si lamentano spesso che i principi della dottrina sociale cristiana non sono stati ancora messi in pratica. Si ponga quindi ogni cura e ogni sforzo - non solo da parte dei privati cittadini, ma soprattutto dei governanti - affinché la dottrina sociale cristiana, che è stata ripetutamente, chiaramente e ampiamente esposta dagli stessi romani pontefici e che Noi pure confermiamo, sia messa in pratica quanto prima. E anche se tale attuazione si verificherà in maniera graduale, dovrà nondimeno risultare reale e completa. (25)\n\nNon minore è la Nostra sollecitudine per tutti coloro che, spinti dalla mancanza di mezzi di sostentamento o dalle avverse condizioni politiche o religiose dei loro paesi, hanno dovuto abbandonare la patria. Quanti disagi, quanti sacrifici devono essi sostenere, tolti dal suolo natìo e dalla casa paterna e costretti molte volte a vivere nel frastuono delle grandi città o dei grandi centri industriali, con un tenore di vita diverso e non di rado corruttore! Questa dura condizione di cose diviene purtroppo per molti occasione di crisi pericolose e di progressivo smarrimento delle sane tradizioni religiose e morali della loro patria. A ciò si aggiunge la separazione forzata dei membri della famiglia, che può portare a un affievolimento dei sentimenti e dei rapporti familiari, riuscendo così pregiudizievole per l’unità stessa del focolare domestico.\n\nNoi perciò di tutto cuore incoraggiamo l’opera benemerita di quei sacerdoti i quali, mettendo in atto a prezzo di grandi sacrifici le provvide direttive di questa sede apostolica, fattisi essi stessi emigrati per Cristo, si dedicano all’assistenza spirituale e sociale di questi Nostri figli, e fanno dovunque loro sentire il materno palpito della chiesa, tanto più vicina a loro, quanto più essi hanno bisogno del suo sostegno e delle sue premure.\n\nE salutiamo ancora con vivo compiacimento gli sforzi generosi compiuti a questo scopo da varie nazioni, come pure le iniziative prese anche recentemente in campo internazionale, per avviare verso una più rapida soluzione questo gravissimo problema. Ciò dovrebbe condurre non solo ad aprire nuove possibilità per l’emigrazione, ma a facilitare altresì in ogni maniera la ricostruzione dei nuclei familiari, che sola potrà efficacemente tutelare il bene religioso, morale ed economico degli emigrati medesimi, non senza beneficio degli stessi paesi che li accolgono.\n\nE ora, mentre riteniamo doveroso esortare tutti i Nostri figli in Cristo a evitare con ogni cura i funesti errori che possono sovvertire non solo la religione, ma anche l’ordine sociale, si affaccia alla Nostra mente l’immagine di tanti venerabili fratelli nell’episcopato e di tanti cari sacerdoti e fedeli che si trovano in esilio, in campi di concentramento o in prigione per non aver voluto tradire il proprio ministero e apostatare dalla fede.\n\nNon vogliamo offendere nessuno, ché, anzi, desideriamo concedere a tutti il Nostro perdono implorando quello di Dio. Ma la coscienza del Nostro sacro dovere esige che noi tuteliamo, per quel che possiamo, i diritti di questi fratelli e di questi figli, chiedendo insistentemente che sia concessa loro e alla chiesa di Dio la dovuta libertà. Coloro che seguono realmente i principi della verità e della giustizia e che hanno a cuore gli interessi dei singoli e delle nazioni non negano la libertà, non la soffocano, non la opprimono: non hanno alcun bisogno di ricorrere a questi mezzi. D’altra parte è pur vero che non si potrà mai raggiungere un giusto benessere dei cittadini con la violenza e con l’oppressione delle coscienze.\n\nDeve aversi anzi per certo, che allorquando vengono negletti o conculcati i sacrosanti diritti di Dio e della religione, presto o tardi vacillano e crollano i fondamenti stessi dell’umana convivenza. Lo notava già saggiamente il Nostro predecessore di f.m. Leone XIII: «Vien di conseguenza... che si estenua il vigore della legge e si indebolisce ogni autorità, se si ripudia quella eterna e sovrana ragione che è l’autorità di Dio che comanda il bene e vieta il male». (26) Vi si accorda la sentenza di Cicerone: «Voi, o pontefici... con la religione cingete di difese la città più efficacemente che non con le mura». (27)\n\nQueste considerazioni Ci fanno riandare con grande tristezza a tutti e singoli coloro che sono vessati e impediti nell’esercizio della religione, che spesso «patiscono anche persecuzioni per la giustizia» (Mt 5,10) e per il regno di Dio. Noi prendiamo parte ai loro dolori, alle loro angosce, alla loro afflizione e supplichiamo Dio perché spunti finalmente l’aurora di tempi migliori. Si uniscano a Noi in questa preghiera tutti i Nostri fratelli e figli; e salga a Dio misericordioso, da ogni angolo della terra, un coro immenso di suppliche, che faccia scendere abbondante pioggia di grazia su queste membra doloranti del corpo mistico di Cristo!\n\nMa non solo preghiere chiediamo ai nostri figli, bensì anche quel rinnovamento della vita cristiana, che può, più delle stesse preci, rendere Dio propizio a Noi e ai Nostri fratelli. Ci piace ripetervi le belle e nobili parole di san Paolo: «Tutto ciò che è vero, onesto, giusto, puro, amabile, tutto ciò che dà buona fama, tutto ciò che è virtuoso e degno di lode, sia oggetto dei vostri pensieri» (Fil 4,8). «Rivestitevi del Signore Gesù Cristo» (Rm 13,14). Ossia: «Rivestitevi dunque, come si conviene a eletti di Dio santi e amati, di sentimenti di misericordia, di bontà, di umiltà, di dolcezza, di pazienza... Ma soprattutto rivestitevi della carità, che è il vincolo di perfezione. E la pace di Cristo regni nei vostri cuori; poiché ad essa siete stati chiamati, in un solo corpo» (Col 3,12-15).\n\nOh! ve ne supplichiamo: se qualcuno si è infelicemente allontanato dal divino Redentore con il peccato, ritorni a lui, che è «via e verità e vita» (Gv 14,6). Se qualcuno è tiepido, languido, trascurato nell’adempimento dei doveri religiosi, ecciti la sua fede e con l’aiuto della grazia divina alimenti e consolidi la sua virtù. Se qualcuno infine «è giusto, diventi ancor più giusto; se è santo, diventi ancor più santo» (Ap 22,11).\n\nE poiché oggi ci sono tanti che hanno bisogno di consigli, di esempi, e anche di aiuto per le misere condizioni in cui si trovano, esercitatevi tutti, ciascuno secondo le proprie forze e i propri mezzi, in quelle che si chiamano opere di misericordia, così gradite a Dio.\n\nSe ognuno cercherà di mettere in pratica tutto questo, risplenderà di nuova luce nella chiesa ciò che è scritto magnificamente dei cristiani nella lettera a Diogneto: «Sono nella carne, ma non vivono secondo la carne. Dimorano sulla terra, ma hanno la loro patria nel cielo. Obbediscono alle leggi stabilite, ma con il loro genere di vita trascendono le leggi stesse... Sono ignorati, e vengono condannati; messi a morte, sono vivificati. Sono poveri, e arricchiscono molti; mancano di tutto, e tutto hanno in abbondanza. Sono disonorati, e nel disonore ricevono gloria; viene compromessa la loro buona fama e si dà testimonianza della loro giustizia. Sono biasimati, e benedicono; sono maltrattati e tributano onore. Pur operando il bene, sono puniti come malvagi; puniti, ne godono e si sentono vivificati. In una parola, ciò che è nel corpo l’anima, sono i cristiani nel mondo». (28) Molto di ciò che qui si dice si può ripetere per i cristiani della chiesa detta «del silenzio», per i quali dobbiamo tutti in modo specialissimo pregare Dio, come abbiamo, anche di recente, raccomandato con forza a tutti i fedeli, nell’allocuzione tenuta nella Basilica di san Pietro il giorno di pentecoste e nella solenne adorazione della festa del ss. Cuore di Gesù. (29)\n\nQuesto rinnovamento della vita cristiana, questa vita virtuosa e santa invochiamo per voi tutti e imploriamo da Dio con continua preghiera: non solo per quelli che fermamente perseverano nell’unità della chiesa, ma anche per quelli che a essa si sforzano di giungere con l’amore della verità e volontà sincera.\n\nSia conciliatrice e auspice delle celesti grazie l’apostolica benedizione, che a tutti e a ciascuno di voi, venerabili fratelli e diletti figli, impartiamo con paterno vivo affetto.\n\nRoma, presso San Pietro, 29 giugno 1959, festa dei santi apostoli Pietro e Paolo, nell’anno I del Nostro pontificato.\n\nGIOVANNI PP. XXIII\n\n(1) IOANNES PP. XXIII, Litt. enc. Ad Petri cathedram de veritate, unitate et pace caritatis afflatu provehendis, [Ad venerabiles fratres Patriarchas, Primates, Archiepiscopos, Episcopos aliosque locorum Ordinarios, pacem et communionem cum Apostolica Sede habentes, itemque ad universum Clerum et christifideles catholici orbis], 29 iunii 1959: AAS 51(1959), pp. 497-531. - Versione italiana: L’Osservatore Romano, 3 luglio 1959; La Civiltà cattolica, 110(1959), III, pp. 113-139.\n\nPrologo: Perenne giovinezza della chiesa e motivi di consolazione e di speranza. - I. La verità, con particolare riferimento a quella rivelata; I doveri della stampa (e della radio, del cinema, della televisione) in ordine alla verità; L’indifferentismo religioso. – II. Vantaggi recati dalla verità alla causa della pace; La concordia fra le classi sociali; Riflessioni circa importanti problemi nel campo del lavoro; La concordia e l’unione in seno alle famiglie. – III. L’unità della chiesa, nell’unità della fede, di regime, di culto; Invito all’unione rivolto ai fratelli separati; Esortazione alla preghiera in unione di spirito. – IV. Paterne esortazioni ai vescovi, al clero, ai fedeli, ai sofferenti, ai poveri, agli emigrati e alla chiesa perseguitata.\n\n(2) Epist. Saepenumero considerantes: Acta Leonis XIII 3(1883), p. 262.\n\n(3) Epist. Exeunte iam anno: Acta Leonis XIII 8(1888), p. 396.\n\n(4) Litt. enc. Humanum genus: Acta Leonis XIII 4(1884), p. 53; EE 3.\n\n(5) Epist. Praeclara gratulationis: Acta Leonis XIII 14(1894), p. 210.\n\n(6) Epist. Permoti Nos: Acta Leonis XIII 15 (1895), p. 259.\n\n(7) Litt. enc. Rerum novarum: Acta Leonis XIII 11(1891), p. 109; EE 3.\n\n(8) Radiomessaggio Natalizio 1944: Discorsi e radiomessaggi di S.S. Pio XII, vol. VI, p. 239; AAS 37(1945), p. 14.\n\n(9) Radiomessaggio al 73° Congresso dei cattolici tedeschi: Discorsi e radiomessaggi di S.S. Pio XII, vol. XI, p. 189; AAS 41(1949), p. 460.\n\n(10) AAS 23(1931), pp. 393-394; EE 5/810.\n\n(11) «per un solido ordine sociale»: Discorsi e radiomessaggi di S.S. Pio XII, vol. VII, p. 350.\n\n(12) Epist. Inter graves: Acta Leonis XIII 11(1891), pp. 143-144.\n\n(13) Cf. Pius XI, Litt. enc. Mortalium animos de vera religionis unitate fovenda: AAS 20(1928), p. Ss; EE 5/226ss.\n\n(14) Cf. J.H. Newman, Difficulties of Anglicans, vol. I, lect. X, p. 261s.\n\n(15) Epist. 43, 5: Corp. Vind. III, 2, 594; cf. Epist. 40: PL 4, 345.\n\n(16) Canon Missae.\n\n(17) Cf. Hom. in mysticam coenam: PG 77, 1027.\n\n(18) S. Augustinus, In Ps. 32, Enarr. 11, 29: PL 36, 299.\n\n(19) S. Augustinus, In Ps. 82, Enarr. 11, 14: PL 37, 1140.\n\n(20) Funk, Patres Apostolici, I, 243-245; cf. PG 5, 675.\n\n(21) Funk, Patres Apostolici, I, 267; cf. PG 5, 699.\n\n(22) Litt. enc. Rerum Ecclesiae: AAS 18(1926), p. 65s; EE 5/164ss.\n\n(23) Litt. enc. Evangelii praecones: AAS 43(1951), p. 497ss; EE 6/752ss; et Litt. enc. Fidei donum: AAS 49(1957), p. 225ss; EE 6/1307.\n\n(24) Litt. enc. Quadragesimo anno: AAS 23(1931), pp. 196-198; EE 5/637644.\n\n(25) Cf. Pius XII, Allocutio ad adscriptos societatibus christianis operariorum Italicorum, 11 mart. 1945: AAS 37(1945), pp. 71-72.\n\n(26) Epist. Exeunte iam anno: Acta Leonis XIII 8(1888), p. 398.\n\n(27) De Natura Deorum, III, 40.\n\n(28) Funk, Patres Apostolici, I, 399-401; cf. PG 2, 1174-1175.\n\n(29) Cf. AAS 51(1959), p. 420; L’Osservatore romano, 18-19 maggio 1959 e 7 giugno 1959.\n\n© Copyright 1959 - Libreria Editrice Vaticana\n\nCopyright © Dicastero per la Comunicazione\n\nLa Santa Sede\n\nLa Santa Sede","witnesses":[{"sourceUrl":"https://www.vatican.va/content/john-xxiii/it/encyclicals/documents/hf_j-xxiii_enc_29061959_ad-petri.html","sha256":"e9444bcb39b946408c61fae4107a02ec4681f1c11abd04db52a3cb7b5973907f","localUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/it.html","textUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/it.txt"}]},"la":{"code":"la","label":"Latin","contentFormat":"plain-text","text":"Ad Petri cathedram, Lettera Enciclica sulla conoscenza della verità, restaurazione dell’unità e della pace nella carità, 29 giugno 1959, Giovanni XXIII\n\nSancta Sedes\n\nLatin\n\nFrançais\n\nEnglish\n\nItaliano\n\nPortuguês\n\nEspañol\n\nDeutsch\n\nPolski\n\nالعربيّة\n\n中文\n\nLatine\n\n×\n\nSancta Sedes\n\nMagisterium\n\nCalendar\n\nLiturgical Celebrations\n\nTickets for Papal Audiences and Celebrations\n\nSupreme Pontiffs\n\nCollege of Cardinals\n\nRoman Curia and Other Organizations\n\nSynod\n\nPress Office\n\nVatican News - Radio Vaticana\n\nL'Osservatore Romano\n\nIoannes XXIII\n\nLitterae Encyclicae\n\nA\n\nA\n\nA\n\nGeneratio PDF in progressu.....\n\nEN\n\n- ES\n\n- IT\n\n- LA\n\n- PT\n\nLITTERAE ENCYCLICAE\n\nAD PETRI CATHEDRAM\n\nSUMMI PONTIFICIS\n\nIOANNIS PP. XXIII\n\nAD PATRIARCHAS, PRIMATES,\n\nARCHIEPISCOPOS, EPISCOPOS\n\nALIOSQUE LOCORUM ORDINARIOS,\n\nPACEM ET COMMUNIONEM\n\nCUM APOSTOLICA SEDE HABENTES\n\nDE VERITATE, UNITATE ET PACE\n\nCARITATIS AFFLATU PROVEHENDIS (1)\n\nAd Petri Cathedram, etsi immerentes, evecti, ea iterum non sine admonitione, nec sine solatio consideramus; quae vidimus et audivimus cum proximum Decessorem Nostrum, vita functum, fere omnes cuiusvis gentis, cuiusvis opinationis complorarunt; et cum postea erga Nos, ad Summi Pontificatus apicem vocatos, itidem multitudines mentes animosque, quamquam aliis eventibus gravibusque rerum difficultatibus sollicitos et distentos, atque spem exspectationemque suam converterunt. Quod sine dubio propalam demonstrat Catholicam Ecclesiam perpetua florere iuventa, atque esse quasi signum levatum in nationes (cf. Is 11,12), ex eademque penetrantem lucem suavemque amorem effundi, qui omnes attingit populos.\n\nAc praeterea, quod nuntiavimus, Nobis in animo esse Oecumenicum Concilium ac Romanam Synodum celebrare, itemque Codicem iuris canonici, hodiernis necessitatibus accommodatum apparare, novumque eiusdem generis Codicem pro Orientalis ritus Ecclesia edere, id placuit admodum multorum obtinuisse consensum, communemque aluisse spem fore ut omnium animi ad veritatem satius altiusque agnoscendam, ad redintegrandos salutariter christianos mores, et ad restituendam unitatem, concordiam et pacem feliciter excitarentur.\n\nIn praesens autem tribus hisce de causis, de veritate nempe, de unitate, ac de pace, caritatis afflatu adipiscendis promovendisque, per Encyclicas has Litteras, quas primas damus ad universum catholicum orbem, tractaturi sumus, cum id potissimum a Nobis apostolicum manus, quo fungimur, postulare videatur. Adsit e caelo Nobis scribentibus Sancti Spiritus lumen, adsit vobis legentibus; ac flexanima Dei gratia omnes ad haec assequenda permoveat, quae in communibus votis sunt, quamvis praeiudicatae opiniones, difficultates non paucae, ac repagula multa ad id assequendum opponantur.\n\nI\n\nMalorum omnium, quae cives, quae populos, quae gentes quasi quodam veneno inficiunt, multorumque animos perturbant, causa et quasi radix haec est: ignorano veritatis, immo non tantum eius ignorano, sed interdum eius etiam despectio, ac temeraria aversio ab ea. Ex hoc enim errores omne genus proficiscuntur, qui quasi pestes in animorum penetralia et in ipsius humanae societatis venas invadunt, omniaque transversa agunt summo cum singulorum totiusque hominum consortionis discrimine. Atqui Deus mentem nobis indidit, naturalis veritatis adipiscendae capacem. Si hanc sequimur, Deum ipsum, eius auctorem nostraeque vitae ducem ac legislatorem, sequimur; si autem ab ea, vel ob insipientiam, vel ob socordiam, ac vel etiam ob nequitiam animi recedimus, a summo ipso bono et a recta vivendi norma animos avertimus nostros. Verumtamen, quamquam, ut diximus, naturales veritates, ipsius mentis ope attingere possumus, id nihilominus – praesertim quod spectat ad religionem rectosque mores – non facile ab omnibus, nec sine admixtione errorum saepe evenit; ac praeterea quae naturae vim rationisque captum exsuperant, ad ea, nisi divino illuminante afflanteque Numine, nullo modo pertingere possumus. Quamobrem Dei Verbum, quod «lucem inhabitat inaccessibilem» (1 Tm 6,16), hominum sortem immensa caritate miseratum, «caro factum est et habitavit in nobis» (Io 1,14), ut illuminaret «omnem hominem venientem in hunc mundum» (Io 1,9) omnesque ad integram plenamque veritatem non modo, sed ad virtutem etiam et ad beatitatem perduceret aeternam. Quapropter tenentur omnes Evangelicam amplecti doctrinam, qua reiecta, ipsa veritatis, probitatis civilisque cultus fundamenta labant.\n\nAgitur, ut patet, de causa gravissima, quacum ipsa nostra salus sempiterna coniungitur quam maxime. Qui, ut gentium Apostolus admonet, sunt «semper discentes, et numquam ad scientiam veritatis pervenientes» (2 Tm 3,7), qui nullum certum tutumque verum humanae menti patere posse asseverant, veritatesque a Deo revelatas repudiant aeternae saluti nostrae necessarias, ii procul dubio a doctrina Christi et ab eiusdem Apostoli gentium sententia misere aberrant, qui ait: «… Occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei … Ut iam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris. Veritatem autem facientes in caritate, crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem iuncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate» (Eph 4,13-16).\n\nQui vero consulto etiam ac temere cognitam veritatem impugnant, et loquendo, scribendo agendoque mendacii armis utuntur, ut ad se alliciant sibique concilient indoctam plebem, et ut ignaros cereosque adulescentium animos effingant et ad sententiam suam conforment, ii procul dubio aliorum inscitia innocentiaque abutuntur, acque reprobandum omnino commercium exercent.\n\nQuam ad rem facere non possumus quin eos peculiari modo ad veritatem diligenter, caute, prudenterque proponendam adhortemur, qui libris, commentariis, diariisque editis, quorum hodie tam magna copia est, tantopere conferunt ad civium, iuvenum praesertim, mentes edocendas educandasque, et ad eorum efficiendas opiniones moderandosque mores. Gravissimo iidem officio tenentur non mendacia, non minus recta, non turpia propagandi, sed vera solummodo, sed ea potissimum, quae non ad vitia, sed ad probe fatta ad virtutemque conducant.\n\nSummo enim cum moerore cernimus, quod iam Decessor Noster imm. mem. Leo XIII conquerebatur, «serpere audacter mendacium … per laboriosa volumina et exiles libros, per diariorum volitantes paginas et apparatas theatrorum illecebras»; (2) cernimus «volumina atque ephemeridas ludificandae virtuti, honestandae turpitudini composita». (3)\n\nAtque in praesens huc accedunt, ut optime nostis, Venerabiles Fratres ac dilecti filii, radiophonicae auditiones et cinematographica itemque televisifica spectacula – haec postrema spectacula domi facile habentur – ex quibus omnibus, si ad honesta, ad proba, et ad christianam etiam virtutem invitamenta et adhortationes proficisci possunt, attamen non raro ad pravos quoque mores, pro dolor, ad dehonestamenta vitae, ad errorum fallacias et ad lubrica vitia illecebrae, iuvenilibus praesertim animis, oriri queunt. Quamobrem detrimentosis hisce armis veritatis probitatisque arma opponenda sunt, eo nempe consilio ut huius tanti mali, quod serpit cotidie latius, vis sedulo diligenterque prohibeatur. Pravis igitur fallacibusque scriptis retta sinceraque scripta obsistere necesse est; radiophonicis autem auditionibus, cinematographicis ac televisificis spectaculis, quae ad errores vel ad blandimenta vitiorum alliciant, ea obiciantur oportet, quae veritatem tueantur, morumque integritatem incolumen servare contendant; ita quidem ut novae hae artes, quae plurimum possunt ad perniciem, eaedem ad hominum salutem et beneficium, una cum honesta delectatione, transferantur, atque inde remedia suppetant, unde mala venena saepe suppeditantur.\n\nNon desunt praeterea qui, etsi veritatem consulto data opera non impugnant, neglegentia tamen atque incuria summa erga eam laborent, quasi mentem nobis ad pervestiganda et assequenda vera Deus non dederit. Qui pravus agendi habitus ad hanc usque prono quodam itinere perabsurdam adducit sententiam: cunctarum nempe religionum aequam habendam esse rationem sublato scilicet veri falsique discrimine. «Quae quidem ratio – ut eiusdem Decessoris Nostri verbis utamur – comparata ad interitum est religionum omnium, nominatim ad catholicae, quae cum una ex omnibus vera sit, exaequari cum ceteris sine iniuria summa non potest». (4) Ac praeterea reputare nihil inter contraria et adversa interesse, id profecto hunc exitialem habet exitum, nolle ullam religionem probare iudicio, nolle usu. Quomodo enim Deus, qui veritas est, potest eorum incuriam, neglegentiam, socordiam probare vel tolerare, qui, cum de quaestionibus agitur, ex quibus omnium nostrum aeterna pendet salus, nihil pensi habeant, nihil de necessariis veritatibus inquirendis et adipiscendis, nihil denique de tribuendo legitimo cultu soli Deo debito?\n\nSi tantus labor, si diligentia tanta in humanis disciplinis addiscendis provehendisque hodie ponitur, ita ut saeculum hoc nostrum de mirabili eiusmodi, in noscendarum rerum rationumque campo, progressione facta, iure meritoque glorietur, cur non eandem, immo maiorem impigritatem, sollertiam navitatemque ponamus in doctrinis illis certo tutoque modo assequendis, quae non ad terrenam et mortalem hanc vitam, sed ad caelestem pertinent defuturam numquam? Tunc solummodo, cum ad veritatem pervenerimus, quae ex Evangelio oritur, et quae in actionem vitae deducatur oportet, tunc solummodo, dicimus, pace et gaudio animus tranquillabitur noster; quod quidem gaudium laetitiam illam in immensum exsuperat, quae ex pervestigatis rebus humanis atque ex mirandis illis inventis, quibus hodie utimur, et quae cotidiana conclamatione ad caelum efferuntur, oriri potest.\n\nII\n\nEx hac adepta veritate – quae sit plena, integra, sincera – in mentes, animos actionesque nostras unitas scatere atque emanare debet. Omnes enim discordiae, disconventiones, dissensionesque ex hoc, veluti ex prima scatebra, proficiscuntur: id est ex veritate vel non cognita, vel, quod deterius est, quamvis explorata ac perspecta, repulsa tamen sive ob commoda utilitatesque, quae saepe ex falsis opinationibus eventura esse sperantur, sive ob pravam caecitatem illam, qua hominum vitia et iniuste facta facile indulgenterque nimis excusationem quaerunt.\n\nNecesse igitur est ut omnes, cum privati cives, tum ii, quorum e manibus populorum sortes pendent, veritatem sincere adament, si velint eam assequi concordiam et pacem ex quibus prosperitas veri nominis privatim publice oriri potest.\n\nAd quam quidem concordiam et pacem eos nominatim adhortamur, qui publicae rei gubernacula moderantur. Nos, qui supra omnes populorum contentiones positi sumus, quique populos omnes pari caritate amplectimur, et qui nullis ducimur terrenis utilitatibus, nullis politici dominatus rationibus, nullis praesentis huius vitae cupiditatibus, videmur posse, hac de gravissima causa loquentes, ab omnibus cuiusvis gentis aequo animo iudicari, aequo animo exaudiri.\n\nCreavit Deus homines non inimicos, sed fratres; terram dedit eis opera laboreque excolendam, ut ex ea singuli universi fructus caperent et ea omnia, quae ad victum et vitae usum essent necessaria. Variae autem nationes nihil aliud sunt, nisi hominum, hoc est fratrum, communitates, quae non modo ad proprium cuiusque finem, sed ad communem etiam totius humanae consortionis prosperitatem, fraterno coniunctae foedere, contendere debent.\n\nAc praeterea mortalis huius vitae iter non aliquid tantum est in semet ipso considerandum atque oblectationis causa suscipiendum, non ad interitum humanae carnis solummodo ducit, sed ad vitam etiam immortalem, sed ad patriam etiam perpetuo mansuram.\n\nSi haec dottrina, si haec spes solacii plena ex hominum animis evellitur, tota causa vivendi labitur; cupidines, dissensiones ac discidia necessario erumpunt e penetralibus nostris, nullo valido freno compescenda; non oliva pacis mentibus splendet, sed discordiarum faces flammescunt; sors nostra bestiarum sorti, quae sunt rationis expertes, quasi exaequatur; quin immo deterior est, quandoquidem, cum nos simus ratiocinandi vi praediti; ea abutentes possumus ad peiora eniti ac prolabi, quod saepius, pro dolor, evenit; atque, ut iam Cain, fraterno effuso sanguine gravique patrato crimine foedare terram.\n\nAnte omnia igitur necessarium est ad recta eiusmodi principia revocare mentes, revocare animos, si volumus, quod oportet, ut actiones quoque nostrae ad iustitiae viam reducantur.\n\nCur enim, si fratres nominamur et sumus, si communis sortis in hac vita et in futura participes efficimur, cur, dicimus, possumus ceterorum adversarios, inimicos et hostes agere? Cur aliis invidere, cur agitare odia, ac mortifera in fratres comparare arma? O iam satis dimicatum est inter homines; iam ingentes nimis iuvenum multitudines, in aetatis flore, suum effuderunt cruorem. Nimia iam sepulcreta bello caducorum occupant terram, ac severa voce admonent omnes ut ad concordiam, ad unitatem ad iustamque pacem tandem aliquando reducantur.\n\nAnimos igitur intendant omnes non ad ea, quibus homines invicem dividuntur ac dissociantur, sed ad ea potius quibus mutua et aequa sua cuiusque suarumque rerum rationumque aestimatione coniungi possunt.\n\nSi paci, ut oportet, non bello studetur, si ad fraternam populorum concordiam sincero animo ab omnibus spectatur, tum solummodo contingere poterit, ut publicae res rationesque recte agnoscantur atque adeo felicitar componantur; itemque fieri poterit ut, communibus initis consiliis, ea quaerantur ac statuantur, quae universam hominum familiam ad optatissimam illam unitatem adducant, qua fruentes singulae nationes cernant propria libertatis iura, non ceteris obnoxia, sed omnino in tuto posita. Qui ceteros opprimunt, qui eos debita libertate expoliant, ii procul dubio ad hanc unitatem non possunt conferre operam. Quam ad rem optime quadrat eiusdem sapientissimi Decessoris Nostri imm. rec. Leonis XIII sententia: «Ad ambitionem, ad appetentiam alieni, ad aemulationem cohibendam, quae sunt maximae bellorum faces, christiana virtute, imprimisque iustitia, nihil est aptius». (5)\n\nCeteroquin, si hanc fraternam unitatem, quae iustitiae praeceptis innitatur et caritate alatur oportet, populi non assequuntur, res in gravissimo discrimina permanent; ex quo evenit, ut cordati omnes conquerantur ac lamententur, quod in incerto esse videatur utrum ad pacem solidam, veracem sinceramque constabiliendam, an potius ad novam taeterrimamque conflagrationem bellicam caecitate summa iidem prolabantur. Caecitate summa dicimus; nam si – quod Deus omnino avertat – novum erumpet bellum, ob armorum illa portenta, quae nostra invexit aetas, populos omnes, sive eos qui victi, sive eos etiam, qui victuri evadent, nihil aliud exspectabit atque excipiet, nisi immane excidium immanisque ruina.\n\nRogamus igitur omnes, eos potissimum, qui publicae rei moderantur, ut haec prudenti intentoque animo coram vindice Deo considerent; atque adeo volentes libentesque viri omnes ingrediantur, quae ad necessariam unitatem conducant. Quae quidem concors unitas, qua una, ut diximus, communis etiam populorum prosperitas procul dubio augebitur, tum solummodo redintegrari poterit, cum nempe pacatis animis ac iuribus omnium in tuto positis, debita ubique Ecclesiae, nationibus, singulisque civibus refulserit libertas.\n\nQuae autem inter gentes populosque concors expetitur unitas, eandem inter civium etiam classes magis magisque provehere necesse est; quod nisi evenerit, mutua odia simultatesque, ut iam cernimus, haberi queunt; ex quibus tumultuosae turbae, infaustae rerum conversiones, atque interdum etiam excidia orientur, una cum extenuatis cotidie magis et in discrimen adductis publicis privatisque copiis. Ad rem idem Decessor Noster iure meritoque animadvertebat: «(Deus) in communitate generis humani esse iussit classium disparitatem et quandam inter ipsas ex amica conspiratione aequabilitatem». (6) Etenim omnino patet «quo modo in corpore diversa inter se membra conveniunt, unde illud exsistit temperamentum habitudinis, quam symmetriam recte dixeris, eodem modo naturam in civitate praecepisse ut … classes congruant inter se concorditer, sibique convenienter ad aequilibritatem respondeant. Omnino altera alterius indigeti non res sine opera, nec sine re potest opera consistere. Concordia gignit pulchritudinem rerum atque ordinem».(7) Qui igitur hanc civilium classium disparitatem negare audent, ipsius naturae legibus repugnant; qui vero huic amicae necessariaeque inter civium ordines conspirationi et operae adversantur, ii procul dubio humanam societatem perturbare ac discindere conantur, summo cum privatae ac publicae utilitatis discrimine ac detrimento. Ceterum, ut alias Decessor Noster imm. mem. Pius XII sapienter asseveravit: «Apud populum hoc nomine dignum civium ordinum inaequalitates, quae non ex hominum arbitrio, sed ex ipsa natura rerum oriantur – inaequalitates dicimus quae ad mentis animique culturam, ad rem oeconomicam, ad varias civium condiciones pertinent, salvia semper iustitiae mutuaeque caritatis rationibus – communis fraternitatis vinculis minime obstant». (8) Possunt quidem singulae classes ac varii civium ordines iura sibi propria tueri, si modo id non vi, sed legitime fiat, neque in ceterorum iura, quae pariter indemnia sint oportet, per iniuriam invadant. Fratres sunt omnes; omnia igitur amico foedere et mutua fraternaque caritate componendo sunt.\n\nQuam ad rem fatendum est, idque meliorum rerum spem inicit, recentioribus hisce temporibus alicubi inter civium classes necessitudines rationesque minus acres minusque difficiles intercedere; ut idem proximus Decessor Noster, catholicos Germaniae cives alloquens, hisce affirmabat verbis: «Taeterrima postremi belli calamitas, quae vos tam aerumnose perculit, id saltem commodi attulit, ut in pluribus populi vestri ordinibus, praeiudicatis opinionibus nimioque propriae utilitatis amore posthabitis, classium studia sibi invicem repugnantia aliquanto pacatiora devenirent, aptius invicem coalescentibus hominibus. Communis enim adversa fortuna omnibus est salutaris, etsi amarae, disciplinae magistra». (9)\n\nReapse imminutum est intervallum illud, quod inter civium classes intercedit, quae quidem cum iam non ad eos tantum spectent, qui vel rem vel dant operam, multiplices devenere, faciliusque civibus omnibus patent; iisque, qui operositate dexteritateque pollent, facultas datur ad evectiores quoque ascendendi civilis societatis gradus. Quod autem nominatim ad eos spectat, qui cotidiano labore vivunt, non sine solatio cernere est ea omnia incepta recens irrita, quae humaniores reddunt condiciones quibus opifices in officinis in ceterisque laboris campis utuntur, id efficere, ut iidem opifices non tantum ad rem oeconomicam quod attinet aestimentur, sed ad elatius etiam digniusque humanae vitae genus.\n\nAttamen longum adhuc restat faciendum iter. Siquidem nimiae adhuc supersunt rerum disparitates, nimiae inter varios coetus simultatis causae, ob mancam interdum vel non omnino iustam iuris proprietatis opinionem eorum, qui propriis utilitatibus commodisque plus aequo inhiant. Huc accedit formidolosa illa ab operibus vacatio, quae multos misere afficit vexatque nimis, et quae maiores saltem hodie difficultates parere potest ea etiam de causa, quod saepe opificum opera perfectioribus omne genus machinamentis demandatur. Eiusmodi ab operibus vacationem iam Decessor Noster f. r. Pius XI hisce verbis conquerebatur: «Etenim videre est ad inertiam coactum atque adeo ad extremam usque indigentiam, una cum subole cuiusque sua, paene infinitum honestorum artificium numerum qui nihil magis discupiunt quam ut honorate sibi panem comparare queant, quem cotidie a Caelesti Patre, ex divino mandato, comprecantur. Tangunt equidem animum Nostrum eorum gemitus; Nosque, eadem miseratione commotos, illum iubent iterare questum ex amantissimo Divini Magistri Corde coram hominum concursu fame languentium prolatum: ‹Misereor super turbam› (Mc 8,2)». (10)\n\nlamvero, si exoptatam volumus et quaerimus – quod reapse et velle et quaerere debemus omnes – mutuam inter civium classes coniunctionem, publica ac privata collata opera collatisque animosis inceptis, efficiendum pro viribus est, ut omnes infimae quoque plebis homines possint labore suo suaeque frontis sudore necessaria vitae sibi comparare, ac tuto honestoque modo in posterum quoque sibi suisque consulere. Ac praeterea nostrorum temporum condiciones multa in communem vitae usum invexere commoda, a quibus fruendis tenuioris etiam fortunae cives prohibere non licet.\n\nEos praeterea, qui in variis humani laboris campis rem sumunt vel dirigunt, et in quos opificum sors atque interdum vita ipsa recidit, enixe adhortamur ut non tantum perpendant quid lucri iidem opifices operando pariant, non tantum eorum iura in tuto ponant, ad mercedem quod spectat, sed eos etiam ut homines, immo ut fratres reapse considerent; atque id quoque efficiant ut opifices congruo convenientique modo magis magisque queant peracti laboris participare fructus, seseque sentiant totius gerendae causae quasi partes. Quod idcirco monemus, ut iura officiaque dominorum cum iuribus officiisque opificum magis magisque conveniant recteque componantur, utque variae hac de re consociationes «non quasi arma videantur ad iniurias vel inferendas vel propulsandas, quae obnixas aliorum voluntates contrariamque vim excitant, non quasi flumen quod proruptis impedimentis exundet, sed potius veluti pons, qui contrarias ripas coniungat». (11) Potissimum tamen curandum est ut progressioni in re oeconomica, de qua diximus, non minor - ut christianos, immo etiam ut homines prorsus addecet - progressio in re quoque morali respondeat. Quid enim opificibus proderit auctiorem adipisci rerum copiam, cultiorisque vitae beneficiis perfrui, si potiora bona, quae ad immortalem animum pertinent, amiserint, vel neglexerint? Id autem auspicato eveniet, si Catholicae Ecclesiae de re sociali doctrina, ut oportet, ad rem deducta fuerit; itemque si omnes «studeant et tueri in se, et excitare in aliis, summis iuxta atque infimis, omnium dominam ac reginam virtutum, caritatem. Optata quippe salus expectanda est praecipue ex magna effusione caritatis: christianae caritatis intelligimus, quae totius Evangelii compendiaria lex est, quaeque semetipsam pro aliorum commodis semper devovere parata; contra saeculi insolentiam atque immoderatum amorem sui certissima est homini antidotus: cuius virtutis partes ac lineamenta divina Paulus Apostolus iis verbis expressit: ‹Caritas patiens est, benigna est: non quaerit quae sua sunti omnia suffert: omnia sustinet› (1 Cor 13, 4-7)». (12)\n\nAc denique ad quam populos, eorum moderatores, omnesque civium ordines concordem advocavimus unitatem, ad eandem adipiscendam confirmandamque familias quoque omnes enixe paternoque animo adhortamur. Pax enim, unitas et concordia si in domestico non habentur convictu, quomodo in civili societate haberi possunt? Haec congruens et quasi concinens unitas, quae inter domesticos parietes consistere nullo non tempore debet, ex indissolubili ipso christiani connubii vinculo eiusque sanctitate oritur; magnamque partem totius civilis societatis ordinem, profectum, fortunam alit. Paterfamilias, Dei inter suos veluti personam gerat, et non modo auctoritate, sed rectae etiam suae vitae exemplo ceteris praeluceat ac praesit. Mater vero familias sua animi levitate suaque virtute in domestico convictu fortiter suaviterque suae proli imperet; erga coniugem indulgenter amanterque se habeat; unaque cum eo subolem, pretiosissimum a Deo collatum donum, diligenter instituat acque educet ad probe religioseque vivendum. Qui autem ab eis gignuntur filii, semper parentibus, ut addecet, obtemperent, eos adament, eisque non tantum solacio, sed etiam, si opus erit, auxilio sunto. Spiret intra domesticos parietes ea, quae in Nazarethana familia flagrabat, caritas; christianae omnes virtutes efflorescant, unitas vigeat, probae vitae specimina refulgeant. O numquam eveniat – a Deo enixe precamur – ut haec tam bona, tam suavis, tam necessaria scindatur concordia; si enim christianae familiae sancta instituta labant, si praecepta a Divino Redemptore hac de re impertita reiciuntur vel pessumdantur, cum profecto ipsa publicae rei fundamenta vacillant et civilis ipsa societas corrumpitur, gravique in discrimine versatur, non sine civium omnium iactura ac detrimento.\n\nIII\n\nIam de ea unitate loquamur, quae peculiarissimo modo Nobis in votis est, et cum qua pastorale ipsum munus, Nobis a Deo concreditum, coniungitur quam maxime: hoc est de unitate Ecclesiae.\n\nNorunt profecto omnes Divinum Redemptorem talem condidisse societatem, quae una esset ad obitum usque saeculorum, secundum illud: «Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi» (Mt 28,20); et hac de causa ad caelestem Patrem incensissimas adhibuisse preces. Haec autem Iesu Christi precatio, quae accepta profecto fuit, et exaudita pro sua reverentia (cf. Hb 5, 7): « Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint» (Io 17,21), spem Nobis dulcissimam inicit atque confirmat fore ut tandem aliquando oves omnes, quae non sunt ex hoc ovili, ad illud redire exoptent; quapropter, secundum eiusdem Divini Redemptoris sententiam: «fiet unum ovile et unus pastor» (Io 10,16).\n\nQuae quidem suavissima spes iam Nos duxit vehementerque excitavit ad propositum illud publice enuntiandum, Oecumenicum videlicet cogendi Concilium, ad quod sacrorum Antistites, de gravibus religionis rebus tractaturi, ex universo terrarum orbe convenient, ea praesertim de causa ut ad Catholicae Fidei incrementum et ad rectam christiani populi morum renovationem deveniatur, utque ecclesiastica disciplina ad nostrorum temporum necessitates rationesque aptius accommodetur. Id profecto mirabile praebebit veritatis, unitatis caritatisque spectaculum; spectaculum dicimus, quod ii etiam cernentes, qui ab Apostolica hac Sede seiuncti sunt, suave, ut confidimus, invitamentum accipient ad illam unitatem quaerendam assequendamque, quam Iesus Christus a Caelesti Patre flagrantibus rogavit precibus.\n\nlamvero novimus, quod quidem Nobis solatio est, postremis hisce temporibus, apud non paucas communitates quae a Beati Petri Cathedra seiunctae sunt, quandam commotam esse animorum inclinationem erga fidem et instituta catholica, atque non parvam existimationem erga Apostolicam hanc Sedem exortam esse atque in dies increbruisse, praeiudicatas opiniones delente studio veritatis. Ac novimus etiam eos fere omnes, qui, etsi a Nobis et inter se disiuncti, christiano nomine decorantur, ad nectenda inter se vincola congressiones non semel habuisse, acque idcirco constituisse Consilia; quod quidem demonstrat eos vehementi permoveri desiderio ad quandam saltem deveniendi unitatem.\n\nProcul dubio Divinus Redemptor Ecclesiam suam constituit solidissima unitate suffultam ac praeditam; quodsi ceteroquin - ut per absurdum loquamur - non fecisset, rem profecto caducam et sibimet ipsi saltem in posterum repugnantem egisset, eodem quippe modo, quo philosophiae fere omnes; quae variarum hominum opinationum arbitrio permittuntur, aliae ex aliis decorso temporum enascuntur, transformantur, evanescunt. Id autem divino Ieso Christi magisterio, qui «via et veritas et vita» (Io 14,6) est, adversari omnino, nemo est qui non videat.\n\nHanc autem unitatem, Venerabiles Fratres ac diletti filii, quae, ut diximus, non aliquid evanidum, incertum et labans, sed aliquid solidum, firmum et tutum esse debet, (13) si ceteris christianorum communitatibus deest, Catholicae tamen non deesse Ecclesiae, facile profecto omnes cernere possunt, qui eam diligenter inspiciant. Ea enim talis est, quae tribus hisce votis distinguatur atque exornetur: unitate nempe doctrinae, regiminis et cultus; talis, quae adspectabili modo omnium obiciatur oculis, ut eam omnes agnoscere et sequi possint; talem dicimus, ut ex ipsius Divini Conditoris voluntate, in ea oves omnes in unum reapse congregentur ovile, sub unius ductu pastoris, ut ad unam paternam domum Petri fundamento innixam, filii advocentur universi, utque uni Dei regno populos omnes coagmentari fraterno foedere ab ea contendatur, cuius quidem cives concordi mente concordique animo inter se coniungantur in terris, ut aeterna aliquando beatitate fruantur in caelis.\n\nEtenim Catholica Ecclesia ea omnia firmiter fideliterque credenda esse decernit, quae divinitus revelata sunt; quae nempe in Sacris Litteris continentur, aut ore tenus vel scriptis sunt tradita, atque inde ab apostolica aetate, per saeculorum decursum a Summis Pontificibus et a legitimis Conciliis Oecumenicis sancita ac definita sunt. Quotiescumque aliquis ab hac via aberravit, eum etiam atque etiam materna auctoritate sua ad rectum iter revocare numquam destitit. Ipsa siquidem probe novit ac retinet unam tantum esse veritatem, atque adeo contrarias «veritates» haberi non posse; ipsa gentium Apostoli sententiam ut suam asseverat ac testatur: «Non enim possumus aliquid adversus veritatem, sed pro veritate» (2 Cor 13,8).\n\nSunt tamen non pauca, quae Catholica etiam Ecclesia theologis disputanda permittit, quatenus haec non omnino certa sint, et quatenus etiam, ut celeberrimus Angliae scriptor loannes Henricus Newman Cardinalis animadvertit, eiusmodi controversiae unitatem non discindant Ecclesiae, sed potius ad altiorem melioremque dogmatum intellegentiam, ex ipso variarum sententiarum attritu novum praebendo lumen, non parum conferant, ad eamque assequendam viam sternant ac muniant. (14) Verumtamen commune illud effatum, quod, aliis verbis interdum expressum, variis tribuitur auctoribus, semper retinendum probandumque est: In necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas.\n\nAc praeterea unitatem regiminis in Catholica esse Ecclesia nemo est qui non videat. Etenim, ut christifideles sacerdotibus, sacerdotes autem Episcopis subduntur, quos «Spiritus Sanctus posuit … regere Ecclesiam Dei» (Act 20,28), ita singuli universi sacrorum Antistites Romano subiciuntur Pontifici, utpote qui Petri successor sit habendus, quem Christus Dominus petram et Ecclesiae suae fundamentum posuit (cf. Mt 16,18), et cui peculiariter uni facultatem dedit quidquid ligandi et solvendi in terris (cf. Mt 16,19), confirmandi fratres suos (cf. Lc 22,32), totumque ovile pascendi (cf. l0 21,15-17).\n\nAd unitatem autem cultus quod attinet, quis ignorat Catholicam Ecclesiam, inde a primaeva aetate septem semper per saeculorum decursum, nec plura nec pauciora, habuisse sacramenta, quasi sacra hereditate a Iesu Christo accepta, quae in omni catholico orbe ad supernam alendam fovendamque christifidelium vitam impertire non destitit? Itemque quis ignorat unum tantum apud eam celebrare sacrificium, Eucharisticum nempe, quo Christus ipse, salus nostra ac Redemptor noster, incruento modo sed revera, ut quondam e cruce pendens in Calvariae loco, pro nobis omnibus cotidie immolatur, acque in nos immensos suae gratiae thesauros misericorditer effundit? Quamobrem iure meritoque S. Cyprianus haec animadvertit: «Aliud altare constitui aut sacerdotium novum fieri praeter unum altare et unum sacerdotium non potest». (15) Id tamen, ut omnes norunt, non prohibet quominus varii in Catholica Ecclesia habeantur ac probentur ritus, quibus eadem pulchrior splendeat, et quasi filia Summe Regis videatur circumamicta varietatibus (cf. Ps 44,15).\n\nUt hanc veram concordemque unitatem omnes adipiscantur, catholicus sacerdos, dum Eucharisticum celebrat Sacrificium, immaculatam hostiam offert clementissimo Deo imprimis supplicando «pro Ecclesia tua sancta Catholica: quam pacificare, custodire, adunare et regere digneris toto orbe terrarum: una cum famulo tuo Papa nostro, et omnibus orthodoxis, atque catholicae et apostolicae fidei cultoribus». (16)\n\nHoc igitur mirandum unitatis spectaculum, quo Catholica Ecclesia una praestat atque refulget, vota precesque, quibus eandem unitatem omnibus a Deo implorat, vestrum animum permoveat ac salutariter excitet, vestrum dicimus, qui ab hac Apostolica Sede seiuncti estis.\n\nSinite fratres et filios dulci vos desiderio appellemus; sinite alamus spem, quam de reditu veltro paterno amantique animo fovemus. Placet vos alloqui eodem pastorali studio, quo Theophilus Episcopus Alexandrinus, cum infaustum schisma inconsutilem dilaceraret Ecclesiae vestem, suol fratres ac filios hisce verbis compellabat: «Imitemur dilectissimi et caelestis vocationis participes, pro sua cuiusque facultate, ducem nostrae salutis et consummatorem Iesum. Amplectamur eam, quae in altura evehit animi demissionem et caritatem, quae nos Deo coniungit, et erga divina mysteria sinceram fidem. Divisionem fugite, vitate discordiam … mutua vos caritate fovete: Christum audite dicentem: In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem». (17)\n\nAnimadvertite, precamur, cum vos ad unitatem Ecclesiae amantissime advocamus, non vos in alienam, sed in propriam, sed in communem paternamque domum invitari. Sinatis igitur vos adhortemur cupientes omnes «in visceribus Iesu Christi» (Phil 1,8), ut memores sitis patrum vestrorum, «qui vobis locuti sunt verbum Dei; quorum intuentes exitum conversationis, imitamini fidem» (Hb 13,7). Praeclara Sanctorum Caelitum cohors, quos iam gentes cuiusque vestrae transmiserunt in caelum, atque ii praesertim, qui suis editis scriptis recte luculenterque Iesu Christi tradiderunt atque explanarunt doctrinam, suae vitae exemplo animos vestros ad unitatem cum hac Apostolica Sede invitare videntur, cum qua christiana etiam communitas vestra per tot saeculorum decursum salubriter coniuncta fuit.\n\nEos igitur omnes, qui a Nobis seiuncti sunt, tamquam fratres verbis alloquimur S. Augustini dicentis: «Velint, nolint, fratres nostri sunt. Tunc esse desinent fratres nostri, si desierint dicere: Pater noster». (18) «Amemus Dominum Deum nostrum, amemus Ecclesiam eius: illum sicut patrem, istam sicut matrem; illum sicut dominum, hanc sicut ancillam eius; quia filii ancillae ipsius sumus. Sed matrimonium hoc magna caritate compaginatur; nemo offendit unum et promeretur alterum … Quid tibi prodest non offensus Pater, qui offensam vindicat matrem? … Tenete ergo, carissimi, tenete omnes unanimiter Deum patrem, et matrem Ecclesiam». (19)\n\nNos vero pro Ecclesiae unitate tutanda atque pro Christi ovili atque regno amplificando supplices preces hac de causa ad benignissimum Deum, caelestium luminum bonorumque omnium largitorem, admovemus, atque ut ab omnibus, quotquot habemus in Christo Fratres et filios carissimos, instanter admoveantur hortamur. Futuri enim Concilii Oecumenici exitus magis profecto, quam ex humana opera diligentique industria, ex flagrantissima communique precum quasi sacra facta contentione pendet; ad quas quidem adhibendas ad Deum preces eos quoque amantissimo invitamus animo, qui, etsi ex hoc ovili non sunt, Deum tamen reverentur et colunt, eiusque praeceptis obtemperare voluntate bona contendunt.\n\nAugeat et expleat hanc spem, haec vota Nostra, divina obsecratio Christi: «Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos … Sanctifica eos in veritate: sermo tuus veritas est … Non pro eis autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me; … ut sint consummati in unum …» (Io 17,11.17.20.21.23).\n\nHaec Nos, una cum catholico orbe Nobiscum coniuncto, supplici iteramus prece; idque facimus non modo incensa erga omnes gentes caritate atti, sed etiam evangelica animi demissione permoti. Novimus enim humilitatem personae Nostrae, quam Deus, non meritis Nostris, sed arcano consilio suo, ad Sommi Pontificatus apicem evehere dignatus est. Quamobrem ad omnes Fratres ac filios Nostros, qui ab hac Beati Petri Cathedra disiuncti sunt, haec repetimus verba: «Ego sum ... loseph, frater vester» (Gn 45,4). Venite; «capite nos» (2Cor 7,2); nihil aliud cupimus, nihil aliud volumus, nihil aliud a Deo precamur, nisi salutem vestram, vestramque aeternam felicitatem. Venite; ex hac optatissima concordique unitate, quam fraterna alere ac fovere caritas debet, pax magna orietur: pax illa, «quae exsuperat omnem sensum» (Phil 4, 7), cum e caelestibus sedibus oriatur; pax illa, quam Christus per concinentes angelos, super cunabula sua volitantes, nuntiavit hominibus bonae voluntatis (cf. Lc 2,14), et quam, post institutum Eucharisticum Sacramentum et Sacrificium, hisce verbis impertiit: «Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis; non quomodo mundus dat, ego do vobis» (Io 14,27). Pax et gaudium; gaudium etiam, nam ii qui mystico lesu Christi torpori, quod Catholica est Ecclesia, reapse et efficaciter coagmentati sunt, vitam illam participant, quae ex divino Capite in singula membra permanat, et ob quam ii, qui omnibus Redemptoris Nostri praeceptis ac mandatis fideliter obtemperant, etiam hac in mortali vita laetitia illa perfrui queunt, quae auspex sit ac praenuntia caelestis sempiternaeque felicitatis.\n\nHaec tamen pax, haec felicitas, dum terreni huius exsilii iter laborantes facimus, adhuc imperfecta est; est enim pax non omnino quieta, non omnino serena; pax est operosa, non otiosa, non iners; ac praesertim pax militans est adversus omnes errores, etsi fucata ac fallaci veri specie tectos, adversus vitiorum illecebras et blandimenta, adversus denique animi hostes cuiusvis generis, qui innocentiam, vel catholicam fidem nostram extenuare, maculare, pessumdare queunt; et adversus quoque odia, simultates, discidia, quae eam diffringere ac lacerare possunt. Hac de causa Divinus ipse Redemptor suam pacem nobis dedit et commendavit.\n\nPacem igitur, quam quaerere, et ad quam omni ope contendere debemus, ea sit oportet, ut diximus, quae nullis consentiat erroribus, vel cum eorum sectatoribus nullo modo colludat, quae ad vitia non declinet, quae denique omnes devitet discordias. Haec est pax, quam qui sequantur, propriis etiam utilitatibus et commodis, veritatis et iustitiae causa, renuntiare parati sint necesse est, secundum illudi «Quaerite … primum regnum Dei et iustitiam eius …» (Mt 6,33).\n\nHanc impetret a Deo, enixe precamur, unitatem concordem, ac pacem veram, operosam et militantem - tum iis, quos habemus in Christo filios, tum iis etiam omnibus, qui, etsi a Nobis seiuncti sunt, veritatem tamen, unitatem et concordiam non amare non possunt - Beata Virgo Maria, Regina pacis, cuius Immaculato Cordi Decessor Noster imm. rec. Pius XII universum consecravit hominum genus!\n\nIV\n\nIn praesens autem cupimus ad varios Catholicae Ecclesiae ordines nominatim paternoque animo verba facere. Atque imprimis «os nostrum patet ad vos» (2 Cor 6,11), Venerabiles in Episcopato Fratres, cum Orientis, tum Occidentis Ecclesiae, qui ut christiani populi moderatores, una Nobiscum, pondus diei toleratis et aestus (cf. Mt 20,12). Novimus diligentiam vestram; apostolicum novimus studium, quo Dei regnum in dicione cuiusque vestra provehere, confirmare ad omnesque propagare contenditis. Ac novimus etiam angustias vestras, novimus moerores, quibus afficimini ob miserum tot filiorum discessum errorum fallaciis deceptorum, ob rerum penuriam qua res catholica apud vos maiora incrementa interdum capere non potest, ac praesertim ob sacerdotum numerum, multis in locis, necessitatibus succrescentibus imparem. Sed ei confidite, ex quo «omne datum optimum et omne donum perfectum» (Iac 1,17) oritur; leso Christo, instantibus rogato precibus, confidite, sine quo «nihil potestis facere» (Io 15,5), sed cuius gratia eam Apostoli gentium sententiam repetere vobis singulis licet: «Omnia possum in eo, qui me confortat» (Phil 4,13). «Deus autem … impleat omne desiderium vestrum, secundum divitias suas in gloria, in Christo leso» (Phil 4,19); ita ut uberes possitis ex agro, labore sudoreque vestro exculto, metere messes, uberesque colligere fructus.\n\nEos etiam, qui in utroque cleri ordine militant, paterno appellamus animo; sive in curia proximi vobis, Venerabiles Fratres, adiutores sunt, sive in sacris Seminariis electae iuventuti, in sortem Domini vocatae, instituendae educandaeque tanti ponderis operam vobis navant, sive denique vel in frequentibus civitatibus, vel in pagis, vel in longinquis solitariisque vicis parochi munere funguntur, tam difficili hodie, tam arduo tantaeque gravitatis. Curent iidem – Nobis parcant si hoc in eorum memoriam revocamus, quod confidimus necesse non esse – ut Episcopo suo se obsequentes semper obtemperantesque praebeant, secundum illa S. Ignatii Antiocheni effata: «Cum Episcopo subiecti sitis ut Iesu Christo … Necessarium itaque est, quemadmodum facitis, ut sine Episcopo nihil agatis»; (20) «quotquot enim Dei et Iesu Christi sunt, hi sunt cum Episcopo». (21) Ac meminerint etiam se non publicos officiales tantum, sed sacrorum praesertim administros esse; ideoque non labores, non temporis rerumque iacturas, non sumptus, non sua denique incommoda tanta umquam esse existiment, quae non possint esse maiora, cum ad mentes divina luce collustrandas, tum ad pravas superno auxilio fraternaque caritate flectendas voluntates, tum denique ad paciferum Iesu Christi regnum provehendum propagandumque. Ac magis quam operae laborique cuiusque suo, divinae gratiae confidant, quam supplicibus instantibusque precibus cotidie implorent.\n\nReligiosos etiam sodales, qui, varios evangelicae perfectionis status amplexi, secundum peculiares Instituti sui leges se gerunt suisque obtemperant moderatoribus, paterno salutamus animo, eosque adhortamur ut in ea omnia, quae ipsorum Conditores, peculiaribus datis normis efficienda proposuere, impigro animo totisque viribus incumbant; in id potissimum ut precandi studio ferveant, paenitentiae operibus vacent, iuventutem recte instituendam educandamque suscipiant, eosque pro facultate adiuvent, qui quoquo modo necessitatibus vel angoribus afflictantur.\n\nNovimus profecto non paucos ex his dilectis filiis ob rerum condiciones, quibus in praesens utimur, ad pastoralem etiam christifidelium curam saepissime advocari, non sine magno christiani nominis christianaeque virtutis emolumento. Hos igitur etiam atque etiam adhortamur – quamvis confidamus eos admonitione non indigere Nostra – ut praeclaris illis promeritis, quibus eorum Ordines vel Religiosae Sodalitates elapsis temporibus floruere, id quoque adiciant, ut nempe praesentibus populi necessitatibus – collata cum cetero clero studiosa opera diligentique navitate – pro facultate sibi impertita, libentes volentesque respondeant.\n\nNunc autem ad eos animus pervolat Noster, qui paterna relicta domo carissimaque patria cuiusque sua, gravibusque toleratis incommodis superatisque difficultatibus, ad exteras se contulerunt, regiones; atque in praesens in longinquis illis laboris campis desudant, ut ethnicorum gentes evangelica veritate christianaque virtute excolantur, utque apud omnes «sermo Dei currat et clarificetur» (2 Ts 3,1). Grande sane munus illis concreditum est, ad quod exsequendum amplificandumque omnes, qui christiano censentur et gloriantur nomine, sive precibus, rive collata stipe suam pro viribus opero conferant oportet. Nullum fortasse inceptum Deo tam gratum est, quam hoc, cum quo officium, quo tenemur omnes, Dei regni propaganda coniungitur quam maxime. Hi enim Evangelii praecones vitam Deo consecrant ac devovent suam ut lesu Christi lux illuminet omnem hominem venientem in hunc mundum (cf. Io 1,9), ut divina eius gratia omnes animos pervadat ac foveat, utque ad probe, exculte, christianeque vivendum salutariter cuncti excitentur. Hi non quaerunt quae sua sunt, sed quae Iesu Christi (cf. Phil 2,21), Divinique Redemptoris vocem generoso exaudientes animo, sibi Apostoli gentium sententiam tribuere possunt: «Pro Christo … legatione fungimur» (2 Cor 5,20), et «in carne … ambulantes, non secundum carnem militamus» (2 Cor 10,3). Regionem illam, ad quam evangelicae veritatis lucem allaturi venerunt, quasi alteram patriam habent actuosaque adamant caritate; et quamvis dulcissimam terram suam ac Dioecesim propriam vel Religiosum Institutum cuiusque suum incenso semper amore prosequantur, perspectum tamen atque certum habent universae Ecclesiae bonum praeoptandum esse, eidemque imprimis omni ope serviendum.\n\nCupimus igitur ut hi dilecti filii – iique omnes, qui vel ut catecheseos magistra, vel alia de causa adiutricem Missionalibus generosamque in regionibus illis praestant operam – noscant rese animo Nostro peculiarissimo modo praesentes esse; Nosque ad Deum pro eis eorumque inceptis supplices cotidie adhibere preces; atque ea omnia auctoritate quoque Nostra parique caritate confirmare, quae fel. rec. Decessores Nostri ac praesertim Pius XI, (22) et Pius XII, (23) Encyclicis hac de re datis Litteris, opportunissime statuerunt.\n\nNeque heic silentio praeterire volumus sacras virgines, quae, nuncupatis votis, se Deo devoverunt ut ei unite famularentur, ac mysticis factis nuptiis, cum Divino Sponso artissime coniungerentur. Eae etenim – sive in monasticis claustris umbratilem vitam precando paenitendoque degunt, sive externis apostolatus operibus se dedunt – non modo facilius et felicius saluti suae prospicere possunt, sed Ecclesiam etiam, cum in christianorum nationibus, tum in dissitis etiam terris, ubi nondum Evangelii lumen refulsit, summopere iuvare queunt. O quanta faciunt hae sacrae virgines! O quanta et quam praeclara operantur, quae nemo alias eadem virginali maternaque cura agere potest! Idque non in uno, sed in multis laboris campis: hoc est in recte instituenda educandaque iuventute; in catechesi apud paroeciales aedes pueris puellisque impertienda; in valetudinariis, ubi aegrotos curare et ad caelestia erigere queunt; in hospitalibus senum domibus, quos patienti, hilari, misericordique caritate prosequi et ad aeternae vitae desideria miro quodam suavique modo convertere possunt; in brephotrophiis denique et in spuriae subolis hospitiis, in quibus maternum animum gerunt maternoque eos refovent amore, qui parentibus orbati, vel ab iisdem derelicti, matrem patremque non habent, qui eos enutriant, osculentur, amplectantur. Eae procul dubio non modo optime de Catholica Ecclesia, de christiana educatione, et de operibus quae a misericordia appellantur, sed de civili etiam societate merentur; atque incorruptibilem aliquando in caelis adipiscendam sibi comparant coronam.\n\nVerumtamen, ut probe nostis, Venerabiles Fratres ac dilecti filii, hodiernae hominum, ad christianam etiam causam quod attinet, necessitates tam ingentes, tam variae sunt, ut clerus, ut Religiosi Sodales, ut sacrae virgines iisdem plene medendis iam impares esse videantur. Huc accedit quod non ad omnes civium ordines possunt sacerdotes, Religiosi viri, virginesque Deo devotae aditum habere; non omnes viae iisdem perviae sunt; multi enim vel eos neglegunt, vel fugiunt, ac vel etiam, pro dolor, ii non desunt, qui eos despiciant et abhorreant.\n\nHac etiam de gravi causa, acerbitatis dolorisque plena, iam Decessores Nostri laicos etiam homines in pacificati militiae, hoc est in Actionis Catholicae, agmina eo sapienti consilio advocarunt, ut ecclesiasticae hierarchiae adiutricem apostolatus operam navarent; ita profecto ut id, quod eadem in praesentibus rerum adiunctis facere nequiret, hi catholici homines atque hae catholicae mulieres generoso agerent animo, collata cum sacris Pastoribus opera, iisdemque semper obtemperantes. Magno quidem Nobis solacio est ea considerare, quae per elapsum temporis decursum, in regionibus etiam ab Evangelii praeconibus adhuc excolendis, hi Episcoporum ac sacerdotum adiutores cuiusvis aetatis, cuiusvis classis vel ordinis, alacri actuosaque voluntate exanclarunt opera ac provexerunt incepta, ut christiana veritas omnibus affulgeret, utque christianae virtutes omnes excitarent atque allicerent animos.\n\nAttamen latissimus adhuc eis laboris campus patet; nimii adhuc sunt, qui eorum praelucenti exemplo eorumque apostolico labore indigent. Ad rem quod attinet, consilium Nobis est hac de causa, quam gravissimam summique momenti putamus, iterum in posterum, uberius ac fusius verba facere. Interea autem spem certam fovemus fore ut ii, qui vel in Actionis Catholicae agminibus militant vel in multiplicibus, quae in Ecclesia florent, piis Consociationibus, diligentia summa pergant tam necessarium opus persequi: quo ingentiores aetatis huius nostrae necessitates sunt, eo maiores eorum sint nisus, eorum curae, industriae ac navitates. Concordes omnino sint, quia, ut probe norunt, vis unita fortior; peculiares opinationes suas posthabeant, quotiescumque de Catholicae Ecclesiae causa agitur, qua nihil maius, nihil potius esse debet; idque non modo ad sacram doctrinam quod attinet, sed etiam ad ecclesiasticam christianamque disciplinam, quae obtemperationem semper ab omnibus postulat. Conferto agmine, et cum catholica hierarchia semper coniuncti eidemque obsequentes, ad auctiora procedant incrementa capessenda; nullisque parcant laboribus, nulla devitent incommoda ut Ecclesiae causa triumphet.\n\nQuod quidem ut debito modo fieri queat, curent imprimis – quod procul dubio sibi persuasum habent – ut semet ipsos christiana dottrina christianaque virtute diligentissime conforment. Tum enim solummodo id ceteris impertire poterunt, quod ipsi iam sibi divina opitulante gratia comparaverint. Id autem peculiari modo adulescentibus et iuvenibus commendamus, quorum studiosa inflammatio animi ad optima quaeque facile incitatur, sed quibus potissimum prudentia, moderatio, et obtemperatio, iis qui praesunt debita, necessaria omnino est. Dilectissimis hisce filiis, qui in spem Ecclesiae succrescunt, et quorum salutifera actuosaque opera tantopere confidimus, gratissimum cupimus amantissimumque Nostrum pandere animum.\n\nIn praesens autem lamentabiles eorum voces ad Nos ascendere videntur, qui corporis, vel animi aegritudine laborantes, acerrimis anguntur doloribus, vel qui oeconomicis rerum angustiis ita conflictantur, ut tectum non habeant homine dignum, nec sibi queant prolique suae necessarium sudore suo comparare victum. Vehementer quidem haec voces tangunt et commovent animum Nostrum; atque imprimis aegrotis, infirmis senioque confectis solacium illud impertire cupimus, quod e caelestibus sedibus oritur. Reminiscantur iidem nos non habere hic manentem civitatem sed futuram inquirere (cf. Hb 13,14); reminiscantur mortalis huius vitae doloribus, qui animum expiant, elevant, nobilitant, sempiternum nos posse in caelis adipisci gaudium; reminiscantur Divinum ipsum Redemptorem, ut nostrorum peccatorum labes detergeret ac purificaret, crucis subiisse patibulum, et contumelias, cruciatus, angoresque crudelissimos libenter hac de causa tolerasse. Ut ipse, ita nos omnes a cruce ad lucem vocamur, secundum illud: «Si quis vult post me venire, abneget semet ipsum, et tollat crucem suam quotidie, et sequatur me» (Lc 9,23); et habebit thesaurum non deficientem in caelo (cf. Lc 12,33).\n\nCupimus praeterea – ac fore omnino confidimus ut haec adhortatio Nostra libenter excipiatur – ut corporis animique angores non modo veluti gradus fiant, quibus in aeternam patriam hi scandere possint, sed ut etiam ad ceterorum expiationem, ad eorumque reditum in sinum Ecclesiae, qui ab ea infeliciter desciverint, et ad christiani nominis auspicatissimum triumphum summopere conferant.\n\nIi autem tenuioris fortunae cives, qui de misera nimis sua vivendi ratione conqueruntur, noscant imprimis haud minore Nos dolore ob suam ipsorum sortem affici. Idque non modo quod paterno exoptamus animo ut iustitia, quae christiana virtus est, in causa etiam sociali, recte moderetur, regat atque conformet mutuar civium classium necessitudines, sed idcirco etiam quod acerrime dolemus Ecclesiae inimicos iniustis aerariae plebis condicionibus facile abuti, ut eam ad suas partes, fallacibus promissis fallacibusque erroribus, adsciscant.\n\nAnimadvertant, precamur, ii filii Nostri carissimi Ecclesiam non ipsis, non ipsorum iuribus infensam esse, sed, utpote matrem amantissimam, eos tueri, ac doctrinam et normas de re etiam sociali praedicare et inculcare tales, quae si omnino, ut oportet, ad effectum deducta fuerint, cuiusvis generis iniustitiae de medio tollentur, et ad meliorem devenietur aequioremque bonorum distributionem; (24) itemque amica et adiutrix fovebitur inter varios civium ordines conspiratio et opera, ita ut omnes non modo liberi eiusdem societatis cives, sed eiusdem etiam familiae fratres vocari et esse reapse possint. Ceterum, si commoda utilitatesque, quae postremis hisce temporibus ii assecuti sunt, qui ex cotidiano labore vivunt, aequo perpendantur animo, fatendum est eadem ex actione illa praesertim oriri, quam catholici homines, sapientibus Decessorum Nostrorum praeceptis iteratisque hortamentis obsecuti, naviter in re sociali efficaciterque expleverunt. Ii igitur iam habent, qui aerariae plebis iura tueri contendunt, in christiana de re sociali dottrina certas rectasque normas, quas si modo debitaque ratione ad rem adduxerint, satis iam iisdem iuribus provisum erit. Quamobrem numquam debent ad doctrinae fautores ab Ecclesia reprobatae se convertere; qui quidem si fallacibus promissis eos alliciunt, revera tamen, ubicumque publicam rem moderantur, ea, quae suprema sunt animi bona – christianam fidem dicimus, christianam spem, christianaque praecepta – e civium animis temerario ausu evellere conantur, atque id etiam, quod hodiernae aetatis hodiernique civilis cultus homines ad caelum efferunt, iustam nempe libertatem veramque dignitatem humanae personae debitam, vel extenuant, vel omnino restinguunt; acque adeo ipsa civilis christianique cultus fundamenta subvertere nituntur. Ii igitur, qui christianum nomen reapse retinere volunt, haec fallacia commenta, quae iam Decessores Nostri ac nominatim Pius fel. rec. XI et Pius XII reprobarunt, ac Nos iterum reprobamus, pro gravissimi officii sui conscientia omnino devitare debent.\n\nNovimus non paucos filios Nostros, qui vel tenuiore, vel misera nimis fortuna utuntur, saepe idcirco conqueri, quod christiana de re sociali praecepta non omnia adhuc sint ad effectum deducta. Elaborandum igitur est, idque studiose actuoseque, – privatis non tantum civibus, sed iis praesertim suam navantibus operam, qui publicae rei praesunt – ut christiana de re sociali doctrina, quam Decessores Nostri pluries, luculenter, sapienterque proposuerunt ac decreverunt, ac Nosmet ipsi confirmamus, quam primum, etsi gradatim, ad effectum reapse ac penitus deducatur. (25)\n\nHaud minore sollicitudine propter eorum sortem afficimur, qui ob victum quaeritandi necessitatem, vel ob tristes suarum Nationum condiciones vexationesque religionis causa obortas, patriam relinquere suam coacti sunt. Iis enim quot quantaque incommoda aerumnaeque idcirco toleranda sunt, quod e paterna domo in longinquas translati terras, saepenumero in frequentissimis urbibus sonantibusque officinis vitam degere debent ab avitis moribus tam alienam atque interdum, quod deterius est, haud parum christianae virtuti noxiam atque infensam. Quibus quidem rerum adiunctis haud raro efficitur, ut non pauci in grave discrimen adducantur, atque a sanis religiosisque vitae institutis a maioribus traditis pedetemptim aberrent. Huc accedit quod, cum coniuges saepe a coniugibus, parentes a filiis separentur, domestici convictus vincula necessitudinesque extenuantur, non sine familiarum compaginis detrimento.\n\nQuamobrem sollertem actuosamque eorum sacerdotum operam paterno prosequimur animo, qui Iesu Christi amore ducti et Apostolicae Sedis normis votisque obsecuti, utpote voluntarii exsules, nullis parcunt laboribus, ut horum filiorum spirituali ac sociali bono prospiciant ac pro viribus consulant; idque efficiunt, ut iidem Ecclesiae ubique persentiant caritatem, eo praesentiorem efficacioremque, quo magis eius cura eiusque indigent auxilio.\n\nParique modo non sine magna animi delectatione laudabiles consideramus aestimamusque nisus in hanc magni ponderis causam a variis Nationibus collatos, itemque ab iisdem recens quoque communiter suscepta consilia atque incepta, ut eiusmodi res, gravissima sane, quam primum ad optatum exitum deducatur. Haec omnia, ut fore omnino confidimus, non tantum conferent ad latiorem facilioremque aditum migrantibus patefaciendum, sed etiam ad parentum filiorumque feliciter redintegrandam domesticam societatem; quae recto, ut oportet, composita ordine, profecto potest eorundem migrantium bonum, ad religionem, ad probos mores et ad rem quoque oeconomicam quod attinet, efficaciter tutari, una cum hospitalium illarum regionum utilitatis incremento.\n\nDum ad funestos autem devitandos errores, qui religionem non modo, seri humanam etiam consortionem subvertere queunt, omnes quotquot habemus in Christo filios adhortamur, menti obversantur Nostrae tot Venerabiles in Episcopatu Fratres ac dilecti sacerdotes et christifideles, qui vel in exsilium coatti sunt, vel in custodiae locis et in carceribus detenti, idcirco quod Episcopali vel sacerdotali sibi credito muneri deesse et a catholica desciscere fide noluerunt.\n\nNeminem Nos offendere volumus, quin immo veniam omnibus libenter dare cupimus a Deoque precari. Sed sacri officii Nostri conscientia postulat ut horum fratrum filiorumque iura pro facultate tueamur; utque legitima libertas, quae omnibus debetur ideoque etiam Ecclesiae Dei, omnibus, ut oportet, concedatur etiam atque etiam rogemus. Qui ea sequuntur, quae vera, quae insta, quae utilia singulis hominibus et civitatibus sunt, libertatem non renuunt, libertatem non restinguunt, libertatem non opprimunt; non enim hac agendi ratione indigent. Quamobrem ad civium prosperitatem quae insta sit, non vi, non mentium animorumque oppressione umquam deveniri potest.\n\nAtque id potissimum pro certo habendum esse putamus: neglectis nempe, vel proculcatis sacrosanctis Dei religionisque iuribus, ipsa humanae societatis fundamenta serius ocius labare ac pessumdari, secundum sapientissimam Decessoris Nostri imm. mem. Leonis XIII sententiam: «Consequens … est, ut vis frangatur legum et omnis debilitetur auctoritas, si summa atque aeterna ratio iubentis vetantis Dei repudietur». (26) Cui quidem sententiae illud Ciceronis effatum consonati «Vos, Pontifices, … diligentius … urbem religione, quam ipsis moenibus cingitis». (27)\n\nHaec Nos considerantes, eos singulos universos, quorum religio coarctatur et coangustatur, et qui saepe etiam «persecutionem patiuntur propter iustitiam» (Mt 5,10) et propter regnum Dei, summo moerore complectimur; eorum dolores, animi angustias aegritudinesque participamus; ac supplices ad caelum admovemus preces ut tandem aliquando iisdem aurora affulgeat meliorum temporum. Acque id ipsum optamus vehementer ut, una Nobiscum, ii etiam faciant omnes, quos habemus ubique terrarum in Christo Fratres vel filios; ita quidem ut ad misericordissimum Deum undique gentium admoveatur sacrarum supplicationum veluti concentus, quae uberem gratiarum imbrem infelicibus hisce mystici Iesu Christi corporis membris concilient.\n\nAc non modo preces a filiis Nostris carissimis petimus, sed eam etiam christianae vitae renovationem, quae magis quam supplicationes ipsae, Deum nobis fratribusque nostris propitiare possunt. Haec Apostoli gentium elata pulcherrimaque verba vobis omnibus iterare libet: «Quaecumque sunt vera, quaecumque pudica, quaecumque fusta, quaecumque sancta, quaecumque amabilia, quaecumque bonae famae, si qua virtus, si qua laus disciplinae, haec cognate» (Phil 4,8). «Induimini Dominum Iesum Christum» (Rm 13,14). Hoc est: «Induite vos ergo sicut electi Dei, sancti et dilecti, viscera misericordiae, benignitatem, humilitatem, modestiam, patientiam ... Super omnia autem haec, caritatem habete, quod est vinculum perfectionis: et pax Christi exsultet in cordibus vestris, in qua et votati estis in uno corpore» (Col 3,12-15).\n\nSi quis igitur longe a Divino Redemptore ob admissa et peccata sua misere aberravit, ad eum redeat – enixe rogamus – qui est «via et veritas et vita» (Io 14,6); si quis ad religionem quod attinet, tepidus, languens, remissus ac neglegens est, fidem suam excitet, virtutemque divina gratia alat, refoveat, confirmet; si quis denique, donante Deo, «iustus est, iustificetur adhuc; et sanctus, sanctificetur adhuc» (Ap 22,11).\n\nEt quandoquidem hodie tam multi sunt, qui consilio nostro, qui nostro praelucenti exemplo, et qui etiam adiumentis nostris indigent, cum in infelici miseroque statu versentur, operibus illis, quae a misericordia nuncupantur, et quae Deo gratissima sunt, vos exercete omnes pro viribus ac facultate cuiusque vestra.\n\nSi haec omnia singuli peragere contendetis, illud in Ecclesia renovato fulgore nitebit, quod in epistula ad Diognetum tam miro modo de christianis scribitur: «In carne sunt, sed non secundum carnem vivunt. In terra degunt, sed in caelo civitatem suam habent. Obsequuntur legibus constitutis, sed suo vitae genere superant leges ... Ignorantur, et condemnantur; morte afficiuntur, et vivificantur. Mendici sunt, et ditant multos; omnibus rebus indigent, et omnia illis redundant. Dedecorantur, et inter dedecora afficiuntur gloria; fama eorum laceratur, et iustitiae eorum testimonium perhibetur. Obiurgantur, et benedicunt; contumeliose tractantur, et honorem deferunt. Cum bonum faciant, tamquam improbi puniuntur; dum puniuntur, gaudent, tamquam vivificentur ... Ut autem simpliciter dicam, quod est in corpore anima, hoc sunt in mundo Christiani». (28) Quibus in elatis sententiis nonnulla de iis peculiari modo asseverari possunt, qui ad Ecclesiam pertinent, quae a «silentio» vocatur, et pro quibus potissimum tenemur omnes ad Deum supplices fundere preces, quemadmodum recens etiam, in allocutionibus, qual in Petriana Basilica die Pentecostes et in festo Sacratissimi Cordis Iesu habuimus, instanter christifidelibus omnibus commendavimus. (29)\n\nHanc Nos christianae vitae renovationem, hanc virtutem sanctitatemque vobis omnibus ominamur, a Deoque constanter supplicando imploramus: non solum autem iis, qui in unitate Ecclesiae firmo animo perseverant, sed iis etiam, qui ad eam assequendam veritatis amore sinceraque voluntate contendunt.\n\nAtque caelestium gratiarum conciliatrix et auspex esto Apostolica Benedictio, quam vobis singulis universis, Venerabiles Fratres ac dilecti filii, paterna effusaque caritate impertimus.\n\nDatum Roma, apud S. Petrum, die 29 mensis Iunii, in festo Ss. Apostolorum Petri et Pauli, anno 1959, Pontificatus Nostri primo.\n\nIOANNES PP. XXIII\n\n(1) IOANNES PP. XXIII, Litt. enc. Ad Petri cathedram de veritate, unitate et pace caritatis afflatu provehendis, [Ad venerabiles fratres Patriarchas, Primates, Archiepiscopos, Episcopos aliosque locorum Ordinarios, pacem et communionem cum Apostolica Sede habentes, itemque ad universum Clerum et christifideles catholici orbis], 29 iunii 1959: AAS 51(1959), pp. 497-531. - Versione italiana: L'Osservatore Romano, 3 luglio 1959; La Civiltà cattolica, 110(1959), III, pp. 113-139.\n\nPrologo: Perenne giovinezza della chiesa e motivi di consolazione e di speranza. - I. La verità, con particolare riferimento a quella rivelata; I doveri della stampa (e della radio, del cinema, della televisione) in ordine alla verità; L'indifferentismo religioso. – II. Vantaggi recati dalla verità alla causa della pace; La concordia fra le classi sociali; Riflessioni circa importanti problemi nel campo del lavoro; La concordia e l'unione in seno alle famiglie. – III. L'unità della chiesa, nell'unità della fede, di regime, di culto; Invito all'unione rivolto ai fratelli separati; Esortazione alla preghiera in unione di spirito. – IV. Paterne esortazioni ai vescovi, al clero, ai fedeli, ai sofferenti, ai poveri, agli emigrati e alla chiesa perseguitata.\n\n(2) Epist. Saepenumero considerantes: Acta Leonis XIII 3(1883), p. 262.\n\n(3) Epist. Exeunte iam anno: Acta Leonis XIII 8(1888), p. 396.\n\n(4) Litt. enc. Humanum genus: Acta Leonis XIII 4(1884), p. 53; EE 3.\n\n(5) Epist. Praeclara gratulationis: Acta Leonis XIII 14(1894), p. 210.\n\n(6) Epist. Permoti Nos: Acta Leonis XIII 15(1895), p. 259.\n\n(7) Litt. enc. Rerum novarum: Acta Leonis XIII 11(1891), p. 109; EE 3.\n\n(8) Radiomessaggio Natalizio 1944: Discorsi e radiomessaggi di S.S. Pio XII, vol. VI, p. 239; AAS 37(1945), p. 14.\n\n(9) Radiomessaggio al 73° Congresso dei cattolici tedeschi: Discorsi e radiomessaggi di S. S. Pio XII, vol. XI, p. 189; AAS 41(1949), p. 460.\n\n(10) AAS 23(1931), pp. 393-394; EE 5/810.\n\n(11) «per un solido ordine sociale»: Discorsi e radiomessaggi di S. S. Pio XII, vol. VII, p. 350.\n\n(12) Epist. Inter graves: Acta Leonis Xlll 11(1891), pp. 143-144.\n\n(13) Cf. Pius XI, Litt. enc. Mortalium animos de vera religionis unitate fovenda: AAS 20(1928), p. Ss; EE 5/226ss.\n\n(14) Cf. J.H. Newman, Difficulties of Anglicans, vol. I, lect. X, p. 261s.\n\n(15) Epist. 43, 5: Corp. Vind. III, 2, 594; cf. Epist. 40: PL 4, 345.\n\n(16) Canon Missae.\n\n(17) Cf. Hom. in mysticam coenam: PG 77, 1027.\n\n(18) S. Augustinus, In Ps. 32, Enarr. 11, 29: PL 36, 299.\n\n(19) S. Augustinus, In Ps. 82, Enarr. 11, 14: PL 37, 1140.\n\n(20) Funk, Patres Apostolici, I, 243-245; cf. PG 5, 675.\n\n(21) Funk, Patres Apostolici, I, 267; cf. PG 5, 699.\n\n(22) Litt. enc. Rerum Ecclesiae: AAS 18(1926), p. 65s; EE 5/164ss.\n\n(23) Litt. enc. Evangelii praecones: AAS 43(1951), p. 497ss; EE 6/752ss; et Litt. enc. Fidei donum: AAS 49(1957), p. 225ss; EE 6/1307.\n\n(24) Litt. enc. Quadragesimo anno: AAS 23(1931), pp. 196-198; EE 5/637644.\n\n(25) Cf. Pius XII, Allocutio ad adscriptos societatibus christianis operariorum Italicorum, 11 mart. 1945: AAS 37(1945), pp. 71-72.\n\n(26) Epist. Exeunte iam anno: Acta Leonis X111 8(1888), p. 398.\n\n(27) De Natura Deorum, III, 40.\n\n(28) Funk, Patres Apostolici, I, 399-401; cf. PG 2, 1174-1175.\n\n(29) Cf. AAS 51(1959), p. 420; L'Osservatore romano, 18-19 maggio 1959 e 7 giugno 1959.\n\nCopyright © Dicasterium pro Communicatione\n\nSancta Sedes\n\nSancta Sedes","witnesses":[{"sourceUrl":"https://www.vatican.va/content/john-xxiii/la/encyclicals/documents/hf_j-xxiii_enc_29061959_ad-petri.html","sha256":"8af680b461cfcc69aa90aa838f7c9ff6e7fab6940a9206de95d15ed097d9ef67","localUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/la.html","textUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/la.txt"}]},"pt":{"code":"pt","label":"Português","contentFormat":"plain-text","text":"Ad Petri Cathedram (29 de junho de 1959)\n\nA Santa Sé\n\nportuguês\n\nFrançais\n\nEnglish\n\nItaliano\n\nPortuguês\n\nEspañol\n\nDeutsch\n\nPolski\n\nالعربيّة\n\n中文\n\nLatine\n\n×\n\nA Santa Sé\n\nMagisterium\n\nCalendário\n\nCelebrações litúrgicas\n\nBilhetes para audiências e celebrações papais\n\nSumos Pontífices\n\nColégio Cardinalício\n\nCúria Romana e outras Organizações\n\nSínodo\n\nSala de Imprensa\n\nVatican News - Radio Varicana\n\nL'Osservatore Romano\n\nJoão XXIII\n\nEncíclicas\n\nA\n\nA\n\nA\n\nGeração de PDF em andamento.....\n\nEN\n\n- ES\n\n- IT\n\n- LA\n\n- PT\n\nCARTA ENCÍCLICA\n\nAD PETRI CATHEDRAM\n\nDO SUMO PONTÍFICE\n\nPAPA JOÃO XXIII\n\nAOS VENERÁVEIS IRMÃOS PATRIARCAS,\n\nPRIMAZES, ARCEBISPOS, BISPOS\n\nE AOS OUTROS ORDINÁRIOS DO LUGAR\n\nEM PAZ E COMUNHÃO\n\nCOM A SÉ APOSTÓLICA\n\nE A TODO O CLERO E FIÉIS\n\nDO ORBE CATÓLICO\n\nSOBRE O CONHECIMENTO DA VERDADE,\n\nRESTAURAÇÃO DA UNIDADE\n\nE DA PAZ NA CARIDADE\n\nINTRODUÇÃO\n\nA Igreja em perene juventude: motivos de consolação e esperança\n\n1. Desde que fomos elevado, não por mérito nosso, à Cátedra de São Pedro, constitui para nós lição e conforto recordar o sentimento geral, sem limites de raça ou ideologia, que se manifestou no mundo, por ocasião do falecimento do nosso imediato predecessor. E os mesmos efeitos produz em nós pensar no espetáculo que admiramos a seguir à nossa subida ao supremo pontificado, quando as multidões, cheias de confiante expectativa, voltaram para nós as suas almas e corações sem se deixarem impressionar com outros acontecimentos nem com as graves dificuldades e angústias da vida. O que mostra com toda a clareza que a Igreja Católica se perpetua com perene juventude e é bandeira levantada sobre as nações (cf. Is 11,12). É também fonte de viva luz e de suave amor para todos os povos.\n\n2. Há para nós outro motivo de consolação. Queremos referir-nos tanto aos vastos aplausos com que foi acolhido o anúncio da celebração do Concílio Ecumênico, do Sínodo Diocesano de Roma, da atualização do Código de Direito Canônico e da próxima promulgação do novo Código para a Igreja de rito oriental; referimo-nos também à esperança universal de que estes acontecimentos possam levar todos a maior e mais profundo conhecimento da verdade, a salutar renovação dos costumes cristãos e à restauração da unidade, da concórdia e da paz.\n\n3. Agora, esses três bens, isto é, a verdade, a unidade e a paz que devem ser promovidos e alcançados segundo o espírito da caridade, serão o argumento desta nossa primeira Carta Encíclica dirigida a todo o orbe católico, por nos parecer que é isso, no momento presente, o que mais pede de nós o mandato apostólico que recebemos. O Espírito Santo nos assista do alto ao escrevermos, e a vós ao lerdes. Dócil ao impulso da divina graça, possa cada um compreender o que queremos e conseguir o que é anelo de todos, apesar dos preconceitos e das não poucas dificuldades e obstáculos.\n\nPRIMEIRA PARTE\n\nA VERDADE\n\nO CONHECIMENTO DA VERDADE, ESPECIALMENTE A REVELADA\n\n4. A causa e a raiz de todos os males que, por assim dizer, envenenam os indivíduos, os povos e as nações, e tantas vezes perturbam o espírito de muitos, está na ignorância da verdade. E não só na ignorância, mas às vezes até no desprezo e no temerário afastamento dela. Daqui erros de toda a espécie, que penetram como peste nas profundezas da alma e se infiltram nas estruturas sociais, desorganizando tudo, com grave ruína dos indivíduos e da sociedade humana. Mas Deus dotou-nos duma razão capaz de conhecer as verdades naturais. Seguindo a razão, seguimos ao próprio Deus, que é o autor dela e ao mesmo tempo legislador e guia da nossa vida; mas, se por loucura ou preguiça, ou, pior ainda, por má vontade, nos afastamos do reto uso da razão, apartamo-nos ao mesmo tempo do sumo bem e da lei moral.\n\nComo dissemos, ainda que possamos atingir com a razão as verdades naturais, contudo, este conhecimento - sobretudo no que se refere à religião e à moral - nem todos podem facilmente consegui-lo; e, se o conseguem, muitas vezes vem misturado com erros. Além disso, as verdades, que ultrapassam a capacidade natural da razão, não podemos de modo nenhum atingi-las sem a ajuda duma luz sobrenatural. Por isso o Verbo de Deus, que \"habita a luz inacessível\" (1 Tm 6,16), com imenso amor e compaixão do gênero humano \"fez-se carne e habitou entre nós\" (Jo 1,14), para iluminar \"todo o homem que vem a este mundo\" (Jo 1,9) e conduzir todos, não só à plenitude da verdade, mas também à virtude e à eterna bem-aventurança. Todos estão, portanto, obrigados a abraçar a doutrina do Evangelho. Uma vez rejeitada, vacilam os próprios fundamentos da verdade, da honestidade e da civilização.\n\nA verdade do Evangelho conduz à vida eterna\n\n5. Como é evidente, trata-se duma questão gravíssima inseparavelmente ligada com a nossa salvação eterna. Aqueles que, como adverte o Apóstolo das gentes, estão \"sempre aprendendo mas sem jamais poder atingir o conhecimento da verdade\" (2 Tm 3,7), e negam à razão humana a possibilidade de chegar a qualquer verdade certa e segura, e rejeitam as verdades reveladas por Deus, necessárias para a salvação eterna: esses infelizes estão bem longe da doutrina de Jesus Cristo e do pensamento do mesmo Apóstolo das gentes, que exorta a \"alcançar todos nós à unidade da fé e do pleno conhecimento do Filho de Deus.. Assim não seremos mais crianças, joguete das ondas, agitados por todo vento de doutrina, presos pela artimanha dos homens, e da sua astúcia que nos induz ao erro. Mas, seguindo a verdade em amor cresceremos em tudo em direção àquele que é a Cabeça, Cristo, cujo corpo, em sua inteireza, bem ajustado e unido por meio de toda junta e ligadura, com a operação harmoniosa de cada uma das suas partes, realiza o seu crescimento para a sua própria educação no amor\" (Ef 4,13-l6).\n\nOs deveres da imprensa quanto à verdade\n\n6. Aqueles que, com temerária ousadia, impugnam de propósito a verdade conhecida, e, falando, escrevendo e atuando, usam as armas da mentira para atrair o favor do povo simples e plasmar a seu modo a alma dos jovens, ignaro e mole como a cera, que abuso enorme não cometem, que obra tão reprovável não realizam!\n\n7. Não podemos deixar de exortar a que apresentem a verdade com diligência, cautela e prudência, especialmente todos aqueles que, por meio de livros, revistas e jornais, de que hoje há tanta abundância, exercem influxo tão grande na alma dos leitores, sobretudo dos jovens, e na formação das suas opiniões e costumes. Esses têm o dever gravíssimo de propagar não a mentira, o erro, as imoralidades, não o que leva à desonestidade, mas sim somente o verdadeiro, e tudo o que leva ao bem e à virtude.\n\n8. Com grande tristeza vemos verificar-se hoje o que já deplorava o nosso predecessor de feliz memória Leão XIII, isto é, \"serpear a mentira com audácia... em grossos volumes e em livrinhos, nas efêmeras páginas dos jornais e na publicidade teatral\"; [1] e vemos também com grande tristeza \"livros e jornais que se imprimem para mofar da virtude e nobilitar o vício\".[2]\n\nO rádio, o cinema e a televisão\n\n9. Hoje deve porém juntar-se a tudo isso, como bem sabeis, veneráveis irmãos e diletos filhos, o rádio, o cinema e a televisão, cujos espetáculos podem facilmente seguir-se mesmo dentro de casa. Destes meios podem surgir o estímulo ao bem e à honestidade, e até à prática da virtude cristã, mas infelizmente, sobretudo para a juventude, servem não raro de incentivo aos maus costumes, à corrupção, ao engano do erro e a uma vida licenciosa. Para neutralizar, pois, com todo o cuidado e diligência, o mau influxo destes meios perigosos, que se vai difundindo cada vez mais, é preciso recorrer às armas da verdade e da honestidade. À imprensa má e mentirosa ‚ preciso contrapor a boa e verdadeira. Às transmissões de rádio e aos espetáculos cinematográficos e televisivos, tornados instrumentos de erro e de corrupção, é preciso contrapor outros em defesa da verdade e dos bons costumes. Assim, estas invenções recentes, que tanto podem como incentivo ao mal, tornar-se-ão para o homem instrumentos de bem e ao mesmo tempo meios de honesta distração; e o remédio virá da mesma fonte donde muitas vezes nasce o veneno.\n\nO indiferentismo religioso\n\n10. Não faltam também os que, sem impugnarem de propósito a verdade, tomam uma atitude de negligência e sumo descuido, como se Deus não nos tivesse dado a razão para procurar e alcançar a verdade. Este reprovável modo de proceder conduz, quase espontâneamente, à afirmação absurda de que todas as religiões se equivalem, sem nenhuma diferença entre a verdade e o erro. \"Este princípio - para usar palavras do mesmo nosso predecessor - leva necessariamente à ruína de todas as religiões, especialmente da católica, que, sendo a única verdadeira entre todas, não pode sem grandíssima ofensa ser colocada no mesmo plano que as outras\". [3] Além disso, negar toda a diferença entre coisas tão contraditórias, pode levar à ruinosa conclusão de excluir todas as religiões na teoria e na prática. Como poderia Deus, que é a própria verdade, aprovar ou tolerar a indiferença, a negligência e a apatia daqueles que, em questões de que depende a salvação eterna de todos, não fazem nenhum caso nem se importam de procurar e encontrar as verdades necessárias, nem prestar a Deus o culto que lhe é devido?\n\n11. Hoje tanto empenho e diligência se põem no estudo e no progresso do saber humano, e a nossa época bem se pode gloriar das admiráveis conquistas alcançadas na investigação científica. Então, por que não se há de pôr igual empenho, até mesmo maior, na aquisição segura daquele saber que diz respeito, não já a esta vida terrena e caduca, mas à celeste que nunca terá fim? Só quando tivermos alcançado a verdade que deriva do Evangelho, e que deve traduzir-se na prática da vida, só então a nossa alma poderá gozar a tranqüila posse da paz e alegria; alegria imensamente superior à que pode vir dos descobrimentos da ciência e daquelas maravilhosas invenções de hoje, que todos os dias são exaltadas, e elevadas, por assim dizer, até às estrelas.\n\nSEGUNDA PARTE\n\nUNIDADE, CONCÓRDIA E PAZ\n\nA VERDADE PRESTA NOTÁVEIS SERVIÇOS À CAUSA DA PAZ\n\n12. Da consecução plena, íntegra e sincera da verdade deve necessariamente seguir-se a união dos espíritos, dos propósitos e das ações. De fato, qualquer contraste e desacordo encontra a sua primeira causa no fato de a verdade não ser conhecida ou, pior ainda, mesmo conhecida, ser rejeitada por causa das vantagens que muitas vezes se esperam das falsas opiniões, ou por causa daquela reprovável cegueira que leva os homens a justificar os próprios vícios e más ações.\n\n13. É pois necessário que todos, tanto os indivíduos como aqueles que têm nas mãos a sorte dos povos, amem sinceramente a verdade, se querem gozar aquela concórdia e aquela paz, as únicas que podem garantir a verdadeira prosperidade pública e particular.\n\n14. De modo especial exortamos à concórdia e paz os supremos chefes das nações. Colocados acima dos conflitos entre os Estados, nós que abraçamos todos os povos com igual caridade e não nos deixamos levar por nenhuma ambição de domínio político nem por qualquer desejo de bens terrenos, ao falarmos de assunto de tamanha importância, pensamos que merecemos ser julgados e ouvidos com serenidade pelos homens de todas as nações.\n\nDeus criou os homens irmãos\n\n15. Deus criou os homens, não inimigos, mas irmãos. Deu-lhes a terra para a cultivarem com o trabalho e suor, afim de que todos e cada um gozem dos seus frutos e tirem dela quanto precisam para o sustento e as necessidades da vida. As diversas nações não passam de comunidades de homens, isto é, de irmãos, que devem tender, unidos fraternalmente, não só para o fim próprio de cada uma, mas também para o bem comum de toda a família humana.\n\n16. De resto esta vida mortal não se há de considerar só em si mesma ou como se a finalidade dela fosse o prazer. Se ela leva à dissolução do corpo do homem, prepara e dispõe também para a vida imortal, para a pátria onde viveremos eternamente.\n\n17. Tiradas da alma do homem esta doutrina e esta consoladora esperança, desabam todas as razões de viver. Levantam-se nas almas, fatalmente, as paixões, as lutas e as discórdias, que ninguém poderá dominar eficazmente. Deixa de brilhar a oliveira da paz, mas chameja a chama da discórdia. A sorte do homem torna-se quase igual à dos seres privados de razão; e por vezes essa sorte é ainda pior, pois, sendo dotado do poder de raciocinar, tem também a possibilidade de, abusando desse poder, cair nos abismos do mal, o que infelizmente acontece muitas vezes; e pode chegar, como outrora Caim, a manchar a terra com sangue fraterno e com gravíssimo crime.\n\n18. Se portanto queremos - e quem não o há de querer? - reconduzir as ações humanas ao caminho da justiça, é necessário, primeiro que tudo, reconduzir a razão e a vontade a estes princípios.\n\n19. Se nos dizemos e somos realmente irmãos, se temos todos a mesma sorte na vida presente e na futura, como é possível tratarmos os outros como adversários e inimigos? Por que os havemos de invejar, alimentar ódios e preparar armas de morte contra os nossos irmãos? Já se combateu demais entre os homens. Já demasiados jovens, na flor da idade, derramaram o próprio sangue. Já existem demasiados cemitérios de mortos nas guerras, a lembrar a todos, com voz severa, que estabeleçam por fim a concórdia, a unidade e a paz justa.\n\n20. Pense portanto cada um, não no que os divide, mas no que os pode unir na mútua compreensão e recíproca estima.\n\nUnião e concórdia entre os povos\n\n21. Somente se se procura deveras a paz e não a guerra - como se deve fazer - e se tende com comum e sincero esforço para a concórdia fraterna entre os povos, só então será possível compreender os interesses públicos e compor bem as divergências. E poder-se-á assim chegar, de comum acordo e com os meios oportunos, à suspirada e harmoniosa união, pela qual os direitos de cada Estado à liberdade, longe de serem conculcadas por outros, sejam perfeitamente garantidos. Aqueles que oprimem os outros e os despojam da sua liberdade, não podem sem dúvida contribuir para tal união. Como vem a propósito aqui o que afirmou o nosso sapientíssimo predecessor de feliz memória Leão XIII: \"Para refrear a ambição, a cobiça dos bens alheios e a rivalidade, que são os maiores incentivos à guerra, nada vale mais que as virtudes cristãs, a justiça em primeiro lugar\". [4]\n\n22. E se os povos não chegam a esta união fraterna, fundada necessariamente na justiça e alimentada pela caridade, a situação mundial manter-se-á muito tensa. Por isso os homens sensatos deploram justamente uma situação tão incerta, que deixa em dúvida se nos encaminhamos para uma paz sólida e verdadeira, ou se corremos com extrema cegueira para nova e terrível guerra. Com extrema cegueira, dissemos; se de fato - o que Deus não queira - houver de rebentar nova guerra, tal ‚ o poder das armas monstruosas dos nossos dias, que não restaria para todos os povos - vencedores e vencidos - senão imensa devastação e universal ruína.\n\n23. Por isso suplicamos a todos, mas em especial aos governantes, que meditem nisto com atenção diante de Deus juiz, e que procurem aplicar corajosamente todos os meios, que possam levar à necessária união. Esta unidade de intenções que, segundo dissemos, é indispensável também para o aumento da prosperidade de todos os povos, só poderá ser restaurada quando, pacificados os ânimos e salvaguardados os direitos de cada um, brilhar em toda a parte a liberdade devida aos cidadãos, às nações, aos Estados e à Igreja.\n\nUnião e concórdia entre as classes sociais\n\n24. Além disso, é absolutamente necessário restaurar também, entre as várias classes sociais, a mesma concórdia que se deseja entre os povos e as nações. Se isto não acontecer, podem surgir, como já se vai vendo, ódios e discórdias recíprocas; donde surgirão desavenças, desequilíbrios sociais e até por vezes excídios, e, acrescente-se a isso, uma progressiva diminuição da riqueza e uma crise da economia pública e particular. Já o mesmo predecessor nosso observava justamente: \"Quis Deus que, na comunidade do convívio humano, houvesse desigualdade de classes, mas ao mesmo tempo relações amigáveis de equidade\". [5] Com efeito, \"como no corpo os vários membros se conciliam entre si e formam aquela harmônica combinação que se chama simetria, do mesmo modo a natureza exige que, no convívio civil..., as classes se integrem mutuamente e pela colaboração levem a um justo equilíbrio. Uma não pode passar sem a outra; não pode subsistir o capital sem o trabalho, nem o trabalho sem o capital. A concórdia produz a beleza e a ordem das coisas\". [6] Quem ousa portanto negar a diversidade das classes sociais contradiz a própria ordem da natureza. Quem se opõe a esta amigável e indispensável cooperação entre as mesmas classes contribui para arruinar e dividir a sociedade humana, com grave perturbação e dano do bem público e particular. Observava com razão o nosso predecessor Pio XII de imortal memória: \"Num povo digno deste nome, todas as desigualdades que não derivam do arbítrio, mas da própria natureza das coisas - desigualdades de cultura, de haveres e de posição social, sem prejuízo, é claro, da justiça e da caridade mútua - não se opõem à existência dum autêntico espírito de fraternidade\".[7] Podem, cada classe e as várias categorias de cidadãos, defender os próprios direitos, conquanto que o façam não pela violência, mas legitimamente, sem invadir os direitos alheios também eles inderrogáveis. Todos são irmãos; portanto todas as questões devem compor-se amigavelmente e com mútua caridade fraterna.\n\nAlguns sinais de apaziguamento\n\n25. Devemos reconhecer, o que ‚ de bom auspício, que de algum tempo a esta parte vigora, aqui e além, uma situação menos tensa entre as várias categorias sociais, como já observava o nosso imediato predecessor falando deste modo aos católicos da Alemanha: \"A tremenda catástrofe da última guerra, que desceu tão duramente sobre vós, trouxe pelo menos este benefício: em vários meios - vencidos os preconceitos e o egoísmo de grupo - os contrastes das classes estão mitigados, e os homens aproximaram-se mais uns dos outros. A miséria comum ‚ para todos mestra salutar, embora amarga, de disciplina\".[8]\n\n26. Na realidade, hoje estão um pouco diminuídas as distâncias entre as classes; estas não podem já reduzir-se a um dualismo de blocos contrapostos, um do capital e outro do trabalho. Apresenta-se, pelo contrário, a multiplicidade de grupos, mais abertos a todos os cidadãos. Os mais preparados e hábeis têm a possibilidade de subir mesmo às primeiras posições. No que respeita mais diretamente o mundo do trabalho, é consolador pensar naqueles movimentos nascidos recentemente, que tornam mais humanas as condições dos operários no âmbito da empresa e outros campos do trabalho, num plano não exclusivamente econômico mas mais elevado e mais digno.\n\nReflexões acerca de importantes problemas no campo do trabalho\n\n27. Todavia falta ainda percorrer muito caminho. Existem desigualdades, demasiados motivos de atrito entre setor e setor, fundados às vezes no conceito imperfeito e nem sempre de todo justo do direito de propriedade, como o defendem aqueles que procuram desmedidamente satisfazer o próprio egoísmo. Acrescenta-se a isso o doloroso fenômeno do desemprego, que em muitos causa graves angústias, fenômeno que, ao menos de momento, os rápidos progressos da técnica moderna no campo da produção poderiam agravar ainda mais. Assunto este que levou o nosso predecessor de feliz recordação Pio XI a dizer com amargura: \"Vemos forçados à inércia e reduzidos à indigência extrema, juntamente com as suas famílias, tantos e tantos trabalhadores honestos e ativos, que só desejam ganhar honradamente com o suor do rosto esse pão, que todos os dias pedem ao Pai do céu, segundo a ordem divina. Os seus gemidos comovem o nosso coração e fazem-nos repetir, com a mesma ternura de piedade, a queixa do coração amorosíssimo do Divino Mestre a respeito de tantos que desfalecem de fome: 'Tenho compaixão da multidão'\" (Mc 8,2). [9]\n\n28. Se, portanto, como é dever de todos, queremos e procuramos a mútua harmonia das classes, através do esforço público e particular e da coordenação de corajosas iniciativas, é preciso trabalharmos quanto possível para que todos, mesmo os de mais humilde condição, possam, com o trabalho e o suor da fronte, procurar o necessário para a vida e prover segura e honestamente ao futuro próprio e dos seus. Tanto mais que as condições dos nossos dias oferecem inúmeras comodidades, de que não é lícito excluir as classes menos abastadas.\n\n29. Exortamos todos aqueles que têm maiores responsabilidades nas empresas e dos quais depende a sorte e às vezes até a própria vida dos operários, a que não avaliem o trabalhador só do ponto de vista econômico, nem se limitem ao reconhecimento de seus direitos relativos ao salário, mas respeitem também a dignidade de sua pessoa e mais ainda considerem como irmãos. Esforcem-se também por que os operários participem cada vez mais nos lucros da empresa e se sintam, não estranhos a ela, mas co-interessados na sua vida e progressos. Isto dizemos, movidos do desejo de que se institua uma harmonia sempre maior entre os direitos e os deveres recíprocos das categorias que formam o mundo do trabalho, e para que as respectivas organizações profissionais \"não sejam tomadas como arma exclusivamente destinada à guerra defensiva e ofensiva, que provoca reações e represálias, não como inundação que alaga e divide, mas como ponte que une\".[10] Deve-se sobretudo prover a que ao progresso econômico corresponda não menor progresso no campo dos valores espirituais, como pede a dignidade de cristãos e até de simples homens. Que aproveitará ao trabalhador conseguir melhorias econômicas cada vez maiores e alcançar um nível de vida mais elevado, se houver de perder ou descurar os bens superiores da alma imortal? As perspectivas em vista só se poderão realizar pela aplicação da doutrina social da Igreja, e se todos \"procurarem alimentar em si e acender nos outros, grandes e pequenos, a caridade, senhora e rainha de todas as virtudes. Pois a suspirada salvação deve ser principalmente fruto de grande efusão da caridade; daquela caridade cristã que resume em si todo o Evangelho, e que, pronta sempre a sacrificar-se pelo próximo, é o antídoto mais seguro contra o orgulho e o egoísmo do século; dela traçou São Paulo o divino retrato com estas palavras: 'A caridade é paciente, é benigna: não busca os seus próprios interesses; tudo sofre; tudo suporta\"' (1 Cor 13,4-7).[11]\n\nUnião e concórdia no seio das famílias\n\n30. Finalmente exortamos instante e paternalmente todas as famílias a que procurem alcançar e reforçar aquela união e concórdia, a que convidamos os povos, os governantes e todas as classes sociais. Se não há paz, união e concórdia nas famílias, como poderá havê-la na sociedade civil? Esta ordenada e harmônica união, que deve sempre reinar dentro das paredes domésticas, nasce do vínculo indissolúvel e da santidade própria do matrimônio cristão e contribui imensamente para a ordem, progresso e o bem-estar de toda a sociedade civil. O pai faça, por assim dizer, as vezes de Deus no lar e oriente, não só com a autoridade, mas também com o exemplo. A mãe, com a delicadeza da alma e a virtude, procure educar forte e suavemente os filhos; para com o marido seja boa e afetuosa; e com ele prepare os filhos, dom preciosíssimo de Deus, para uma vida honesta e religiosa. Os filhos, por sua vez, sejam sempre obedientes aos pais, como devem, amem-nos, consolem-nos e, sendo necessário, ajudem-nos. Dentro das paredes domésticas reine aquela caridade que abrasava a Sagrada Família de Nazaré, floresçam todas as virtudes cristãs, domine a união dos corações, e brilhe o exemplo duma vida honesta. Não aconteça nunca - como pedimos ardentemente a Deus - que seja perturbada tão bela, suave e necessária concórdia; quando a instituição cristã da família vacila, quando são negados ou violados os mandamentos do Divino Redentor sobre este ponto, então desabam os fundamentos da civilização, a sociedade civil corrompe-se e corre grave perigo com prejuízos incalculáveis para todos os cidadãos.\n\nTERCEIRA PARTE\n\nUNIDADE DA IGREJA\n\nMOTIVOS DE ESPERANÇA BASEADOS NA ORAÇÃO DE JESUS CRISTO\n\n31. Falemos agora daquela unidade que de modo especialíssimo nos toca e está intimamente relacionada com o oficio pastoral que Deus nos contou: referimo-nos à unidade da Igreja.\n\n32. Todos sabem que o nosso divino Redentor fundou uma sociedade que deverá ser una até ao fim dos séculos: \"Eis que estou convosco todos os dias até à consumação dos séculos\" (Mt 28,20), e que para o alcançar Jesus Cristo dirigiu ao Pai do Céu uma fervorosa oração, que foi sem dúvida aceita e ouvida pela sua reverência (cf. Hb 5,7). É a seguinte: \"Sejam todos um como tu, ó Pai, o és em mim e eu em ti, para que sejam também eles um em nós\" (Jo 17,21). Esta oração dá-nos e confirma-nos a doce esperança de que finalmente todas as ovelhas, que não pertencem a este redil, venham a sentir o desejo de a ele voltar; de maneira que, segundo as palavras do Divino Redentor, \"haverá um só redil e um só Pastor\" (Jo 10,16).\n\n33. Profundamente animados por esta suavíssima esperança, anunciamos publicamente o nosso propósito de convocar um Concílio Ecumênico, em que hão de participar os sagrados pastores do orbe católico para tratarem dos graves problemas da religião, principalmente para se conseguirem o incremento da fé católica e a saudável renovação dos costumes no povo cristão e para a disciplina eclesiástica se adaptar melhor às necessidades dos nossos tempos. Sem dúvida constituirá maravilhoso espetáculo de verdade, unidade, e caridade; espetáculo que, ao ser contemplado pelos que vivem separados desta Sé Apostólica, os convidará, como esperamos, a buscar e conseguir a unidade pela qual Cristo dirigiu ao Pai do Céu a sua fervorosa oração.\n\nAspirações de unidade nas diversas comunidades separadas\n\n34. Consola-nos saber que nestes últimos tempos se foi criando no seio de não poucas comunidades, separadas da Sé Apostólica, certo movimento de simpatia pela fé e pelas instituições católicas e se originou e foi sempre crescendo a estima para com esta Sé Apostólica, caindo os preconceitos com o estudo da verdade. Sabemos, além disso, que a maior parte dos cristãos, ainda que separados de nós e entre si, têm realizado congressos e organizado conselhos para se unirem: tudo isto mostra o veemente desejo que os impele a chegarem ao menos a certa unidade.\n\nA unidade da Igreja desejada pelo Divino Redentor\n\n35. Sem dúvida o nosso Divino Redentor fundou sua Igreja baseando-a e construindo-a em solidíssima unidade; e se - ponhamos a hipótese absurda - o não tivesse feito, teria realizado uma coisa caduca e contraditória pelo menos no futuro, à semelhança do que se dá com os sistemas filosóficos que, abandonados ao arbítrio das várias opiniões humanas, com o decorrer dos tempos vão nascendo um dos outros, se transformam e desaparecem sucessivamente. Ninguém pode deixar de ver quanto isto repugna à doutrina de Jesus Cristo que \"é o caminho, a verdade e a vida\" (Jo 14,6).\n\n36. Esta unidade, veneráveis irmãos e amados filhos, que, segundo dissemos, deve ser não coisa vã, incerta e instável, mas sólida, firme e segura, [12] se falta às outras comunidades cristãs, não falta à Igreja Católica, como pode ver quem diligentemente a contemplar. Esta unidade manifesta-se por três notas distintivas: unidade de doutrina, de governo e de culto; e é tal, que se torna visível a todos, de maneira que todos a podem reconhecer e abraçar; é tal esta unidade, que, por vontade do seu Divino Fundador, todas as ovelhas se podem nela reunir num só redil e sob um só Pastor. Desta maneira, todos os filhos serão chamados à única casa paterna, estabelecida sobre o fundamento de Pedro, pois ‚ preciso procurar reunir fraternalmente todos os povos, como no único Reino de Deus, reino, cujos súditos, unidos entre si na terra pela concórdia do espírito, gozarão um dia a eterna bem-aventurança no céu.\n\nUnidade da fé\n\n37. A Igreja Católica manda crer fiel e firmemente tudo o que Deus revelou, isto é, o que está contido na Sagrada Escritura e na Tradição tanto oral como escrita e, no decurso dos séculos, desde o tempo dos apóstolos foi estabelecido e definido pelos Sumos Pontífices e pelos legítimos Concílios Ecumênicos. Sempre que alguém se afastou desta verdade, a Igreja com a sua materna autoridade não deixou de o chamar repetidamente ao reto caminho. Pois sabe muito bem e defende que há uma só verdade e que não podem admitir-se \"verdades\" contrárias entre si; faz sua a afirmação do Apóstolo das gentes: \"Nada podemos contra a verdade, mas pela verdade\" (2 Cor 13,8). 38. Há porém não poucos pontos em que a Igreja Católica deixa liberdade de discussão aos teólogos, porque se trata de coisas não de todo certas e também porque, como notava o celebérrimo escritor inglês, Cardeal João Henrique Newman, tais disputas não quebram a unidade da Igreja, mas pelo contrário levam a maior e mais profunda inteligência dos dogmas, pois aplanam e tornam mais seguro o caminho para este conhecimento; da oposição de várias sentenças sai sempre nova luz. [13] Mas é preciso manter também a norma comum que, expressa com palavras diversas, se atribui a diferentes autores: nas coisas necessárias, unidade; nas duvidosas, liberdade; em todas, caridade.\n\nUnidade de governo\n\n39. Haver na Igreja Católica unidade de governo é coisa que todos vêem. Como os fiéis estão sujeitos aos sacerdotes, e os sacerdotes aos Bispos \"postos pelo Espírito Santo para reger a Igreja de Deus\" (At 20,28); assim, todos e cada um dos sagrados pastores estão sujeitos ao romano pontífice, como a quem deve ser considerado sucessor daquele Pedro, que nosso Senhor Jesus Cristo pôs como pedra e fundamento da sua Igreja (cf. Mt 16,18), com o poder de desligar e ligar na terra (cf. Mt 16,19), de confirmar os seus irmãos (cf. Lc 22,32) e de apascentar o rebanho inteiro (Jo 21,15-17).\n\nUnidade de culto\n\n40. Quem ignora que a Igreja Católica, desde o tempo dos Apóstolos e pelo decurso dos séculos, teve sempre sete sacramentos, nem mais nem menos, recebidos de Jesus Cristo como herança sagrada, os quais ela distribui em todo o orbe católico, para alimento da vida sobrenatural dos fiéis? E quem ignora que nela se celebra um só sacrifício, o Eucarístico, em que o próprio Cristo, nosso Salvador e Redentor, de modo incruento mas real, como outrora pregado na cruz do Calvário, se imola cada dia por nós todos, e difunde misericordiosamente sobre nós os tesouros infinitos da sua graça? Por isso, com muita razão notou S. Cipriano: \"Não é lícito estabelecer outro altar e um novo sacerdócio, além do único altar e do único sacerdócio\".[14] O que não impede, como todos sabem, que na Igreja Católica existam e estejam aprovados diversos ritos, por meio dos quais ela brilha mais bela, como filha do Sumo Rei, na variedade dos seus ornamentos (cf. Sl 44,15). 41. Para que todos cheguem a essa unidade verdadeira e concorde, o sacerdote católico, ao oferecer o sacrifício eucarístico, oferece a hóstia imaculada pedindo primeiramente a Deus clementíssimo: \"pela tua Santa Igreja Católica\", suplicando que \"a purifiques, guardes, unas e dirijas em toda a terra; juntamente com teu servo o nosso Papa e todos os que, fiéis à verdadeira doutrina, cultivam a fé‚ católica e apostólica\".[15]\n\nPaterno convite à unidade\n\n42. Oxalá este maravilhoso espetáculo de unidade, que honra e distingue a Igreja Católica, estas súplicas, com que pede a Deus a mesma unidade para todos, comovam e motivem salutarmente o vosso espírito, o vosso, dizemos, daqueles que estais separados desta Sé Apostólica.\n\n43. Permiti que vos chamemos com viva saudade irmãos e filhos. Deixai-nos alimentar a esperança do vosso regresso que desejamos com afeto muito paternal. A vós nos dirigimos com a mesma solicitude pastoral e as mesmas palavras com que o Bispo de Alexandria, Teófilo, se dirigia aos seus irmãos e filhos quando um doloroso cisma dilacerava a túnica inconsútil da Igreja: \"Caríssimos, participantes da mesma vocação celeste, imitemos cada um segundo as próprias possibilidades, imitemos a Jesus, guia e consumador da nossa salvação. Abracemos aquela humildade que eleva o espírito, aquela caridade que nos une a Deus e aquela fé sincera nos divinos mistérios. Fugi da divisão, evitai a discórdia... mantende-vos em mútua caridade: ouvi Cristo que diz: Conhecerão todos que sois meus discípulos, se vos amardes uns aos outros\".[16]\n\n44. Reparai: quando vos convidamos com amor para a unidade da Igreja não vos chamamos para casa alheia, mas para a própria, para a casa comum e paterna. Permiti-nos portanto esta exortação, que vos fazemos amando-vos a todos \"nas entranhas de Jesus Cristo\" (Fl 1,8). Recordai-vos dos vossos pais, \"que vos disseram a palavra de Deus; e considerando o fim da sua vida, imitai a sua fé\" (Hb 13,7). A gloriosa falange dos Santos, que cada um dos vossos povos transpôs para o céu, sobretudo aqueles Santos, que, por meio dos seus escritos, transmitiram abundantemente e explicaram a doutrina de Jesus Cristo, parecem convidar-vos, com o exemplo da própria vida, à unidade com esta Sé Apostólica, à qual a vossa comunidade cristã esteve por tantos séculos unida salutarmente.\n\n45. Dirigimo-nos pois como a irmãos a todos aqueles que estão separados de nós, usando as palavras de S. Agostinho que diz: \"Queiram ou não, são nossos irmãos. Só deixarão de ser irmãos nossos se deixarem de dizer: Pai nosso\". [17] \"Amemos Deus nosso Senhor, amemos a sua Igreja; ele como Pai, ela como mãe; ele como Senhor, ela como a sua escrava; pois somos filhos da mesma escrava. Mas este matrimônio encontra a sua coesão na grande caridade; ninguém ofende um e merece do outro. Que te aproveita não ofender o Pai se ele defende a mãe ofendida?... Conservai-vos, portanto, caríssimos, conservai-vos todos unanimemente unidos a Deus pai e à mãe Igreja\".[18]\n\nNecessidade de orações especiais\n\n46. Nós, portanto, para conservação da unidade da Igreja e aumento do redil de Cristo e do seu reino elevamos súplicas à benegnidade divina, dispensadora da luz celeste e de todos os bens, e exortamos também a orarem com perseverança todos os nossos irmãos e filhos em Cristo. O bom êxito do futuro Concílio Ecumênico, mais que da humana atividade e diligência, depende das ardentes orações elevadas por todos à porfia. Para elevarem estas súplicas a Deus, convidamos com afeto também aqueles que, embora não sendo deste redil, prestam a Deus a devida honra e sinceramente procuram obedecer aos seus preceitos.\n\n47. Aumente e coroe esta esperança e estes nossos votos a oração sacerdotal de Cristo: \"Pai Santo, guarda no teu nome aqueles que me deste, para que sejam uma só coisa, como nós... Santifica-os na verdade: a tua palavra ‚ verdade... Não peço por eles só, mas também por aqueles que por meio da sua palavra hão de crer em mim... para que sejam perfeitos na unidade...\" (Jo 17,11.17.20.21.23).\n\nDa concorde união dos espíritos nascem a paz e a alegria\n\n48. Esta oração renovamo-la juntamente com o mundo católico a nós unido; e fazemo-lo não só animados da viva chama de amor para com todos os povos, mas também com espírito de sincera humildade evangélica. Conhecemos a pequenez da nossa pessoa, que Deus, não pelos nossos méritos, mas por oculto desígnio seu, se dignou elevar à dignidade de Sumo Pontífice. Por isso, a todos os nossos irmãos e filhos separados desta Cátedra de Pedro, repetimos as palavras: \"Eu sou José, vosso irmão\" (Gn 45,4). Vinde; \"compreendei-nos\" (2 Cor 7,2); não queremos outra coisa, não desejamos outra coisa, não pedimos a Deus outra coisa senão a vossa salvação, a vossa eterna felicidade. Vinde; desta suspirada unidade e concórdia, que deve ser alimentada pela caridade fraterna, nascerá grande paz; aquela paz \"que supera todo o entendimento (Fl 4,7), porque desce do céu; aquela paz que, por meio do concerto angélico sobre o seu presépio, Cristo anunciou aos homens de boa vontade (cf. Lc 2,4), e que depois da instituição da Eucaristia como sacramento e sacrifício, deu com estas palavras: \"Deixo-vos a paz, a minha paz vos dou; não vo-la dou como o mundo dá \" (Jo 14,27). Paz e alegria; sim também a alegria porque aqueles que pertencem real e eficazmente ao corpo místico de Cristo, que é a Igreja Católica, participam daquela vida, que da Cabeça divina deriva para todos os membros. Esta fará que todos os que obedecem aos preceitos e mandamentos do nosso Redentor possam gozar já nesta existência mortal aquela alegria que é o penhor e anúncio da eterna felicidade do céu.\n\nA paz na alma deve ser operosa\n\n49. Mas esta paz, esta felicidade, enquanto percorremos o árduo caminho nesta terra de exílio, é ainda imperfeita. Não é paz completamente tranqüila, de todo serena. É paz operosa, não ociosa nem inerte. Sobretudo é paz militante contra todo o erro, mesmo que dissimulado sob aparências de verdade, contra o atrativo e seduções do vício, e contra toda a espécie de inimigos da alma, que procuram enfraquecer, manchar e arruinar os bons costumes ou a nossa fé católica; e também contra os ódios, rivalidades, dissídios que a podem quebrar ou lacerar. Por isso, o Divino Redentor nos deu e recomendou a sua paz.\n\n50. A paz, portanto, que devemos procurar e esforçar-nos por conseguir, deve ser a paz que não cede ao erro, que não se compromete de nenhum modo com fautores do erro, que não se entrega aos vícios e que evita toda a discórdia. É paz que exige, da parte dos que a desejam, a pronta renúncia às comodidades e vantagens próprias por causa da verdade e da justiça, segundo a recomendação evangélica: \"Procurai primeiro o reino de Deus e a sua justiça...\" (Mt 6,33).\n\n51. A Bem-aventurada Virgem Maria, Rainha da paz, a cujo Coração Imaculado o nosso predecessor Pio XII, de imortal recordação, consagrou o gênero humano, consiga de Deus - como lhe pedimos fervorosamente - unidade concorde, paz verdadeira, operosa e militante, tanto aos nossos filhos em Cristo como a todos aqueles que, embora separados de nós, não podem deixar de amar a verdade, a unidade e a concórdia.\n\nQUARTA PARTE\n\nEXORTAÇÕES PATERNAIS\n\nAos bispos\n\n52. Queremos agora com afeto paternal dirigir-nos a cada uma das várias categorias de pessoas na Igreja Católica. E em primeiro lugar \"a nossa palavra dirige-se a vós\" (2 Cor 6,11), veneráveis irmãos no Episcopado, da Igreja Oriental e Ocidental, que, como guias do povo cristão, suportais juntamente conosco, \"o peso do dia e do calor\" (cf. Mt 20,12). Conhecemos a vossa diligência; conhecemos o zelo apostólico com que procurais cada um no seu território promover, fortalecer e estender a todos o Reino de Deus. Mas conhecemos também as vossas angústias, conhecemos a tristeza que vos aflige por causa de tantos filhos que se afastam, enganados pelas falsas aparências dos erros; por causa da pobreza, que às vezes, impede às obras católicas de se desenvolverem entre vós; mas principalmente por causa da falta de sacerdotes, insuficientes em muitos lugares para as necessidades cada vez maiores. Confiai porém naquele, do qual vem \"toda a dádiva excelente e todo o dom perfeito\" (Tg 1,17); confiai em Jesus Cristo, dirigi-lhe súplicas fervorosas; sem ele \"nada podeis fazer\" (Jo 15,5); mas com a sua graça pode cada um de vós repetir aquela sentença do Apóstolo das gentes: \"Tudo posso naquele que me conforta\" (Fl 4,13).\n\n\"Satisfaça Deus todos os vossos desejos conforme as suas riquezas com a glória, em Cristo Jesus\" (Fl 4,19), de modo que possais colher messe abundante e frutos copiosos do campo cultivado com o vosso trabalho e suor.\n\nAo clero\n\n53. Dirigimo-nos com ânimo paterno também àqueles que militam em cada uma das classes do clero; quer sejam vossos próximos colaboradores, veneráveis irmãos, nas cúrias diocesanas; quer nos seminários vos prestem o serviço tão importante de instruir e educar a juventude eleita, chamada ao serviço de Deus; quer nas grandes cidades, nas vilas ou nas aldeias longínquas e solitárias, exerçam o cargo de pároco, tão difícil hoje, tão árduo e tão pesado. Procurem os mesmos - perdoem-nos se lho recordamos, pois esperamos que não será necessário - procurem mostrar-se respeitadores e obedientes ao seu Bispo, segundo as palavras de Santo Inácio de Antioquia: \"Sujeitai-vos ao Bispo como a Jesus Cristo... É necessário, como já praticais, nada fazerdes sem o Bispo\"; [19] \"pois quem é de Deus e de Jesus Cristo está com o Bispo\".[20] Lembrem-se ainda de que não têm apenas um cargo público, mas de que são principalmente ministros das coisas sagradas; por isso não ponham limite nos trabalhos, nas perdas de tempo e de bens materiais, nos gastos e nas incomodidades próprias, quando se trata de ilustrar as mentes com a luz divina, de, com o auxílio do alto e da caridade fraterna, dobrar as vontades obstinadas, e finalmente de promover e propagar o pacífico Reino de Jesus Cristo. Mais que no seu próprio esforço e trabalho confiem na graça divina, implorando-a todos os dias com orações fervorosas e instantes.\n\nAos religiosos\n\n54. Saudamos também com coração de pai os religiosos que, tendo abraçado os vários estados de perfeição evangélica, vivem segundo as leis peculiares dos seus Institutos e obedecem a seus Superiores. Exortamo-los a que se dêem com toda a dedicação e forças a realizar aquilo que os seus Fundadores se propuseram ao dar-lhes as regras; de modo especial os exortamos a que fervorosamente se dêem à oração, às obras de penitência, à formação e educação da juventude, e ao alívio daqueles que de qualquer modo se vêem a braços com necessidades ou angústias.\n\n55. Sabemos muito bem que não poucos desses estimados filhos, por causa das circunstâncias presentes, muitíssimas vezes são chamados ao trabalho pastoral, com vantagem da religião e da virtude cristã. A estes - embora esperemos que não precisem de nossa admoestação - exortamo-los insistentemente a que aos grandes méritos, que distinguiram as suas Ordens ou Institutos religiosos no passado, acrescentem a glória de corresponder de bom grado às necessidades presentes do povo, colaborando muito zelosamente com os outros sacerdotes, na medida das próprias possibilidades.\n\nAos missionários\n\n56. A nossa mente voa agora para junto daqueles que deixaram a casa paterna e a pátria amada, e, sofrendo graves incômodos e superando grandes dificuldades, partiram para terras estrangeiras, e agora labutam naqueles longínquos campos de trabalho, para ensinar aos gentios a verdade evangélica e a virtude cristã, a fim de que em todos os povos \"se propague a palavra de Deus e seja glorificada\" (2 Ts 3, 1). A eles está confiada, sem dúvida, missão importante em que devem colaborar todos os cristãos segundo as suas forças, quer com orações, quer dando auxílio material. Talvez nenhuma iniciativa seja tão agradável a Deus como esta que está intimamente ligada com a obrigação comum de propagar o Reino de Deus. Estes arautos do Evangelho consagram inteiramente a sua vida a Deus, para que a luz de Jesus Cristo ilumine todo o homem que vem a este mundo (cf. Jo 1,9), para que a graça divina penetre e afervore as almas de todos e os leve sobrenaturalmente a viver vida digna, culta e cristã. Esses missionários não procuram os seus interesses, mas os de Jesus Cristo (cf. Fl 2, 21) e, seguindo generosamente a voz do Divino Redentor, podem aplicar a si mesmos a sentença do Apóstolo das gentes: \"Nós desempenhamos as funções de embaixadores de Cristo\" (2 Cor 5,20) e \"embora vivendo na carne, não militamos segundo a carne\" (2 Cor 10, 3). A região a que se dirigiram para levar a luz da verdade evangélica consideram-na como segunda pátria e estimam-na com amor operoso; e embora cada um ame muito a sua terra querida, a sua própria diocese ou Instituto religioso, compreende e tem por certo que a este deve ser preferido o bem da Igreja universal, que se há de servir em primeiro lugar e com todos os meios.\n\n57. Desejamos que todos estes amados filhos - e todos aqueles que naquelas regiões ajudam generosamente os missionários como catequistas ou de outro modo - saibam que estão presentes de modo especialíssimo ao nosso coração e que nós rezamos todos os dias por eles e pelas suas atividades; e que nós confirmamos também com a nossa autoridade e com igual amor tudo quanto os nossos predecessores de feliz memória, especialmente Pio XI [21] e Pio XII [22], oportunamente estabeleceram em suas Encíclicas.\n\nÀs religiosas\n\n58. Nem queremos passar aqui em silêncio a respeito das virgens que pelos votos se consagraram a Deus para a ele só servirem e pelas místicas núpcias estarem intimamente unidas ao esposo divino. Elas - ou se entreguem à vida retirada nos claustros rezando e fazendo penitência ou se dediquem às obras externas do apostolado - não só podem cuidar muito mais facilmente da sua salvação, mas podem ainda ajudar muito a Igreja, tanto nas nações cristãs, como nas terras longínquas onde não brilhou ainda a luz do Evangelho. Oh! quanto não fazem estas religiosas! Oh! quantas e quão altas coisas realizam, que ninguém mais pode levar a cabo com a mesma dedicação virginal e maternal! E isso não em um mas em muitos campos de atividade: no ensino e educação da juventude; nas catequeses paroquiais; nos hospitais, onde podem cuidar dos enfermos e elevar-lhes as almas até Deus; nos asilos de velhos que podem tratar com caridade paciente, alegre e misericordiosa, sugerindo-lhes de modo admirável e suave desejos da vida eterna; finalmente nos orfanatos e hospitais infantis, fazendo as vezes de mães e tratando com amor materno esses órfãos ou abandonados que não têm pai nem mãe que os alimente, beije e abrace. As religiosas prestam ótimos serviços à Igreja Católica, à educação cristã e à prática das obras de misericórdia, mas também à sociedade civil; e conquistam uma coroa incorruptível que lhes será dada um dia no céu.\n\nÀ Ação Católica e a todos os colaboradores no apostolado\n\n59. Mas, como bem sabeis, veneráveis irmãos e diletos filhos, as necessidades dos homens no campo católico são hoje tão grandes e tão variadas, que o clero, os religiosos e as religiosas parecem insuficientes para as satisfazer.\n\nAlém disso, aos sacerdotes, aos religiosos e às religiosas não está aberto o acesso a todas as categorias de pessoas, e nem todos os caminhos lhes são acessíveis, pois muita gente os desconhece ou os evita, ou até, infelizmente, os despreza e aborrece.\n\n60. Também por este grave e doloroso motivo, já os nossos predecessores chamaram os leigos para as fileiras do pacífico exército da Ação Católica, com a providencial intenção de estes virem ajudar a jerarquia eclesiástica no apostolado; aquilo que esta não pode fazer nas circunstâncias atuais, estes homens e mulheres católicos fazem-no generosamente, colaborando com os sagrados pastores e obedecendo-lhes sempre. E para nós grande consolação considerar o trabalho realizado até agora, mesmo em terras de missões, por estes auxiliares dos Bispos e dos sacerdotes. Acorreram de todas as idades e condições sociais, e labutaram com zelo e boa vontade para tornar conhecida a todos a verdade e para fazer sentir a todos o convite e atração da virtude.\n\n61. Mas fica-lhes ainda vastíssimo campo de trabalho; são muitíssimos aqueles que precisam do seu exemplo luminoso, e do seu trabalho apostólico. Pretendemos tratar noutra ocasião, de modo mais amplo e completo, deste assunto que julgamos de gravíssima e suma importância. Entretanto alimentamos a esperança certa de que os militantes nas fileiras da Ação Católica ou nas inúmeras pias associações que florescem na Igreja, continuarão com toda a diligência tão necessária atividade: quanto maiores são as necessidades deste nosso tempo, tanto maiores devem ser os esforços, os cuidados, as diligências e o zelo. Estejam inteiramente unidos, porque, como muito bem sabem, a união faz a força; deixem de lado opiniões particulares, sempre que se trate da causa da Igreja Católica, a qual deve ser a suprema e a mais importante de todas; e isto não somente no que diz respeito à doutrina sagrada, mas também às normas disciplinares da Igreja, normas que devem ser respeitadas sempre por todos. Em fileiras cerradas, e sempre unidos pela obediência à jerarquia católica, avancem para novas conquistas, sempre maiores; não se poupem a trabalhos, nem fujam de incômodos para fazer triunfar a causa da Igreja.\n\n62. Mas, para que isto se consiga, procurem antes de tudo - como sem dúvida já estão persuadidos que deve ser - deixar-se impregnar da doutrina cristã, intelectual e moral. Só então serão capazes de dar aos outros aquilo que tiverem adquirido com o auxílio da graça divina. Dirigimos esta recomendação em primeiro lugar aos adolescentes e jovens. Eles têm generosidade que facilmente se inflama pelos nobres ideais, mas precisam mais do que ninguém de prudência, moderação e obediência aos Superiores. A estes amadíssimos filhos, esperança da Igreja, nos quais pomos tanta confiança, chegue a expressão viva da nossa gratidão e do nosso paternal afeto.\n\nAos aflitos e atribulados\n\n63. Agora parecem subir até nós os gemidos dos que sofrem no corpo ou no espírito, ou se encontram em tais angústias econômicas que nem possuem uma casa digna de homens, nem encontram trabalho para ganhar os meios de sustentação para si próprios e para os filhos. Estas lamentações impressionam vivamente e comovem nosso coração, e, em primeiro lugar, queremos comunicar aos doentes, aos entrevados e aos velhos aquele conforto que vem do alto. Lembrem-se de que não temos aqui idade permanente, mas que buscamos a futura (cf. Hb 3,14); lembrem-se que as dores desta vida mortal, que purificam, elevam, e nobilitam a alma, nos podem dar alegria eterna no céu; lembrem-se de que o Divino Redentor, para lavar-nos das manchas dos nossos pecados e purificar-nos, sofreu a morte de cruz e suportou de boa mente injúrias, suplícios e aflições crudelíssimas. Assim como ele, também nós todos somos chamados da cruz à luz, segundo a sua palavra: \"Se alguém quiser vir após mim, abnegue-se a si mesmo, tome a sua cruz todos os dias, e siga-me\" (Lc 9,23); e terá um tesouro imperecível no céu (cf. Lc 12,23).\n\n64. Desejamos além disso - e estamos convencidos de que esta nossa exortação terá bom acolhimento - que os sacrifícios espirituais e corporais constituam não só degraus para cada um dos que sofrem para subir ao céu, mas contribuam também para a expiação dos pecados alheios, para o regresso ao seio da Igreja daqueles que dela infelizmente se separaram, e para o triunfo do nome cristão.\n\nAos pobres\n\n65. Os mais desprovidos de bens materiais, que se queixam de grande pobreza, saibam antes de mais nada que nós sentimos grande dor com esta sorte que têm. E isto não só porque desejamos com coração paterno que a virtude cristã da justiça tenha a devida aplicação na questão social, e dirija e informe as relações mútuas das classes, mas também porque muito nos custa que os inimigos da Igreja abusem facilmente das injustas condições das pessoas necessitadas para atraí-las do seu lado com promessas enganosas e ilusões falsas.\n\n66. Saibam estes nossos caríssimos filhos que a Igreja não é inimiga deles nem lhes desconhece os direitos; mas que os protege como mãe amorosa, e prega e inculca no campo social tal doutrina e tais normas que, se forem inteiramente postas em prática, farão desaparecer todo o gênero de injustiça e levarão a distribuição melhor e mais justa dos bens; [23] e também se fomentará uma colaboração amigável entre as várias classes, e cada indivíduo, poderá considerar-se e ser de fato concidadão duma mesma comunidade e irmão duma mesma família. E, se considerarmos com serenidade os melhoramentos que nos últimos tempos conseguiram os que vivem do trabalho diário, devemos confessar que isso se deve principalmente à eficaz atividade dos católicos na questão social, segundo as sábias normas e repetidas exortações dos nossos predecessores. Aqueles, portanto, que se dedicam a defender os direitos das classes mais abandonadas, já têm normas certas e seguras na doutrina social cristã; se estas se puserem devidamente em prática, oferecerão o meio de chegar a uma justa solução de todos os problemas. Nunca devem pois os cristãos dirigir-se aos propugnadores de doutrinas condenadas pela Igreja; é bem verdade que estes os atraem com falsas promessas, mas, onde quer que têm o governo na mão, tentam arrancar das mentes dos cidadãos o bem supremo das consciências - isto é, a fé cristã, a esperança cristã e os mandamentos cristãos - e debilitam ou destroem inteiramente aquilo que em nossos dias os homens civilizados justamente exaltam, a saber, a liberdade e a verdadeira dignidade devida à pessoa humana; e até procuram destruir os próprios fundamentos da civilização cristã. Portanto aqueles que querem permanecer fiéis a Cristo têm obrigação grave de consciência de evitar de todos os modos estes erros, já condenados pelos nossos predecessores, especialmente Pio XI e Pio XII de feliz recordação, e nós igualmente condenamos.\n\n67. Sabemos que não poucos dos nossos filhos, menos favorecidos pela fortuna ou acabrunhados pela miséria, muitas vezes se queixam de nem todos os preceitos cristãos sobre a questão social terem sido até agora postos em prática. É pois necessário trabalharem com todo o empenho - não só os particulares, mas principalmente os governos - para que quanto antes, embora aos poucos, seja posta inteiramente em prática a doutrina social cristã, que os nossos predecessores tantas vezes, tão ampla e sapientemente, expuseram e estabeleceram e nós confirmamos. [24]\n\nAos refugiados e emigrantes\n\n68. Não estamos menos preocupado com a sorte daqueles que, pela necessidade de procurar sustento ou pelas tristes condições de suas pátrias, e pelas perseguições contra a religião, foram obrigados a abandonar a terra natal. Quantos e quão grandes males e desventuras não devem estes sofrer, arrancados ao seu meio e à casa paterna e obrigados muitas vezes a viver na aglomeração das grandes cidades ou dos grandes centros industriais, com um teor de vida completamente novo e muitas vezes corruptor. Por causa dessas condições, freqüentemente acontece que muitos passam por crises perigosas e vão pouco a pouco afastando-se das sãs tradições religiosas da própria pátria. Acresce que muitas vezes os esposos são forçosamente separados um do outro, bem como os pais dos filhos, debilitando-se os laços e relações da vida doméstica, não sem prejuízo da união da família.\n\n69. Acompanhamos com coração paterno o trabalho dedicado e operoso daqueles sacerdotes, que, inflamados no amor de Jesus Cristo e obedecendo às normas e aos desejos da Santa Sé, como exilados voluntários, não poupam esforços para atender quanto podem ao bem espiritual e social destes filhos, fazendo-lhes sentir em toda a parte a caridade da Igreja, tanto mais presente e eficaz, quanto mais eles precisam de seu cuidado e auxílio.\n\n70. De modo semelhante, temos presente e apreciamos os esforços realizados por várias nações nesta causa tão importante e também as iniciativas tomadas recentemente no campo internacional, para se resolver quanto antes este gravíssimo problema. Confiamos que tudo isso não só ajudará a conceder, com mais facilidade, maior entrada aos emigrantes, mas também a restabelecer a sociedade doméstica de pais e filhos; só esta poderá defender eficazmente o bem religioso, moral e econômico dos emigrantes, não sem benefício dos países que os recebem.\n\nÀ Igreja perseguida\n\n71. Enquanto exortamos todos os nossos filhos em Cristo a evitar os erros funestos, capazes de destruir a religião e a sociedade humana, vêm-nos à memória tantos veneráveis irmãos no episcopado, e diletos sacerdotes e fiéis, que se encontram no exílio, ou foram lançados em prisões ou campos de concentração, porque não quiseram faltar ao seu dever episcopal ou sacerdotal nem apostatar da fé católica.\n\n72. Não queremos ofender a ninguém, antes pelo contrário queremos dar a todos o nosso perdão implorando o perdão de Deus. Mas a responsabilidade do nosso dever sagrado exige que protejamos, quanto podemos, os direitos desses irmãos e desses filhos, pedindo insistentemente que seja concedida a cada um a liberdade legítima, que é devida a todos, portanto também à Igreja de Deus. Os que seguem realmente a verdade e a justiça, e procuram o bem de todos os homens e países, não negam a liberdade, não a sufocam nem a oprimem; não precisam de recorrer a estes meios. Por isso, jamais se pode conseguir o verdadeiro progresso dos cidadãos por meio da força, da opressão dos espíritos e das consciências.\n\n73. Principalmente se deve ter por certo o seguinte: descurando ou oprimindo os sagrados direitos de Deus e da religião, cedo ou tarde tremem e desabam os fundamentos da sociedade humana. Já o notava com agudeza o nosso predecessor de imortal memória, Leão XIII: \"Segue-se... que a força das leis diminui e toda autoridade enfraquece, se repudiamos a regra suprema e eterna dos preceitos e das proibições de Deus\". [25] Com essa sentença concorda a palavra de Cícero: \"Vós, ó pontífices... cingis mais eficazmente a cidade com a religião do que com as muralhas\".[26]\n\n74. Considerando tudo isto, com o coração cheio de tristeza abraçamos a todos e a cada um daqueles que são impedidos de praticar a religião e muitas vezes \"são perseguidos por amor da justiça\" (Mt 5,10) e por causa do reino de Deus. Compartilhamos as suas dores, angústias e sofrimentos, e dirigimos preces ao céu para que desponte finalmente para eles a aurora de tempos melhores. Unam-se a nós nesta prece todos os nossos irmãos e filhos; e suba a Deus misericordioso, de todos os ângulos da terra, um coro imenso de súplicas, que faça descer abundante chuva de graças sobre estes membros doloridos do corpo místico de Cristo.\n\nExortações finais\n\n75. Não pedimos somente orações aos nossos caríssimos filhos, pedimos-lhes também aquela renovação da vida cristã que, mais do que as próprias orações, é capaz de nos tornar Deus propício, a nós e aos nossos irmãos. Com prazer repetimos a vós todos as palavras elevadas e belíssimas do Apóstolo das gentes: \"...Tudo o que é verdadeiro, nobre, justo, puro, amável, honroso, virtuoso ou que de qualquer modo mereça louvor... o que aprendestes e herdastes, isso praticai\" (Fl 4, 8). \"Revesti-vos do Senhor Jesus Cristo\" (Rm 13, 14). Isto é: \"Vós, como eleitos de Deus, santos e amados, revesti-vos de sentimento de compaixão, de bondade, humildade, mansidão, longanimidade, suportando-vos uns aos outros e perdoando-vos mutuamente... Mas, sobre tudo isso, revesti-vos da caridade, que é o vínculo da perfeição. E reine nos vossos corações a paz de Cristo, à qual fostes chamados em um só corpo\" (Cl 3, 12-15).\n\n76. Se portanto alguém teve a desgraça de se afastar do Divino Redentor por causa de suas faltas e pecados, pedimos-lhe encarecidamente que volte àquele que é o \"Caminho, a Verdade e a Vida\" (Jo 14, 6); e se alguém está tíbio, frouxo, remisso e negligente, renove a sua fé e com a ajuda da graça divina alimente e consolide a virtude; finalmente se alguém, com o auxílio de Deus \"é justo, justifique-se mais: e se é santo, santifique-se mais\" (Ap 22, 11).\n\n77. Uma vez que hoje são tantos os que precisam de conselho, bom exemplo e também de auxílio por causa das condições tristíssimas em que se encontram, praticai todos, segundo as vossas forças e meios, as obras de misericórdia, que são muito agradáveis a Deus.\n\n78. Se todos vos esforçardes por fazer tudo isso, brilhará com nova luz na Igreja o que está escrito tão belamente dos cristãos na Carta a Diogneto: \"Estão na carne, mas não vivem segundo a carne. Moram na terra, mas têm a pátria no céu. Observam as leis existentes, mas com o seu teor de vida superam as leis... São ignorados, e são condenados; levados à morte, recebem vida. São mendigos, e enriquecem a muitos; têm falta de tudo, e tudo lhes sobra. São desonrados, e nas desonras recebem glórias; perdem a fama, e recebem testemunho da própria justiça. São censurados e bendizem; são tratados afrontosamente, e prestam honras. Quando fazem o bem, são castigados como malfeitores; enquanto são castigados, alegram-se como quem recebe nova vida. Numa palavra: O que é a alma no corpo, isto são os cristãos no mundo\".[27] Nestas belíssimas frases, há coisas que se podem aplicar de modo especial aos cristãos da chamada Igreja do silêncio. Por eles devemos todos de modo especialíssimo pedir a Deus, como recomendamos insistentemente ainda há pouco nas alocuções na Basílica de S. Pedro no dia de Pentecostes e na solene adoração da festa do Sacratíssimo Coração de Jesus.[28]\n\n79. Esta renovação da vida cristã, esta vida virtuosa e santa, desejamo-la a todos vós e pedimos constantemente a Deus que vo-la conceda não só aos que perseveram firmes na unidade da Igreja, mas também àqueles que se esforçam por entrar nela, trazidos pelo amor da verdade e pela vontade sincera.\n\n84. Seja preparação e penhor das graças do céu a bênção Apostólica, que vos damos a cada um de vós, veneráveis irmãos e diletos filhos, com paternal e vivo afeto.\n\nDado em Roma, junto de São Pedro, no dia 29 de junho, festa dos SS. Apóstolos Pedro e Paulo, no ano de 1959, primeiro do nosso Pontificado.\n\nJOÃO PP. XXIII\n\nNotas\n\n[1] Carta Saepenumero considerantes. Acta Leonis XIII 3 (1883), p. 262.\n\n[2] Epist. Exeunte iam anno: Acta Leonis XIII 8 (1888), p. 396.\n\n[3] Encíclica Humanum Genus; Acta Leonis XIII 4 (1884), p. 53.\n\n[4] Epist. Praeclara gratulationis: Acta Leonis XIII 14 (1894) p. 210.\n\n[5] Epist. Permoti Nos: Acta Leonis XIII 15 (1895), p. 259.\n\n[6] Encíclica Rerum Novarum: Acta Leonis XIII 11 (1891), p.109.\n\n[7] Radiomensagem Natalícia de 1944. Discursos e radiomensagens de S. S Pio XII, vol. 6, p. 239. AAS 37(1945), p.14.\n\n[8] Radiomensagem ao 73° Congresso dos Católicos alemães. Ibid., vol. XI, p 189; AAS 41 (1949), p. 460.\n\n[9] AAS 23 (1931), pp. 393-394.\n\n[10] \"Por uma sólida ordem social\". Discursos e radiomensagens de S.S. Pio XII, vol. 7, p. 350.\n\n[11] Carta Inter graves; Acta Leonis XIII 11(1891), pp.143-144.\n\n[12] Cf. Pio XI, Encíclica Mortalium animos. De vera religionis unitate fovenda. AAS 20(1928), p. 5s.\n\n[13] Cf. J. H. Newman, Difficulties of Anglicans, vol. 1, lect. X, p. 261s.\n\n[14] Epist. 43, 5, Corp. Vind. III, 2, 594; cf: Epist. 40: PL 4, 345.\n\n[15] Cânon da Missa.\n\n[16] Cf. Hom. in mysticam caenam: PG 77,1027.\n\n[17] S. Aug., In Ps. 32 Enarr. 2, 29: PL 36, 299.\n\n[18] Idem, In Ps. 82 Enarr. 2, 14: PL 37,1140.\n\n[19] Funk, Patres Apostolici I, 243-245; cf PG 5, 675.\n\n[20] Ibidem 267; cf: PG 5, 699.\n\n[21] Encíclica Rerum Ecclesiae: AAS 18(1826), p. 65s.\n\n[22] Encíclica Evangelii Praecones: AAS 43(1951), p. 497ss; e Encíclica Fidei Donum: AAS 49 (1957), p. 225ss.\n\n[23] Cf. Encíclica Quadragesimo Anno; AAS 23(1931), pp.196-198.\n\n[24] Cf. Pio XII, Discurso aos membros das Associações Cristãs dos Trabalhadores Italianos, 11 de março de 1945: AAS 37 (1945), pp. 71-72.\n\n[25] Epist. Exeunte iam anno, Acta Leonis XIII 8 (1888), p. 398.\n\n[26] De Natura Deorum III, 40.\n\n[27] Funk, Patres Apostolici, I, 399-401: PG 2,1174-1175.\n\n[28] Cf. AAS 51(1959), p. 420; L'Osservatore Romano, 18/19 de maio e 7 de junho de 1959.\n\nCopyright © Dicastério para a Comunicação\n\nA Santa Sé\n\nA Santa Sé","witnesses":[{"sourceUrl":"https://www.vatican.va/content/john-xxiii/pt/encyclicals/documents/hf_j-xxiii_enc_29061959_ad-petri.html","sha256":"09a5fef26faffe499c9e8628af6abbfdeb62f23222af9859115d9d69cbe4a628","localUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/pt.html","textUrl":"assets/docs/magisterium/source-corpus/ad-petri-ce946a83f1/pt.txt"}]}}}
